СӨж тақырыбы: «Буындағы қозғалысты модельдеу» Орындаған: Топ: Тексерген: Астана 2016 Жоспар



Дата30.06.2017
өлшемі158.86 Kb.


СӨЖ

Тақырыбы: «Буындағы қозғалысты модельдеу»

Орындаған:

Топ:


Тексерген:

Астана 2016



Жоспар:
І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

Үздікті (үзілісті) қосылыстар, буындар

Буын биомеханикасы

Буындардың жіктелуі мен сипаттамасы

Буындардағы қозғалыстарға шолу

ІІІ. Қорытынды

IV. Қолданылған әдебиеттер



Кіріспе

Сүйектердің алғашқы бітісіп – қосылу пішіні (қарапайым суда тіршілік ететін омыртқалыларда), олардың дәнекер немесе шеміршек тіндер арқылы бітісуі болады. Алайда сүйектердің мұндай бітісу тәсілі қозғалыс көлемін шектейді. Қозғалыстың сүйекті рычагтар арқылы пайда болуы сүйектер арасындағы тіндер таралып – жойылуымен саңылаулар мен қуыстар пайда бола бастайды да, соның нәтижесінде сүйектердің жаңа түрі – үзілмелі, буындасу пайда болады. Филогенез үрдісінде сүйектердің қосылуының 2 түрі дамиды: қозғалыс ауқымы шектеулі тұтас, үздіксіз (үзіліссіз) қосылу және кейінгі – үзілмелі (үздікті), кең ауқымды қозғалыстар жасауға мүмкіндіктер беретін қосылу. Егер сүйектер арасындағы дәнекер тіндік бөліктері тұтас үздіксіз байланысса – синартроз пайда болады. Егер олардың ішінде дәнекер тіннің тарылу жолымен қуыс пайда болса, онда сүйектердің қосылуының жаңа түрі – қуысты немесе үзілмелі түрі – диартроз пайда болады.

Сөйтіп, дамуы, құрылысы және қызметі бойынша сүйектердің бір – бірімен қосылуларын екі үлкен топқа бөлуге болады:


  1. Үздіксіз (үзіліссіз) қосылыстар – синартроздар (BNA) – дамуы ертелеу, қызметі жағынан қозғалмайды немесе аз қозғалады.

  2. Үздікті (үзілісті) қозғалыстар, буындар – диартроздар (BNA) – кештеу дамиды және қызметі жағынан қозғалмалы.


Үздікті (үзілісті) қозғалыстар, буындар

Буын дегеніміз үздікті (үзілісті), қуысты, қозғалмалы қосылу немесе буындасу, auriculatio synovialis (грекше arthron – буын, осыдан arthritis – буынның қабынуы). Әрбір буында қосылатын сүйектердің буындық беттері, буын қапшығы (сүйектердің буындасатын шеттерін муфта сияқты қоршап тұратын) және оның ішінде сүйек арасында жататын буын қуысы болады.



  1. Буындық беттер, facies articulares, гиалинді, кейде талшықты, қалыңдығы 0,2 – 0,5 мм буын шеміршегін, cartilago articularis, жабылған. Ұдайы үйкелу салдарынан буындық шеміршек буындық беттерінің сырғанауын жеңілдететін жылтырлыққа ие болып, ол шеміршектің серпімділігінен соққыны жұмсартып, буфер қызметін атқарады. Әдетте буындық беттер азды – көпті бір – біріне сәйкес келеді (конгруэнтті).

  2. Буын қапшығы, capsula articularis, буын қуысын саңылаусыз қоршай отырып, буындасатын сүйектерге олардың буындық беттерінің жиегін ала немесе олардан сәл кейіндеу өсіп – бекиді. Ол сыртқы фиброзды жарғақ, membrana fibrosa, мен ішкі синовиалды жарғақтан membrana sinovialis, тұрады. Синовиалды жарғақ буындық бетіне қараған жағында эндотелий жасушалары қабатымен жабылған, сонын салдарынан тегіс және жылтыр болады. Ол буын қуысына жабысқақ мөлдір синовиалды сұйықтық – синовияны, synovia, бөледі де, ал ол буындық беттерінің үйкелісін азайтады. Синовиалды жарғақ буындық шеміршектердің жиектерінде аяқталады.

  3. Буын қуысы, cavitas articularis, буындық беттер және синовиалды жарғақпен шектелген саңылаусыз (герметикалы), кеңістік болып табылады. Қалыпты жағдайда ол бос қуыс емес, буындық беттерін ылғалдандырып және майлап, олардың арасындағы үйкелісті азайтатын синовиалды сұйықтықпен толған. Сонымен қатар сұйықтықтардың алмасуында және буындық беттерін іліктестіру арқылы бекітуде рөл атқарады. Ол сондай – ақ беттерінің сығылуы және соғылуын жұмсартатын буфер қызметін атқарады, өйткені буындардағы қозғалыс – тек сырғанау емес, буындық беттерінің ажырасуы да болып табылады. Буын қапшығы зақымданғанда ауа буын қуысына өтеді, соның себебінен буындық беттері дереу ажырайды. Әдеттегі жағдайларда буындық беттердің ажырасуына қуыстағы теріс қысымнан басқа байламдар (буын ішіндегі және буын сыртындағы) мен сіңірлерінің қабатында орналасқан дәнтәрізді сүйектері бар бұлшықеттер де кедергі жасайды.


Буын биомеханикасы

Тірі адам организмінде буындар үш түрлі рөл атқарады: 1) олар дене қалпының сақталуына жәрдемдеседі; 2) дене бөліктерінің өзара орын ауыстыруына қатысады; 3) дененің кеңістіктегі локомоция (орын алмастыру) мүшесі болып табылады.

Эволюция барысында бұлшықет қызметі үшін жағдайлар әртүрлі болғандықтан, түрлі пішіндер мен қызметтердің буындасуы пайда болады. Пішіні жағынан буындық беттерін геометрикалық айналу денелерінің кесінділері деп қарастыруға болады: бір білікті айнала қозғалатын цилиндр ретінде және үш немесе одан да көп біліктерді айнала қозғалатын шар ретінде.

Буындарда қозғалыс үш негізгі білікті айнала жүреді.

Буындарда мынадай қозғалыс түрлерін ажыратады:


  1. Фронталды (горизонталды) білікті айнала қозғалу – бүгілу (flexio), яғни буындасатын сүйектер арасындағы бұрыштың кішіреюі және жазылуы (extensio), яғни осы бұрыштың үлкеюі.

  2. Сагитталды (горизонталды) білікті айнала қозғалу – келтіру (adductio), орта жазықтыққа жақындау және әкету (abductio), яғни одан қашықтау.

  3. Вериткалды білікті айнала қозғалу, яғни айналу (rotatio): ішке қарай (pronatio) және сыртқа қарай (supinato).

  4. Шеңбер бойымен қозғалу (circumductio), бұл кезде бір біліктен екінші білікке ауысуы іске асады, соның өзінде сүйектің бір шеті шеңбер сызады, ал бүкіл сүйек – конус пішінін сызып шығады.


Буындардың жіктелуі мен сипаттамасы

Буындарды мынадай принциптер бойынша жіктеуге болады: 1) буындық беттердің саны бойынша; 2) буындық беттердің пішіні бойынша; 3) қызметі бойынша.

Буындық беттердің саны бойынша былай ажыратады:


  1. Тек 2 буындық беті бар қарапайым буын (art.simplex) мысалы, саусақаралық буындар.

  2. Екіден көп буындасқан беті бар күрделі буын (art.composita), мысалы, шынтақ буыны. Күрделі буын бірнеше қарапайым буындасудан тұрады, оларда қозғалыс жек – жеке жүре алады. Күрделі буында бірнеше буындасудың болуы олардың байламдарының орнақтығын қамтамасыз етеді.

  3. Буынды екі камераға (екі камералы буын) бөлетін буынішіндегі шеміршегі бар кешенді буын (art.complexa). Егер буынішіндегі шеміршек диск пішінді болса (мысалы, шықшыт буынында), камераға толық бөлінеді немесе егер шеміршек жартылай тәрізді мениск пішінді болса (мысалы, тізе буынында), камераға толық бөлінбейді.

  4. Бірлесе қызмет атқаратын, бірақ бір – бірінен бөлек орналасқан буын – үйлесімді буын деп аталады. Мәселен, екі шықшыт буындары, проксималды және дисталды кәрі – шынтақ жілік буындары және т.б. осындай буындарға жатады. Үйлесімді буын екі немесе одан да көп анатомиялық жеке буындасудың жиыны болғандықтан, олар күрделі және кешенді буындардан өзгешеленеді, олардың әрқайсысы анатомиялық жағынан біріңғай болып, қызметі жағынан әртүрлі қосылыстардан түзіледі.

Буындардың анатомиялық – физиологиялық жіктелуі:

Бір білікті буындар. 1) Цилиндртәрізді буын, art.trochoidae. Осы вертикалды, буындасқан сүйектердің ұзын білігіне параллель білікті айнала қозғалуды – айналуды, rotatio - қамтамасыз етеді, мұндай буын айналғыш буын деп аталады.

2) Шығыршықтәрізді буын, ginglymus (мысалы, саусақтардың буынаралық буындасуы). Мұның шығыршық тәрізді буындық беті – көлденең жатқан цилиндр, оның ұзын білігі көлденең, фронталды жазықтықта, буындасатын сүйектердің ұзын білігіне перпендикуляр жатады; сондықтан шығыршықтәрізді буында қозғалыс осы фронталды білікті айнала жасалады (бүгілу және жазылу). Буындасқан беттердегі бағыттаушы жүлгелер мен бүйірге қарай ығысуды болдырмай, бір білікті айнала қозғалуға көмектеседі.



Екі білікті буындар: 1. Эллипстәрізді буын, articulatio ellipsoidae (мысалы, кәрі жілік – білезік буыны). Буындасқан беттер эллипстің кесінділері тәрізді: олардың бірі дөңес, екі бағыттағы қисықтығы бірдей емес сопақ пішінді, екіншісі соған сәйкес ойыс.олар біріне бірі перпендикулярлы екі горизонталды білікті айнала қозғалуды қамтамасыз етеді: фронталды білікті айнала – бүгу және жазу, сагиталды білікті айнала – әкету және әкелу. Эллипстәрізді буындарда байламдар айналу біліктеріне перпендикуляр, олардың шеттерінде орналасады.

2.Айдаршықты буын, articulatio bicondylaris (мысалы, тізе буыны). Дөңгелек өсінді түріндегі дөңес буын басы бар, пішіні эллипске жақындайды, ол айдаршық, condylus, деп аталады. Айдаршыққа басқа сүйектің буындасқан бетіндегі ойыс сәйкес келеді, олардың көлемі әр түрлі болуы мүмкін.

3. Ертоқымтәрізді буын, art.sellaris (мысалы, бас бармақтың білезік – алақан сүйек буыны). Бұл буын бірінің үстіне бірі «отырған» екі ертоқымтәрізді буындасқан беттерден құралған, олардың біреуі екіншісінің ұзына бойымен және көлденең қозғалады. Осының арқасында ондағы қозғалыстар өзара перпендикулярлы екі біліктің: фронталды (бүгу және жазу) және сагиталды (әкету, келтіру) біліктердің айналасында жасалады.

Көп білікті буындар. 1. Шартәрізді буын, art.spheroidae (мысалы, иық буыны). Буындық беттердің бірі дөңес, шар тәрізді пішінді буын басы, ал басқасы тиісінше ойыс буын тілігін түзеді. Теориялық тұрғыдан қозғалыс шар радиустарына сәйкес келетін көптеген біліктер айналасында жасалуы мүмкін, бірақ іс жүзінде олардың ішінен әдетте бір – біріне перпендикулярлы және буын басының ортасында қиылысатын үш негізгі білікті ажыратады: 1) көлденең (фронталды) білік. 2) алдыңғы артқы (сагитталды) білік. 3) вертикалді білік.

2.Жалпақ (жазық) буындардың, art.plana буындық беттері негізінен жалпақ келеді. Оларды радиусы өте үлкен шардың беті деп қарастыруға болады, сондықтан оларда қозғалыс барлық үш біліктің айналасында жасалады, бірақ буындық беттері аудандарының айырмасы өте аз болғандықтан, қозғалыстар көлемі шамалы болады. Көп білікті буындарда байламдар буынның барлық жағынан орналасады.

Қатаң буындар – амфиартоздар. Осы атпен буындық беттері буындасу пішіндері әр түрлі, бірақ басқа белгілері бойынша ұқсас буындар тобы бөліп көрсетіледі; олардың қысқа, қатты тартылған буын қапшығы және өте мықты, созылмайтын қосалқы аппараты, атап айтқанда қысқа мықтайшы байламдар бар.

Осының нәтижесінде буындық беттері бір – бірінен тығыз жанасып түйіседі де, мұның өзі қозғалысты қатты шектейді. Осындай қозғалмалы буындасуды қатаң буындар – амфиартроздар деп аталады. Қатаң буындар сүйектер арасындағы соққылар мен шайқалыстарды жұмсартады.

Мұндай буындарға жалпақ буындарды да жатқызуға болады, олардың беттер көлемі бірдей.


Буындардағы қозғалыстарға шолу

Қозғалыс жасалатын буындар мен қаңқа бөліктері

Қозғалыс түрлері

Қозғалыс туғызатын бұлшықеттер

1

2

3

КЕУДЕ омыртқа бағанасы

Articulationes intervertebrales



Омыртқа бағанасының бүгілуі (екі жақты жиырылғанда)

mm.longus colli, longus capitis, scaleni, rectus abdominis, oblique abdominis, iliopsoas, quadrates lumborum

Омыртқа бағанасының жазылуы (екі жақты жиырылғанда)

mm.trapezius, splenius capitis et cervicis, sternocleidomastoideus, erector spinae, transversospinalis

Жанына қарай иілу (бір жақты жиырылғанда)

mm.trapezius, erector spinae, splenius capitis et cervicis, levator scapulae, transversospinalis, quadrates lumborum, sternocleidomastoideus, longus colli, longus capitis, mm.scaleni, obloquus internus abdominis, obloquus externus abdominis (соңғысы қарама – қарсы жаққа)

Айналу (бұралу) (бір жақты жиырылғанда)

mm. transversospinalis, obloquus externus abdominis, obloquus internus abdominis (соңғысы қарама – қарсы жаққа), mm.scaleni, splenius cervicis

КЕУДЕ ТОРЫ

Articulationes costovertebrales (articulatio capitis costae et articulatio costotransversaria) және articulations sternocostales



Дем алу

diaphragma, mm.intercostales externi, levatores costarum;

При форсированном вдохе; mm.pectorales major et minor, serratus anterior, scaleni, serratus posterior superior








Дем шығару

mm.intercostales interni, subcostales, transverses thoracis, serratus posterior inferior, rectus abdominis, obliqui externus et internus abdominis, transverses abdominis, quadratus lumborum

БАС

Articulationes atlantooccipitales



Бастың алға қарай иілуі (екі жақты жиырылғанда)

mm.longus capitis, rectus capitis anterior, rectus capitis lateralis, sternocleidomastoideus

Бастың артқа қарай иілуі (екі жақты жиырылғанда)

mm.recti capitis posterior major et minor, obloquus capitis superior, trapezius, sternocleidomastoideus, splenius capitis, longissimus capitis, semispinalis capitis

Бастың жанына қарай иілуі

Сәйкес жақтардың бүккіштері мен жазғыштары

Articulationes atlantooccipitales mediana et lateralis

Бастың бұрылуы (бір жақты жиырылғанда)

mm.splenius capitis, longissimus capitis, obliquus capitis inferior, sternocleidomastoideus (соңғысы қарама – қарсы жаққа)

ТӨМЕНГІ ЖАҚСҮЙЕК

Articulationes temporomandibulares



Төменгі жақсүйектің төмен түсуі (екі жақты жиырылғанда)

mm.digastricus (venter anterior), geniohyoideus et mylohyoideus

Төменгі жақсүйектің жоғары көтерілуі

mm.temporalis, masseter, pterygoideus medialis

Төменгі жақсүйектің алға қозғалуы

mm.pterygoidei lateralis

Артқа қозғалуы

m.temporalisтің артқы будалары

Жанына қозғалуы

mm.pterygoidei lateralis (қарама – қарсы жаққа)

ҚОЛ ИЫҚ БЕЛДЕУІ

Articulationes sternoclavicularis et acromioclavicularis



Жауырын мен бұғананың көтерілуі

mm.trapezius (жоғарғы будалары), levator scapulae

Жауырын мен бұғананың төмен түсуі

mm.trapezius (төменгі будалары), serratus anterior, pectoralis minor, subclavius

Иық белдеуінің алға қозғалуы

mm.serratus anterior, pectoralis major, pectoralis minor

Иық белдеуінің артқа және медиальды жаққа қозғалуы (омыртқаға қарай)

mm.trapezius (ортаңғы будалары) latissimus dorsi, rhomboidei major et minor




Жауырынның сагиттальды білік бойынша айналуы:

а) төменгі бұрышымен латеральды айналу



mm.serratus anterior, trapezius (жоғарғы будалары)

б) төменгі бұрышымен медиальды айналу (омыртқаға қарай)

mm.rhomboidei major et minor, pectoralis minor

Articulatio humeri

Бүгу

mm.biceps brachii, coracobrachialis deltoideus (алдыңғы будалары), pectoralis major

Жазу

mm.triceps brachii (caput longum), deltoideus (артқы будалары), latissimus dorsi, teres major, infraspinatus, teres minor

Иықты әкелу

mm.pectoralis major, latissimus dorsi, teres major, infraspinatus, subscapularis

Иықты әкету

mm.deltoideus, supraspinatus

Ішке қарай айналу

mm. subscapularis, pectoralis major, deltoideus (алдыңғы будалары), latissimus dorsi, teres major

Сыртқа қарай айналу

mm. deltoideus (артқы будалары), infraspinatus, teres minor

Articulatio cubiti

Білектің бүгілуі

mm.biceps brachii, brachialis, brachioradialis, pronator teres

Білектің жазылуы

mm.triceps brachii, anconeus

Articulations radioulnaris proximalis distalis

Ішке қарай айналу

mm.pronator teres, pronator quadratus, brachioradialis

Сыртқа қарай айналу (супинация)

mm.supinator, biceps brachii, brachioradialis

ҚОЛ ҰШЫ

Articulatio radiocarpea, articulatio mediocarpea



Қол ұшының бүгілуі

mm.flexor carpi ulnaris, flexor carpi radialis, flexor digitorum profundus, flexor pollicis longus, palmaris longus

Қол ұшының жазылуы

mm.extensores carpi radials longus et brevis, extensor carpi ulnaris, extensor digitorum, extensores pollicis longus et brevis, extensor indicis, extensor digiti minimi

Әкелу

mm.flexor carpi ulnaris, extensor carpi ulnaris (бір мезгілде жиырылғанда)

Әкету

mm. flexor carpi radialis, extensor carpi radialis longus, extensor carpi radialis brevis (бір мезгілде жиырылғанда)

САУСАҚТАР

Бас бармақтың қозғалысы

Articulatio carpometacarpea pollicis


Әкелу

m.adductor pollicis

Әкету

mm. adductor pollicis longus, adductor pollicis brevis

Қарама – қарсы қою

Oppositio: mm.opponens pollicis, flexor pollicis brevis

Repositio: mm.abductor pollicis longus et brevis, extensor pollicis longus, extensor pollicis brevis



Articulatio metacarpophalangea pollicis

Бүгу

mm. flexor pollicis longus

flexor pollicis brevis, adductor pollicis



Жазу

mm. extensor pollicis longus, extensor pollicis brevis

Articulatio interphalangea

pollicis






m. flexor pollicis longus

Жазу

mm. extensor pollicis longus

II – V САУСАҚТАРДЫҢ ҚОЗҒАЛЫСЫ

Articulationes metacarpophalangeae



Бүгу

mm.flexor digitorum superficialis, flexor digitorum profundus, lumbricales, flexor digiti minimi (V саусақ үшін)

Жазу

mm.extensor digitorum, extensor incidis (II саусақ үшін), extensor digiti minimi (V саусақ үшін)

Articulatio interphalangeae manus


III саусаққа әкелу

m.interossei palmares

III саусақтан әкету

mm.interossei dorsales, abductor digiti minimi (V саусақ үшін)

Бүгу

mm. flexor digitorum superficialis, flexor digitorum profundus

Жазу

mm. extensor digitorum

extensor digiti minimi (V саусақ үшін), extensor incidis (II саусақ үшін)



АЯҚ

Articulatio coxae



Бүгу

mm.iliopsoas, rectus femoris, Sartorius, pectineus, tensor fasciae latae (алдыңғы будалар)

Жазу

mm.gluteus maximus, biceps femoris, semimembranosus, semitendinosus

Әкелу

mm.adductor magnus, adductor longus, adductor brevis, pectineus gracilis

Әкету

mm.gluteus medius, gluteus minimus, tensor fasciae latae

Ішке қарай айналу

mm.gluteus medius, gluteus minimus (алдыңғы будалар)

Сыртқа қарай айналу

mm.iliopsoas, sartorius, gluteus maximus, gluteus medius, gluteus minimus, qadratus femoris, obturatorius externus et internus, piriformis, gemelli




Бүгу

mm.biceps femoris, semimembranosus, semitendinosus, sartorius, gracilis, popliteus, gastrocnemius, plantaris

Жазу

m.quadriceps femoris

Ішке қарай айналу

mm.semimembranosus, semitendinosus, , sartorius, gracilis, popliteus, gastrocnemius (медиальды басы)

Сыртқа қарай айналу

mm.biceps femoris, gastrocnemius (латеральды басы)

Articulatio talocruralis, articulatio talocalcaneonavicularis, articulation subtalaris

Бүгу

mm.triceps surae, tibialis posterior, flexor digitorum longus, flexor hallucis longus, peroneus longus, peroneus brevis

Жазу

mm.tibialis anterior, extensor digitorum longus, extensor hallucis longus

Ішке қарай бұрап (пронация) әкету

mm. peroneus longus, peroneus brevis

Сыртқа қарай бұрап (супинация) әкету

mm. tibialis anterior, tibialis posterior, flexor hallucis longus, flexor digitorum longus

БАҚАЙЛАР

Үлкен бақайдың қозғалысы



Бүгу

mm. , flexor hallucis longus, flexor hallucis brevis, adductor hallucis (қиғаш басы)

Articulatio metatarsophalangea hallucis

Жазу

mm. extensor hallucis longus, extensor hallucis brevis

Әкелу

m. adductor hallucis

Әкету

m.abductor hallucis

Articulatio interphalangea hallucis
II – V бақайлардағы қозғалыс

Articulationes metatarsophalangea



Бүгу

m. flexor hallucis longus,

Жазу

m. extensor hallucis longus

Бүгу

mm. flexor digitorum longus, quadratus plantae, flexor digitorum brevis, interossei, lumbricales, , flexor digiti minimi (V бақай үшін)

Жазу

mm. extensor digitorum longus, extensor digitorum brevis

III, IV, V бақайларды II бақайға әкелу

m.interossei plantares

III, IV бақайларды II бақайдан әкету

mm. interossei dorsales, abductor digiti minimi (V бақай үшін)

Articulationes interphalangeae (II – V бақайлар)

Бүгу

mm.flexor digitorum longus, flexor digitorum brevis

Жазу

mm. extensor digitorum longus, extensor digitorum brevis, lumbricales


Қорытынды

Буынның жұмысын бағыттап, ұстап отыратын бекітуші бөлігі байламдар болып табылады; осыдан келіп оларды бағыттаушы және ұстап тұрушы деп бөледі. Адам денесінде байламдар саны өте көп, сондықтан оларды жақсы зерттеп, есте сақтау үшін, олардың ортақ орналасу заңдылықтарын білу қажет.

Байламдар буындық беттердің қозғалысын берілген буынның белгілі бір айналу білігі айналасында бағыттайды да, сондықтан әрбір буында оның біліктерінің саны мен орналасу жағдайына қарай таралады.

Байламдар: а) берілген айналу білігіне перпендикуляр және ә) негізінен оның шеттері бойынша орналасады.

Олар буынның берілген қозғалыс жазықтығында жатады.


Қолданылған әдебиеттер:

1. «Адам анатомиясы» Рақышев. А 1995 ж.

2. Интернет желісі:
3. www.google.ru
4.
www.anatomus.ru/men/yaich.html

5. Адам анатомиясы (АТЛАС). 2 – том.Астана: «Фолиант» баспасы. 2008 жыл



6. Netter F.H. «Atlas of Human Anatomy»

7. И. В. Гайворонский “Нормальная анатомия человека ” Том І ;
Каталог: wp-content -> uploads -> 2017
2017 -> Экзаменационные вопросы по детской хирургии 6 курс медико-профилактический факультет
2017 -> Вопросы к 2 аттестации для интернов и клинических ординаторов 1 го года обучения
2017 -> Методические разработки для студентов
2017 -> 6 инфекционные и аллергические заболевания нервной системы 001. Острый некротический энцефалит вызывают вирусы
2017 -> Механизм заражения контактный. Пути передачи алиментарный, контактный, аэрогенный
2017 -> Хронический гастрит


Достарыңызбен бөлісу:


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет