Технологиялар



Pdf көрінісі
бет1/16
Дата10.09.2018
өлшемі20.03 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

 

 
 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  
БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 
 
«М.Х. ДУЛАТИ атындағы  
ТАРАЗ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ»  
ШЖҚ РМК 
 
 
МЕХАНИКА ЖӘНЕ  
ТЕХНОЛОГИЯЛАР
  
 
Ғылыми журнал 
1994 жылдың қаңтарынан бастап шығады 
Жылына төрт рет шығады 
 
 
 
 
 
 
 
 
ISSN 2308-9865 
 
 
№ 4 (50) 
Қазан-желтоқсан 
2015 ж. 
Бас редактор И.И. Бекбасаров 
 
Бас редактордың орынбасары Д.К. Джакияев 
 
Редакция алқасы: Н.А. Абиев, К.И. Баданов, И.И. Бекбасаров,  
Ю.Л. Винников, Н.А. Горбатовская, Д.К. Джакияев,  
А.А. Джумабеков, Г.Е. Жидекулова, М.М. Мукимов, М.И. Никитенко, 
С.К. Нурпеисов, А.В. Пилягин, Х.Р. Садиева, А.С. Сейтказиев,  
А.Н. Семернин, Н.А. Смирнова, Е.С. Спандияров, А.Н. Шевцов,  
А.Г. Шлейкин, Я. Шульц 
 
Корректор және компьютерлік беттеу Е.И. Атенов 
 
 
Редакция мекен-жайы: 
080012, Тараз қаласы, Төле би көшесі, 60. 
Тел.: 8 7262 45-35-10, факс: 8 7262 43-24-02. 
     
http://mit.zhambyl.kz
       E-mail: 
bekbasarov.isabai@mail.ru
  
 
 
Тіркеу  куәлігі  №1193  (23.11.1993),  №560-Ж  (4.02.1999),  №4244-Ж 
(08.10.2003), №13521-Ж (15.04.2013) 
 
 
Басуға  қол  қойылған  күн  30.10.2015.  Форматы  70×180/16.  Шартты  баспа 
табағы 15,9. Тираж 300 дана. Тапсырыс 2812. 
 
М.Х. 
Дулати 
атындағы  Тараз 
мемлекеттік  университетінің 
«Тараз 
университеті» баспасы. 080012, Тараз қаласы, Төле би көшесі, 60. 
 
 
© М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті, 2015 
 
 
 

 
 
 
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ 
 РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН 
 
РГП на ПХВ  
«ТАРАЗСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ 
УНИВЕРСИТЕТ имени М.Х. ДУЛАТИ»  
 
 
МЕХАНИКА И  
ТЕХНОЛОГИИ
  
 
Научный журнал 
Издается с января 1994 года 
Выходит четыре раза в год 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ISSN 2308-9865 
 
 
№ 4 (50) 
Октябрь-декабрь 
 2015 г. 
Главный редактор И.И. Бекбасаров 
 
Заместитель главного редактора Д.К. Джакияев 
 
Редакционная коллегия: Н.А. Абиев, К.И. Баданов, И.И. Бекбасаров,  
Ю.Л. Винников, Н.А. Горбатовская, Д.К. Джакияев,  
А.А. Джумабеков, Г.Е. Жидекулова, М.М. Мукимов, М.И. Никитенко, 
С.К. Нурпеисов, А.В. Пилягин, Х.Р. Садиева, А.С. Сейтказиев,  
А.Н. Семернин, Н.А. Смирнова, Е.С. Спандияров, А.Н. Шевцов,  
А.Г. Шлейкин, Я. Шульц 
 
Корректор и компьютерная верстка Е.И. Атенов 
 
Адрес редакции: 
080012, г. Тараз, ул. Толе би, 60. 
Тел.: 8 7262 45-35-10, факс: 8 7262 43-24-02. 
     
http://mit.zhambyl.kz
     E-mail: 
bekbasarov.isabai@mail.ru
  
 
 
Свидетельство  о  регистрации  №1193  (23.11.1993),  №560-Ж  (4.02.1999), 
№4244-Ж (08.10.2003), №13521-Ж (15.04.2013) 
 
 
Подписано  в печать  30.10.2015.  Формат  70×180/16.  Усл.  печ. л.  15,9.  Тираж 
300 экз. Заявка 2812. 
 
Издательство 
«Тараз 
университеті» 
Таразского 
государственного 
университета им. М.Х. Дулати. 080012, г. Тараз, ул. Толе би, 60. 
 
 
© Таразский государственный университет им. М.Х. Дулати, 2015 
 
 

 
 
 
MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE  
OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN 
 
 
TARAZ STATE UNIVERSITY  
named after M.Kh. DULATI  
 
 
MECHANICS &  
TECHNOLOGIES
  
 
Scientific Journal 
Published since January 1994 
Published four times a year 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ISSN 2308-9865 
 
 
 
№ 4 (50) 
October-December 
2015 
Editor in chief  I.I. Bekbasarov 
 
Deputy Editor in Chief  D.K. Jakiyaev 
 
Editorial board: N.A. Abiev, K.I. Badanov, I.I. Bekbasarov,  
N.A. Gorbatovskaya, D.K. Jakiyaev, A.A. Jumabekov, M.M. Mukimov, 
M.I. Nikitenko, S.K. Nurpeisov, A.V. Pilyagin, Kh.R. Sadieva, J. Schulz, 
A.S. Seitkaziyev, A.N. Semernin, N.A. Smirnova, Ye.S. Spandiyarov,  
A.N. Shevtsov, A.G. Shleikin, Yu.L. Vinnikov, G.Ye. Zhidekulova 
 
Press-corrector and computer page makeup Ye.I. Atenov 
 
 
Editorial address: 
080012, Taraz, Tole bi street, 60. 
Tel.: 8 7262 45-35-10, fax: 8 7262 43-24-02. 
     
http://mit.zhambyl.kz
      E-mail: 
bekbasarov.isabai@mail.ru
  
 
 
Registration  certificate
  №1193  (23.11.1993),  №560-Ж  (4.02.1999),  №4244-
Ж (08.10.2003), №13521-Ж (15.04.2013) 
 
 
Signed  in  print  30.10.2015.  Form  70×180/16.  Cond.  print.  sh.  15,9.  Edition  300 
copies. Application 2812. 
 
Printing House «Taraz University» of Taraz State University  
named after M.Kh. Dulati. 080012, Taraz, Tole bi street, 60. 
 
 
© Taraz State University named after M.Kh. Dulati, 2015 
 

МАЗМҰНЫ / СОДЕРЖАНИЕ / CONTENT 
 
М А Т Е М А Т И К А  
 
 
 
Жақаш А.Т., Райымова А.М., Джакашова Э.А. 
 
Беріліс қатынастары арқылы топсалы төрттиектіліктің синтезі ................ 

 
 
Жақаш А.Т., Таласбаев А.А. 
 
Екі резонансты вибрациялық машинаның өзіндік синхронизациясы ....... 
11 
 
 
Жақаш А.Т., Толқынбаева А.Т., Таласбаев А.А. 
 
Жазық  төрттиекті  механизмді  синтездеудегі  механизмнің  төрт 
параметрін анықтау ........................................................................................ 
17 
 
 
Х И М И Я
 
 
 
 
Садиева Х.Р., Исакова Г.А. 
 
Фторқұрамды қалдықтардан фторорганикалық заттар алу ........................ 
23 
 
 
Садиева Х.Р., Айдаралиева А.М., Исакова Г.А., Жетібай І.Ғ., 
Төтенова Н.Ж. 
 
Жемдік  фосфат  цехындағы  фторқұрамды  қалдықтардан  фтороргани-
калық заттар алудың технологиясын жасау ................................................. 
29 
 
 
Садиева Х.Р., Айдаралиева А.М., Исакова Г.А., Жетібай І.Ғ., 
Төтенова Н.Ж. 
 
Теңіз күкіртінен аммоний сульфиді мен полисульфидін синтездеп алу 
және қолдану ................................................................................................... 
38 
 
 
Э К О Л О Г И Я  
 
 
 
Мустафаев К.Ж., Маймеков З.К. 
 
Оценка «экологического следа» природно-техногенной системы 
Казахстана – индикатор устойчивого развития ………………………….. 
46 
 
 
Мустафаев Ж.С., Козыкева А.Т., Жусупова Л.К. 
 
Экологическое обоснование способов освоения засоленных земель …… 
53 
 
 
Абдувалова А.Д., Сартбаева Г.А.  
Полигондар мен қоқыс үйінділерінен ластаушы заттектердің 
шығарындысын модельдеу ............................................................................ 
64 
 
 
Козыкеева А.Т., Адильбектеги Г.А., Даулетбай С.Д.  
Экологические проблемы в трансграничном бассейне реки Шу ………. 
72 
 
 
С Т А Н Д А Р Т И З А Ц И Я   И   С Е Р Т И Ф И К А Ц И Я  
 
 
 
Орынбаева Ұ.А., Оңлабекова А.Т.,  Тулепбергенов А.К. 
 
Ұйымның қызметін үздіксіз жақсартудың толықтырылған Шухарт-
Деминг циклын дайындау .............................................................................. 
83 
 
 
Жапсарбеков Г.П., Кусмухамбетов М.Е., Тохабаева Г.А. 
 
Организация системы контроля качества и сертификации производимой 
на крестьянском хозяйстве продукции ……………………………………. 
88 
 
 
 
 
 
 

 
ПИЩЕВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ 
 
 
 
Урбанчик Е.Н., Шалюта А.Е., Горбатовская Н.А.,
 
Галдова М.Н.  
Оптимизация режимов второго этапа проращивания пшеницы и 
изучение возможности использования полученного продукта ….……… 
 
 
94 
 
 
Терновской Г.В., Шлейкин А.Г., Горбатовская Н.А.
 
Применение заквасок и ферментов в производстве хлебобулочных 
изделий лечебно-профилактического назначения ………………………... 
 
 
100 
 
 
Баитова С.Н., Касьянова Л.А., Нуриева Т.А. 
 
Оценка качества крупяных продуктов из овса голозерного ……………...  107 
 
 
Жапсарбеков Г.П.  
Новый способ шелушения зерна риса в шелушильной машине ................  114 
 
 
Жапсарбеков Г.П. 
 
Определение сил действующих на зерновки по периметру рабочей 
поверхности в новой шелушильной машине ............................................... 
118 
 
 
Жапсарбеков Г.П., Кембаев Н.А., Туралина М.Т. 
 
Разработка современных показателей качества муки из мягкой пшеницы  
122 
 
 
М А Ш И Н Ы   И   О Б О Р У Д О В А Н И Е
 
 
 
 
Махитова З.Ш.  
Устройство и принцип предлагаемого станка-качалки с кривошипным 
уравновешиванием …………………………………………………………..  127 
 
 
Байешов Б.Т., Сейтпахиева А.Т., Каримов А.А.  
Экспериментальное определение передаточных отношений первичных 
ошибок механизмов ………………………………………………………... 
132 
 
 
Semernin N.A., Semernin A.N., Balzhanbaev O.B.  
Recommendations on the organization of traffic on the road network of the 
city of Taraz ………………………………………………………………….. 
135 
 
 
С Т Р О И Т Е Л Ь Н Ы Е   Т Е Х Н О Л О Г И И
 
 
 
 
Құндызбаев А.А., Сұлтанаев К.Т., Қырғызбаев А.Т.  
Темірбетон конструкцияларын полимерлік композиттерді қолданып 
күшейту ............................................................................................................  141 
 
 
Баялиева Г.М., Нүрпейісов С.Қ., Қарабаев Н.Т., Тәттібаев С.Ж. 
 
Жергілікті шикізат пен өндірістік қалдықтарды негізінде 
шыныбайланыстырғыштар ............................................................................ 
145 
 
 
Ф И З И К А
 
 
 
 
Бижігітов Т., Гудеклі Е., Сембиева А.
 
Сұйықтардың адиабаталық коэффициенттерінің температураға 
тәуелділігін зерттейтін қондырғы ................................................................ 
148 
 
 
Бижігітов Т., Гудеклі Е., Сембиева А.
 
Сұйықтардың тұтқырлық коэффициенттерінің температура мен магнит 
өрісіне тәуелділігі ........................................................................................... 
156 
 

ISSN 2308-9865 
Механика және технологиялар  
Механика и технологии 
Mechanics & Technologies 
2015, №4 
 
 

 
____________М а т е м а т и к а __________ 
 
 
 
ӘОЖ 531.1:514.1 
 
А.Т. Жақаш
1
, А.М. Райымова
2
, Э.А. Джакашова
3 
 
1
Техн. ғылымдарының канд., доцент, 
2
Студент, 
3
Аға оқытушы  
М.Х. Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университеті, Тараз қ., ҚР 
 
БЕРІЛІС ҚАТЫНАСТАРЫ АРҚЫЛЫ  
ТОПСАЛЫ ТӨРТТИЕКТІЛІКТІҢ СИНТЕЗІ 
 
Жуықтау  функцияларын  және  заманауи  есептеу  әдістерін  пайдалана  отырып, 
механизмдерді  оңтайлы  жобалау  қарастырылған.  Топсалы  төрттиекті  механизмнің 
белгісіз бес параметрі анықталған. 
 
Түйін  сөздер:  беріліс  қатынастары,  жазық  механизмдер,  жуықтау 
функциялары, жуықталған механизм синтезі, заманауи есептеу әдістері. 
 
Топсалы  бағыныңқы  төрттиекті  механизмнің  синтезінде  жуықтау 
функцияларын қолданамыз (1-сурет).  
 
 
Сурет 1. Төрттиекті кривошипті шатунды механизм 
 
φ  арқылы  кіретін  координатаны  белгілейміз,  бұл  AB  және  A
бұрыштарының  арасы;  ψ  арқылы  шығатын  координатаны  белгілейміз,  CD 
және DII  бұрыштарының арасы. Сол кезде берілген функция келесі түрге ие 
болады: 
 
ψ = ψ (φ)                                                                                                       (1) 
 
Топсалы  төрттиекті  механизм  (1)  теңдікті  тек  қана  кейбір  жеке 
жағдайларда  ғана  нақты  орындайды.  Жалпы  жағдайларда  ол  келесі 
функцияны орындайды [1]: 
 
ψ
m
= ψ 

(φ, a, b, c, α, β),  
(2) 
 
Бұл  функция  φ  аргументі  мен  синтездің  5  параметріне:  a,  b,  c  
тиектерінің  ұзындығы  және  α,  β  бұрыштарына  қатысты  φ  және  ψ 
бұрыштарын анықтауға тәуелді.  

ISSN 2308-9865 
Механика және технологиялар  
Механика и технологии 
Mechanics & Technologies 
2015, №4 
 
 

Шамалардың айырмасын қолдана отырып ауытқуды өлшейміз: 
 

 ψ
 = ψ
m
 – ψ
 , 
(3) 
 
мұндағы  ψ
m
–  φ  кейбір  мәндерінде  CD  тиегінің  бұрышы;  ψ  –  φ-тың  сол 
мәніндегі CD бұрышының берілген мәні . 
Айырымды  өлшеулікті  q  салмағы  тұрақты  салмақтан  аз  ғана 
айырмашылық  жасайтын,  белгісіз  параметрлерді  анықтау  кезінде  ауытқумен 
алмастырыла алатын қарапайым түрінде алуға болатынын көрсетейік:  
 

q
 = q∆
ψ 
(4) 
 
Айырымды  өлшеулікті  аналитикалық  жолмен  көрсету  үшін 
2
ф
b
-ді  B 
және C нүктелерінің ара қашықтығы деп аламыз : 
 
















2
2
2
ф
sin
sin
cos
1
cos

















c
a
c
a
b
 
 
Жоғарыдағы формуларды қолданып, келесі өрнекті аламыз : 
 


















cos
2
cos
2
1
2
2
2
c
a
c
a
b
q
 






















sin
sin
2
cos
cos
2
ac
ac
 
 
немесе  
 

















2
cos
2
cos
2
cos
2
b
c
ac
ac
q








 
1
2
2



c
a
                                                                                               (5) 
 
Алынған айырымды өлшем негізгі 5 параметрлерді қамтиды: a, b, c, α, 
β.  Оларды  берілген  ψ  бұрышының  интервалында  айырымды  өлшем 
кішкентай болатындай етіп таңдау керек. Осы мақсатпен айырымды өлшемді 
негізгі параметрлерді қамтымайтын 2 функцияның айырмасы ретінде көрсету 
қажет: 
 

q
 = P(φ) – F(φ) .                                                                                         (6) 
 
F(φ)  функциясын  –  берілген  функция  ретінде,  ал  P(φ)  –  жуықтау 
функциясы  ретінде  алсақ  болады.  Дегенмен  F(φ)  функциясы  берілген  ψ  = 
ψ(φ)-мен  және  P(φ)  жуықталған  функциясы  берілген  ψ
m

m
(φ)-мен  сәйкес 
келмейтінін  есте  сақтау  керек  [2].  P(φ)  және  F(φ)  арқылы  біз  тек  қана 
айырымды өлшеуді табамыз, содан соң ∆
ψ
 ауытқуын табамыз.  
Синтездің  5  –  a,  b,  c,  α  және  β  параметрлерін  анықтау  үшін  (5) 
айырымды өлшеулікті келесі түрде көрсетуге болады: 
 

q
= 2[p
0
f
0
(φ) + p
1
f
1
(φ) +…+p
6
f
6
(φ) ]
 
мұнда  
 

ISSN 2308-9865 
Механика және технологиялар  
Механика и технологии 
Mechanics & Technologies 
2015, №4 
 
 



















sin
cos
cos
sin
;
sin
sin
cos
cos
;
1
2
2
2
2
1
;
sin
;
cos
;
sin
;
cos
6
5
4
3
2
1
0















ac
p
ac
p
c
a
b
p
с
p
с
p
a
p
a
p
                                                         (7) 
 
 
 
 
 
 
 


 


























sin
;
cos
;
1
;
sin
;
cos
;
sin
;
cos
6
5
4
3
2
1
0
f
f
f
f
f
f
f
                                                                                    (8) 
 
(7) өрнектің коэффициенттері келесі қатынас арқылы байланысқан: 
 
;
3
1
2
0
5
p
p
p
p
p



                                                                                  (9) 
 
.
3
0
2
1
5
p
p
p
p
p



                                                                                 (10) 
 
Ақырғы  ауытқу  нүктелерінің  санын  6  деп  алып,  абзалы  жуықтауды 
ауытқуларды  теңестіру  арқылы  есептейміз.  Нүктелердің  орналасуын  (5) 
формулаға қойсақ келесі формула пайда болады: 
 
.
5
cos
2
2




l
m
m
l


     l = 0, 1 , … ,5. 
 
φ  бұрышы  бойынша  туындысы  0-ден 
едәуір  айырмашылық 
жасамайтын  мүшелер  үшін  бұл  формула  жақсы  нәтижелер  береді.  Қалған 
жағдайларда (6) формуланы қолданған жөн.  
Ақырғы  ауытқудың  нүктелерін  тандағаннан  кейін  p
0
,  p
1
,...,  p
4
  
коэффициенттері мен ақырғы L ауытқуын келесі түрде анықтаймыз: 
 
 
 
 
,
2
6
6
1
1
0
0
L
f
p
f
p
f
p
l
l
l
l











                                       (11) 
 
мұндағы  ε= -1, l = 1, …, 5
p
2
, p
3
, p
4
, p
5
, p
6
, L-ға қатысты жүйені сызықтық деп ала отырып, оларды 
p
0
 және p
1
 арқылы көрсетеміз:  
 
;
1
2
0
1
2
p
k
p
k
p


      
;
1
4
0
3
3
p
k
p
k
p


 
;
1
6
0
5
4
p
k
p
k
p


      
;
1
8
0
7
5
p
k
p
k
p


 
;
1
10
0
9
6
p
k
p
k
p


      
.
1
12
0
11
p
k
p
k
L


                                             (12) 

ISSN 2308-9865 
Механика және технологиялар  
Механика и технологии 
Mechanics & Technologies 
2015, №4 
 
 



0
1
p
p
 белгілеуін  енгіземіз. Онда (12) теңдіктегі алғашқы 2 теңдеуден 
келесі теңдеу алынады: 
 


4
3
2
1
3
2
k
k
k
k
p
p



                                                                                          (13) 
 
(13) теңдігінің сол бөлігінің алымы мен бөлімін 
2
0
p
p
-ге, ал оң жағын 
p
0
-ге бөліп, 
3
2
p
p
 қатынасынан  
 








10
9
8
7
2
1
4
3
2
1
4
3
1
k
k
k
k
k
k
k
k
k
k
k
k









 
 
теңдеуін аламыз. 
ξ-ге  қатысты  теңдік  кубтық  теңдеуді  береді,  теңдеуді  шешу  арқылы  ξ-
нің  бір  немесе  үш  негізгі  мәнін  анықтаймыз.  p
5
,  p

мәндерін  (9)  мен  (10) 
теңдеулерге  қойып,  p
0
-ге  бөліп,  шыққан  мәндерін  бесінші  мен  төртінші 
теңдіктеріне қою арқылы p
2
, p
3
 мәндерін анықтаймыз: 
 




10
9
3
2
8
7
3
2
;
k
k
p
p
k
k
p
p








 
 
(12)  жүйенің  алғашқы  екі  теңдігінен  p
0
,p

  мәнін  тапқаннан  кейін, 
үшінші  мен  төртінші  теңдіктен  p

коэффициенті  мен  ақырғы  L  ауытқуын 
табамыз.  
p
0
,  p
1
,...,  p
4
  коэффициенттерінің  мәнін  анықтағаннан  кейін  синтездің 
негізгі параметрлері келесі қатынастан анықталады: 
 
;
0
1
p
p
tg



   
;
sin
1

p
a


 
 
;
2
3
p
p
tg



   
;
sin
3

p
c


 
 
.
1
2
2
2
4
2




c
a
p
b
 
 
Одан  кейін  (12)  формула  бойынша  функцияның  ауытқуы  есептелінеді. 
Топсалы  төрттиекті  механизмнің  синтезі  сияқты  барлық  жазық  төрттиекті 
механизмдер  синтезделеді.  Барлық  механизм  үшін  айырымды  өлшеуліктің 
аналитикалық көрінісін тауып, жуықтау функцияларының шарттары бойынша 
жуықталған функцияның белгісіз коэффициенттерін анықтауға болады.  
Төрттиекті  кривошипі  кулисалы  механизмнің  бес  параметірін  анықтау 
үшін  жоғарыдағы  формулаларды  ескере  отырып,  Delphi  тілінде  бағдарлама 
түзіліп, механизмнің тиектерінің оңтайлы өлшемдері анықталды. Нәтижелері 
2, 3, 4-суреттерде көрсетілген. 

ISSN 2308-9865 
Механика және технологиялар  
Механика и технологии 
Mechanics & Technologies 
2015, №4 
 
 
10 
 
 
Сурет 2. Синтез параметрінің көрсеткіші 
 
 
 
Сурет 3. Механизм тиегінің оңтайлы өлшемдері 
 
 
 
Сурет 4. Синтездің бес параметріндегі жылдамдығының үлестірілуі 

ISSN 2308-9865 
Механика және технологиялар  
Механика и технологии 
Mechanics & Technologies 
2015, №4 
 
 
11 
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 
 
1. 
Артоболевский,  И.И.  Теория  механизмов  и  машин  [Текст]  /  И.И. 
Артоболевский. – М., 1975.  
2. 
Род, Стивене. Готовые алгоритмы [Текст] / Стивене Род. – М., 2004. 
 
Материал редакцияға 20.06.15 түсті.  
 

Каталог: journals


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет