Шейх Хафиз ибн Ахмад әл-Хаками АҚида бойынша



бет3/16
Дата09.04.2019
өлшемі2.29 Mb.
#102640
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

48Яғни, өз істерін тәртіпке келтіріп, екіжүзділіктен бастартқандар.

Бұл айтылғандарға дәлел болатын басқа да аяттар бар.

44-сұрақ:

Кіші ширк дегеніміз не?

Жауабы:


Бұл – Аллаһ Тағала үшін бір нәрсені орындамақ болғанда, оған рияның (сырт көз үшін амал істеудің) біраз бөлігінің араласуы.

Аллаһ Тағала айтты:

«Сондай-ақ, кім Раббына жолығуды үміт етсе, онда түзу іс істеп, Раббына істеген құлшылығында; Оған ешкімді ортақ етпесін». (Кәһф, 110)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) бір күні: «Сендер кіші ширкке түсіп қаласыңдар ма деп қауіптенемін»,-деді. Адамдар: «О, Аллаһтың елшісі, кіші ширк деген не өзі?»-деп сұрады. Пайғамбарымыз (с.а.с.) былай деп жауап берді: «Рия (үшін амал қылу)». (Ахмад, Бағауи, Хайсами)

Кейін Пайғамбарымыз (с.а.с.) бұл сөздерін былайша түсіндірді:

«(Бұл дегеніміз) – адам намазға тұрады және біреудің (өзіне) қарап тұрғанын көріп, намазын мүмкіндігінше жақсылап оқуға тырысады». (Ахмад және Ибн Мәжәһтан келген хадистің бір бөлігі)

Сондай-ақ кіші ширкке Аллаһтан басқамен ант ету де жатады. Мысалы: ата-анасымен ант беру немесе Кағбамен немесе иманмен немесе тағы басқалармен («жол үстінде тұрмын», «нан ұрсын» деген секілділермен) ант беріп, қасам ішу де кіреді.

Пайғамбарымыз (с.а.с.):

«Өздеріңнің аталарыңмен де, аналарыңмен де, пұттармен де ант бермеңдер»,-деген. (Әбу Дауд)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) тағы да былай деген:

«Кімнің ант еткісі келсе, Кағбаның Иесімен ант етсін». (Насаи, Ахмад)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) тағы да былай деген:

«Аллаһтан басқа (ешкіммен және ешнәрсемен) ант етпеңдер». (Әбу Дауд, Насаи)49

49Абдуллаһ ибн Умардан, Аллаһ ол екеуінен разы болсын, келген хадисте Пайғамбарымыз (с.а.с.) былай деді:

«Шын мәнінде Аллаһ Тағала ата-аналарыңның атымен қасам ішуге тиым салады, егер кімде-кім ант бергісі келсе, Аллаһ Тағаламен ант етсін немесе тыныш тұрсын». (Бұхари, Мүслім)

Және былай деген:

«Кім иманмен ант етсе, ол бізден емес».50 (Әбу Дауд)

50Иман Аллаһ Тағаланың сипаттарына қатысты емес, бәлки Аллаһ Тағаланың бұйрығы мен ұйғарымы себепті иманмен ант беруге тиым салынған болуы мүмкін.

Және айтты:

«Кім Аллаһтан басқамен ант етсе, ол күпірлікке түсті». (Әбу Дауд)

Сондай-ақ, «Аллаһ Тағала мен сен қаласаң» деген сөзді айту да ширкке апарады.

Бір күні өзіне осылайша сөйлеген адамға Пайғамбарымыз (с.а.с.):

«Сен мені Аллаһқа теңестірдің бе? «Тек қана Аллаһ қаласа (деп айту керек)»-деп жауап берген. (Бұхари, Ибн Мәжәһ, Ахмад)

Сондай-ақ, «Егер Аллаһ және сен болмағанда» немесе «Менің Аллаһ пен сенен басқа ешкімім жоқ» немесе «Аллаһ пен сенен ғана пана сұраймын» деген секілді сөздер де адамды ширкке алып барады.

Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Аллаһ және пәленше қалады» демеңдер, «Аллаһ қалады, одан кейін пәленше қалады» деп айтыңдар». (Әбу Дауд, Ахмад)

Ғұламалар «Егер Аллаһ, одан кейін пәленше қалағанда» деп айтуға болатынын, ал, «Егер Аллаһ және пәленше қалағанда» деп айтуға болмайтындығын ескерткен.

45-сұрақ:

Жоғарыда келтірілген сөйлемдердегі «және» деген шылау мен «одан кейін» деген сөздің арасында қандай айырмашылық бар?

Жауабы:


Мұндағы «және» деген жалғаулық сөзі арқылы екі сөзді біріктіру – бұл екі сөзді теңестіру мен қосуды талап етеді. Сөйтіп «Аллаһ және сен қаласаң» деп айтқан кісі пенденің қалауын Аллаһ Тағаланың қалауымен теңестіріп, екеуін қосқан болады. Ал, «одан кейін» деген сөзді пайдаланғанда жағдай мүлде өзгереді, өйткені, бұл «одан кейін» жалғау сөзі тиістілік пен тәуелділікті көрсетеді. Демек, «Аллаһ Тағала қалағандай, одан кейін сен» деп сөйлеген адам пенденің қалауы Аса Құдіретті Аллаһ Тағаланың қалауына тәуелді екенін, пенденің қалауының екінші екенін растайды. Бұл туралы Аллаһ Тағала былай деген:

«Сендердің қалауларың болмайды. Аллаһ қаласа ғана болады». (Инсан, 30)

Қалғандарына да осы айтылған қатысты.

46-сұрақ:

Аллаһтың жаратушылықтағы жалғыздығы деген не?

Жауабы:


Бұл деген – Аса Құдіретті Аллаһтың Құдай және Билік Иесі, Жаратушы және барлық нәрсені Меңгеруші, барлық нәрсені өз қалауы бойынша Басқарушы және ешбір серігі жоқ екендігіне, әлсіздіктен Пәк, қамқоршысы болмаған51, және ешкім де Оның шешімін өзгерте алмайтындығына52, Оған қарсы келе алмайтындығына, сондай-ақ Оның ұқсасы немесе осындай есімдерге ие біреулердің жоқтығына, Оның үстемдігіне қатысы бар нәрседе Онымен жарысуға қабілеті жететіндердің немесе Оның есімдері мен сипаттарына сәйкес бола алатындардың жоқтығына шүбәсіз сену.

51Бұл жерде Аллаһ Тағаланың ешқандай қамқоршыға мұқтаж еместігі айтылған. (Исра, 111)

52«Рағыд» сүресі, 41-ші аятты қараңыз. Бұл туралы осы сүренің басқа да аяттарында айтылады.

Аллаһ Тағала айтты:

«Барлық мақтау, сондай көктер мен жерді жаратқан және қараңғылықтар мен жарықты жасаған Аллаһқа тән». (Әнғам, 1)

«Барлық мадақ әлемдердің Иесі Аллаһқа тән». (Фатиха, 2)

«(Мұхаммед (с.а.с.)): Олардан: «Көктер мен жердің Иесі кім?»-деп сұра да: «Аллаһ»-деп жауап бер. «Аллаһты тастап, тіпті өздеріне де пайда не зиян келтіре алмайтындарды ие етіп алдыңдар ма?» де. «Көрмейтін мен көретін немесе жарық пен қараңғылықтар тең бола ала ма?» де. Я болмаса, олар53: Аллаһқа, Оның жаратқандарындай жарататын, жаратулары Аллаһтың жаратуына ұқсас ортақтар54 қоса ма? (Оларға) айт: «Әр нәрсені Жаратушы Аллаһ. Ол Жалғыз, Аса Өктем». (Рағыд, 16)

53Бұл жерде көпқұдайшылдар туралы сөз болуда.

54Яғни, жалған құдайлар

«Ол Аллаһ, сендерді жаратып сосын ризық берді. Одан кейін өлтіреді, сосын қайта тірілтеді. Ал сендердің Аллаһқа қосқан ортақтарыңнан, осылардан бір нәрсе істейтін кім? Аллаһ олардың қосқан ортақтарынан Пәк әрі Жоғары». (Рум, 40)

«Бұл Аллаһтың жаратқаны. Ал Аллаһтан өзгенің не жаратқанын маған көсетіңдерші?» (Луқман, 11)

«Немесе олар ешнәрсесіз55 (өзінен-өзі) жаратылды ма? Не жаратушы өздері ме яки олар көктер мен жерді жаратты ма? Жоқ, олар нанбайды». (Тур, 35-36)

55Яғни, Жаратушының қатысуынсыз

«Ол, көктер мен жердің әрі арасындағылардың Иесі. Сондықтан Оған ғана құлшылықта сабырлы бол56. Оған аттас (біреуді) білетінің бар ма?» (Бұдан басқа Аллаһ бар ма?) (Мәриям, 65)

56Бұл жерде құлшылық жасау кезінде ғибадатты толық орындауға барынша күш салу қажеттігі айтылуда.

«Ешнәрсе Ол сияқты емес. Ол Аллаһ, әрнәрсені Есітуші, Толық Көруші». (Шура, 11)

«Барлық мақтау, бала иемденбеген әрі мүлкінде еш серігі болмаған, сондай-ақ әлсіздіктен57 қамқоршысы болмаған Аллаһқа лайық» де. Және Оны өте көп ұлықта58». (Исра, 111)

57Бұл жерде Аллаһ Тағаланың ешқандай қамқоршыға мұқтаж еместігі туралы айтылуда.

58Яғни, әшкере және жасырын түрде Аллаһ Тағалаға мадақ айт, Оған шүкіршілік ет, Оны есіңе ал, т.с.с.

«(Мұхаммед (с.а.с.)) оларға: «Аллаһтан өзге, көктерде де, жерде де тозаңның салмағындай түкке ие бола алмайтын, екеуінде де59 бір ортағы60 жоқ. Сондай-ақ Аллаһқа олардың61 ешбіреуі көмекші де емес. Тәңір деп ойлағандарыңды шақырыңдар» де. Аллаһтың қасында, рұқсат бермеген біреуден басқаның шапағаты пайда бермейді. Ақыр жүректерінен шошыну кеткен кезде өзара: «Раббың не айтты?» десе: «Шындықты айтты» деседі. Ол Аллаһ, Аса Жоғары, Тым Үлкен». (Сәбә, 22-23)

59Яғни, көктер мен жерде

60Басқаша айтқанда, адамдардың құдайлар деп жүргендері Аллаһ Тағаламен бірге әлемді басқаруға ешқандай араласа алмайды, әлемнің жаратылуына ешқандай қатысы жоқ, т.с.с.

61Яғни, барлық жалған құдайлардың

47-сұрақ:

Аллаһ Тағаланың құдайлықтағы жалғыздығының қарама-қарсысы не?

Жауабы:


Оның қарама-қарсы мағынасы; «Әлемде жарататын немесе жоятын, өмір беретін немесе өмірді алатын, игілік әкелетін немесе зұлымдықты қайтаратын, тек Аллаһ Тағаланың ғана құдіреті жететін нәрселерге оның да қабілеті жететін Аллаһ Тағаладан басқа және біреу бар» деп білу. Мәселен, ғайыпты білу, ұлылық т.с.с. Аллаһ Тағаланың есім және сипаттарының мағынасына сәйкес келетін нәрселерде Аллаһ Тағаламен бәсекелесе алатын әлдебіреудің бар екеніне сенімінің болуы да осыған саяды.

Аллаһ Тағала айтты:

«Аллаһ (Тағаланың) адам баласына берген мейірімін тосушы жоқ. Аллаһтың тосқан нәрсесін Одан соң жіберуші жоқ. Ол Аса Үстем, Тым Хикмет Иесі. Әй, адам баласы! Аллаһтың сендерге берген ырысын еске алыңдар: Сендерге көктен, жерден несібе берген Аллаһтан басқа бір жаратушы бар ма? Одан басқа ешбір тәңір жоқ. Сонда қалай тентіреп бара жатсыңдар». (Фатыр, 2-3)

«(Мұхаммед (с.а.с.)) егер Аллаһ саған бір зиян жеткізсе, сонда оны Аллаһтан басқа айықтырушы жоқ. Ал егер саған бір жақсылық қаласа, Оның кеңшілігін тойтарушы жоқ». (Юнус, 107)

«Егер Аллаһ маған бір зиян беруді қаласа, Аллаһтан өзге шақырғандарың Оның апатын айықтыра ала ма? Немесе Аллаһ маған бір игілік қаласа, олар оның игілігін тоса ала ма?» (Зумәр, 38)

«Көместің62 кілттері Оның қасында. Оны Ол Өзі ғана біледі». (Әнғам, 59)

62«Ғайб» – бұл тек қана Аллаһ Тағала білетін, егер Ол қаласа, қалаған адамына ғана баян ететін жасырын нәрсе.

«(Мұхаммед (с.а.с.)) Көктер мен жердегі көместі Аллаһтан басқа ешкім білмейді» де». (Нәміл, 65)

«Олар Оның қалауынан басқа ешнәрсе білмейді...» (Бақара, 255)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Аллаһ Тағала айтты: «Айбындылық – Менің шекпенім, ұлылық – Менің изарым63, кімде-кім бұлардың біреуін Менен алуға әрекеттенсе64, Мен оны отқа саламын» 65. (Мүслім, Ахмад)

63Белден төмен қарай оралатын кездеме

64Бұл жерде адамдардың тәкәббарлық жасап өздерінің ұлылығын көрсетпек болған әрекеті жайлы сөз болуда. Аллаһ Тағала олардың бұл әрекетін Өзімен бәсекелесу деп теңеуде.

65Ибн әл-Асир өзінің «Жәмиъул-усул» кітабында «Менің изарым» және «Менің шекпенім» деген ұғымдар жайлы төмендегідей түсінік береді:

«Аллаһ Тағала даңқ пен ұлылықты изар мен шекпенге ұқсатуда, себебі бұл қасиеттер адамды изар мен шекпен орап алғанындай, иесін сондай орап алған болады, сонымен бірге адам баласы өзінің изар мен шекпенін ешкіммен бөліспейтіні белгілі. Сол сияқты, Аллаһ Тағала да өзіне изар мен шекпен қызметін атқарушы даңқ пен ұлылықты ешкіммен бөліспейді, ешкім де оларды Аллаһ Тағаламен бөлісуге әрекет жасамауы керек, бұл мысал, міне осыны түсіндіру үшін келтірілді».

48-сұрақ:

Аллаһтың есімдері мен сипаттарындағы жалғыздығы деген не?

Жауабы:


Мұның мәнісі Аса Құдіретті Аллаһ Тағала Өзін Кітабында қандай ғажап есімдермен және жоғары сипаттармен сипаттаған болса, сол есім мен сипаттарына солай сену. Мұндай мойындау жоғарыда аталған есімдері мен сипаттары Құран мен Сүннетте қай түрде қолданылған болса, тек сол түрде ғана пайдалануды білдіреді және бұл сол есімдерді басқаша қалай түсінуге болады деген сұрақтарға жол бермеу болып табылады. Яғни, Құранда талай рет көрсетілгендей, Аллаһ өзінің есімдері мен сипаттарын осы есімдер мен сипаттардың хақиқи бар екендігі мен оларды ешуақытта басқа нәрсеге өзгерту мүмкін еместігін қалай бірге қолданған болса, солай қолданған жөн.

Аллаһ Тағала айтты:

«Өйткені, Аллаһ олардың алдарындағыны да, арттарындағыны да біледі. Басқалар оны толық білмейді66». (Таһа, 110)

66Бұл жерде Аллаһ Тағаланы адамдар өз білім-ақылымен түсініп жетуі мүмкін еместігі айтылуда.

«Ешнәрсе Ол сияқты емес. Ол Аллаһ, әр нәрсені Есітуші, Толық Көруші». (Шура,11)

«Көздер Оған жете алмайды. Ол көздерді көреді. Және Ол, Өте Жұмсақ, Толық Білуші». (Әнғам, 103)

Убай ибн Кағбтан (р.а.) алып Термизи риуаят еткен хадисте Пайғамбарымыз (с.а.с.) мүшріктердің құдайлары туралы сөз еткенде, олар: «Сенің құдайың қандай, бізге айт»-деседі. Сол уақытта Аса Құдіретті Аллаһ Тағала:

«(Мұхаммед оларға) айт: Ол Аллаһ Біреу-ақ. Аллаһ Мәңгілік67», деген аятын түсірді. (Ыхлас, 1-2)

67«Мәңгілік» (әс-Сомад) – басқаша айтқанда; «Ол ешнәрсеге мұқтаж емес, Оған бүкіл әлем мұқтаж».

Мұндағы «Аллаһ Мәңгілік» дегеннің мәнісі:

«Ол тумады да, туылмады», (Ыхлас, 3) дегенге саяды, өйткені әрбір туылған нәрсе сөз жоқ өледі, ал әрбір өлетін жан-зат міндетті түрде мұрагер қалдырады. Ал Аса Құдіретті Аллаһ Тағала өлмейді, және өзінен кейін ешкімді де қалдырмайды.

«Әрі Оған ешкім тең емес». (Ыхлас, 4)

Сүренің соңғы аяты арқылы Аллаһ Тағала Өзіне ұқсас, Өзіне тең, Өзі тәрізді ешкімнің жоқ екенін ескертті. (Термизи)

49-сұрақ:

Құран мен Сүннетте Аллаһ Тағаланың көркем есімдеріне қандай дәлелдер бар?

Жауабы:


Аллаһ Тағала айтты:

«Ең жақсы атаулар Аллаһ (Тағалаға) тән. Оған сол аттармен жалбарыныңдар. Аллаһтың атында қиғаштық істейтіндерді68 қойып қойыңдар». (Ағраф, 180)

68Бұл жерде Аллаһ Тағаланың есімдерін бұрмалаушылардың барлық түрі айтылуда.

«(Мұхаммед (с.а.с.)) оларға: «Мені Аллаһ деп немесе Рахман деп атаңдар, қайсысымен атасаңдар да ең көркем есімдер Оған тән» де». (Исра, 110)

«Ол – Аллаһ, Одан басқа ешбір тәңір жоқ. Ең көркем есімдер Оған тән». (Таһа, 8)

Дәлел ретінде бұдан басқа да аяттарды келтіруге болар еді.

Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Рас, Аллаһтың тоқсан тоғыз есімі бар, кім оларды жатқа білсе, жәннәтқа кіреді»69.

69Бұхари мен Мүслім Пайғамбарымыздың:

«Шын мәнінде, Аллаһ Тағаланың бірі кем жүз, яғни тоқсан тоғыз есімі бар, кім соларды жатқа білсе, ол жәннәтқа кіреді»,-деген сөзін келтіреді. Ал Термизи бұл хадисті жазбагер, оған Аллаһ рахмет етсін, келтірген түрде нақыл еткен.

Аллаһ Тағалаға жалбарынып, Пайғамбарымыздың (с.а.с.) былай дегені риуаятталады:

«(О, Аллаһ!), Өзіңе ғана белгілі яки Өзіңнің жаратқандарыңнан (Өзің қалаған) біреуге білдірген немесе Өз Кітабың арқылы жеткізген, онымен Өзіңді атаған әрбір есіміңмен Саған Құранды жүрегімнің көктемі етуіңді өтініп жалбарынамын». (Ахмад, Хакәми)

50-сұрақ:

Құранда Аллаһ Тағаланың қандай көркем есімдері аталды?

Жауабы:

Аллаһ Тағала айтты:

«Расында Аллаһ Өте Жоғары, Аса Ірі». (Ниса, 34)

«Шәксіз Аллаһ Өте Жұмсақ, Толық Хабар Алушы». (Ахзаб, 34)

«Шәксіз Аллаһ Толық Есітуші, Тым Қырағы». (Ниса, 58)

«Шәксіз Ол, Толық Білуші, Аса Күшті». (Фатыр, 44)

«Шәксіз Аллаһ Тым Үстем, Хикмет Иесі». (Ниса, 56)

«Негізінен Аллаһ Тым Жарылқаушы, Ерекше Мейірімді». (Ниса, 23)

«Аллаһ оларға Тым Жұмсақ, Өте Мейірімді». (Тәуба, 117)

«Аллаһ Бай, Жұмсақ». (Бақара, 263)

«Шынында Аллаһ мақтауға Лайық, Аса Жоғары». (Худ, 73)

«Шынында Раббым әрнәрсені Қорғаушы». (Худ, 57)

«Шәксіз Аллаһ сендерді Бақылаушы». (Ниса, 1)

«Аллаһ Толық Кепіл». (Ниса, 81)

«Аллаһ Есеп Алуда Жеткілікті». (Ниса, 6)

«Аллаһтың әрнәрсеге Күші Басым». (Ниса, 85)

«Расында Раббыңның әрнәрсеге Куә екені саған жеткілікті емес пе?» (Фуссилат, 53)

«Аллаһ, Одан басқа ешбір тәңір жоқ. Ол Тірі, мәңгілік бар болып Тұрушы». (Бақара, 255)

«Ол (Аллаһ) Әуелгі (Одан алдын ештеңе болмаған) әрі Соңғы (Одан кейін ештеңе жоқ) және Көрнеу (Оның үстінде ештеңе жоқ) әрі Көмес (Оның астында ештеңе жоқ). Сондай-ақ Ол, әрнәрсені Толық Білуші». (Хадид, 3)

51-сұрақ:

Сүннетте қандай көркем есімдер аталады?

Жауабы:


Пайғамбарымыз (с.а.с.) Аллаһ Тағалаға жалбарынып былай деген:

«Ұлы Арыштың Патшасы, Ұлы, Биязы Аллаһтан басқа ешбір тәңір жоқ, Ұлы Арыштың Патшасы және көктер мен жердің Патшасы Аллаһтан басқа ешбір тәңір жоқ». (Бұхари, Мүслім)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) және айтты:

«О, Мәңгілік, Тірі, Құрметті және Ұлылық Иесі, көктер мен жердің Жаратушысы!» (Ахмад, Хаким)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) және айтты:

«Жерде және көктерде де Оның есімімен ешнәрсе зиян келтіре алмайтын Аллаһтың есімімен және Ол Есітуші, Білуші». (Ибн Мәжәһ, Термизи)

Сондай-ақ Пайғамбарымыз (с.а.с.) Аллаһ Тағалаға жалбарынып айтқан:

«Барлық нәрсенің Қожайыны және Тәңірі, көктер мен жердің Жаратушысы, әшкере мен жасырынды Білуші, о, Аллаһ!» (Термизи)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) Аллаһ Тағалаға жалбарынып былай деген:

«Таурат пен Інжілді және Құранды Жіберуші, ұрық пен дәнді Жарушы, біздің Тәңіріміз және барлық нәрсенің Тәңірі, о, Аллаһ! Барлық зарар келтірушілердің зарарынан Өзіңнен пана сұраймын. Өйткені, олар Саған бағынышты! Сен – Әуелгісің, Саған дейін ешнәрсе болмаған және және сен – Соңғысың, Сенен кейін ешнәрсе болмайды. Және Сен Көрнеусің, Сенен жоғары ешнәрсе жоқ, Сен – Көмессің, Сенің астыңда ешнәрсе жоқ». (Мүслім, Ахмад)

Және Пайғамбарымыз (с.а.с.) Аллаһ Тағалаға жалбарынып балай деген:

«О, Аллаһ! Барлық мадақ Саған тән! Сен көктер мен жердің және олардағы нәрселердің Нұрысың, барлық мадақ Саған тән! Сен көктер мен жердің және ондағылардың істерін Басқарушысың!» (Бұхари, Мүслім, Ахмад, Дарими)

Аллаһ Тағалаға жалбарынып Пайғамбарымыз (с.а.с.) және былай деді:

«О, Аллаһ! Шын мәнінде мен Саған жалбарынамын. Өйткені, Сенен басқа ешбір тәңір жоқ. Жалғызсың, Мәңгіліксің, Тумаған, Туылмаған және Саған ешкім тең болмаған70, Сен Аллаһсың». (Термизи, Ахмад, Дарими , Әбу Дауд)

70«Ыхлас» сүресін қараңыз.

Аллаһ Тағалаға жалбарынып Пайғамбарымыз (с.а.с.) тағы да былай деген:

«О, жүректерді Өзгертуші71». (Термизи, Ахмад, Ибн Мәжәһ)

71Яғни, жүректердің жағдайын өзгертуші.

Осы секілді басқа да дәлелдерді келтіруге болады.

52-сұрақ:

Көркем есімдерден туындайтын мағыналар қанша түрге бөлінеді?

Жауабы:


Үш түрге бөлінеді:

1. Көркем есімдердің «мутабақа» мағынасы, яғни көркем есімдердің Аллаһтың өзіне дәлме-дәл келетін мағыналары (Демек, әрбір көркем есім Аллаһтың Өзін білдіреді. Мысалы, «Әр-Рахман» десек те, Әр-Рахим, Әл-Ғафур десек те бұл есімдер Аллаһ Тағаланың Өзін білдіреді).

2. Көркем есімдердің «тадаммун» мағынасы, яғни көркем есімдерден иштиқақ жолымен (сарф-морфологиялық сөз туындату арқылы) алынатын сипаттарын көрсететін мағыналар.

3. Көркем есімдердің «илтизам» мағынасы, яғни бұл есімдерден сарфтық-морфологиялық жолмен емес, логикалық-пайымдау жолымен алынатын сипаттарын көрсететін мағыналары.

53-сұрақ:

Бұған не мысал бола алады?

Жауабы:

Мысал ретінде Аллаһ Тағаланың Аса Қамқор (Әр-Рахман) және Ерекше Мейірімді (Әр-Рахим) деген есімдерін қарастыруға болады. Бұл екі есім «мутабақа» жолымен алғанда «Аллаһ» дегенді білдіреді. «Тадаммун» (иштиқақ) жолымен алғанда «Мейірімді» деген сипатты білдіреді және «илтизам» жолымен алғанда «Тірі, Күшті» сияқты сипаттарды көрсетеді. Бұл айтылғандар Аллаһ Тағаланың басқа да есімдеріне тиісті. Ал жаратылғандарға (махлұқтарға) қатысты айтар болсақ, онда әңгіме басқа. Өйткені, кейбір адамды данышпан деуіміз мүмкін, ал шындығында ол адам данышпан емес . Сондай-ақ, әділетсіз сотты әділ деп, қорланғанды – құрметті деп, пасықты – қадірлі деп, сараңды – жомарт деп, жаманды – жақсы, бақытсызды – бақытты деп айтып қалуымыз мүмкін.

Ал, Аллаһ Тағала Өзін қандай сипаттаған болса, Ол, әлбетте, Сондай, Ол, адамдардың Оны сипаттағанынан Жоғары.

54-сұрақ:

Көркем есімдердің мағыналары «тадаммун» жолымен алғанда неше бөлікке бөлінеді?

Жауабы:


Олар төрт бөлікке бөлінеді:

1. Бұл – Аллаһ Тағаланың барлық көркем есімдерінің мағынасын қамтитын бөлік, яғни Аллаһ – Аллаһ Тағаланың жалпы есімі. Сондықтан, басқа есімдері бұл есімнің сипаттары болып табылады. Мәселен, Аллаһ Тағала айтты:

«Ол Аллаһ, Жаратушы, жоқтан бар Етуші және Бейнелеуші». (Хашыр, 24)

Мысалы ретінде басқа да аяттарды келтіруге болады.

Сондықтан, бұл есім ешуақытта басқа есімдерге сипат түрінде қолданылмайды.

2. Аса Құдіретті және Ұлы Аллаһ Тағаланың белгілі бір заттық сипатын көрсететін бөлігі. Мәселен, Аллаһ Тағаланың Есітуші (әс-Самиғ) деген есімі, Ол, жасырын болсын, жария болсын мейлі, барлық дыбысты есітетінін көрсетеді.

Немесе Аллаһ Тағаланың Көруші (әл-Басир) есімі мысал бола алады. Бұл есім Аллаһ Тағаланың көру сипатынан үлкен және кіші нәрселердің ешқайсысының тыс қалмайтынын білдіреді. Аллаһ Тағаланың Білуші (әл-Алим) есімі де мысал бола алады, бұл – Оның бәрін қамтитын білімін көрсетеді. Бұл туралы Аллаһ Тағала айтты:

«Көктердегі, жердегі тозаңның түйірінің салмағындай нәрсе Одан тасаланбайды. Сондай-ақ одан үлкені де, кішісі де белгілі бір кітапта жазулы». (Сәбә, 3)

Ал, Аллаһ Тағаланың Құдіретті (әл-Қадир) есімі Оның барлық нәрсені жарататын, барлық нәрсені жоқ ететін теңдесі жоқ құдіретін көрсетеді.

3. Аллаһ Тағаланың іс-қимыл сипатын көрсететін бөлігі. Мәселен, Жаратушы, өмір сүруге қажетті Ризық беруші, жоқтан бар Етуші, Бейнелеуші, тағы сол сияқты.

4. Аллаһ Тағаланың қандай да болмасын кемшілік атаулыдан Пәк екенін көрсететін бөлігі. Мысалы, Аллаһ Тағаланың Пәк (әл-Қуддус), айып-нұқсандардан Аман (әс-Сәләм)72 секілді есімдері.

72Бұл сөздің түбірі «син», «ләм» және «мим» деген әріптерден тұрады, ал осылармен түбірі бір «сәлимә» етістігі «»құтылу, арылу, еркін болу» мағынасын білдіреді. Бұл сөз Аллаһ Тағалаға қатысты айтылғанда Аллаһ Тағаланың бұл есімінің бір ғана «айып-нұқсандардан Аман» деп тәржімалануы, бұл сөздің басқа да түсініктемелерін айтпағанның өзінде, «әс-Сәләм» деген араб сөзіндегі барлық мағынаны қамти алмайды. Бұл айтылған сөздер Аса Құдіретті Аллаһ Тағаланың барлық есімдеріне қатысты.

55-сұрақ:

Көркем есімдер Аса Құдіретті және Ұлы Аллаһ Тағалаға қатысты қолдану жағынан неше бөлікке бөлінеді?

Жауабы:

Аллаһ Тағаланың есімдерінің арасында Аллаһ Тағалаға қатысты жекелей немесе басқа есімдерімен бірге пайдалануға болатын есімдері бар.

Мәселен, Тірі (әл-Хайи) және мәңгілік бар болып Тұрушы (әл-Қайюм) есімдерін қарастырайық. Бұл есімдерді бір тіркес ретінде де айтуға болады немесе біреуін айтып, екіншісін айтпауға болады. Жалғыз (әл-Ахад), Мәңгілік (әс-Самад) деген есімдері де сол сияқты. Олар Аллаһ Тағаланың мүлтіксіз кемел сипаттарын білдіреді.

Көркем есімдердің арасында өздеріне қарама-қарсы болатын есімдермен біргелікте ғана Аллаһ Тағалаға қатысты қолдануға болатын есімдер бар, себебі, оларды жеке қолданғанда Аллаһ Тағалаға қандай да бір кемшіліктер тән деген ой тудыруы мүмкін. Мұндай есімдерге, мәселен, зарар Жеткізуші (әд-Дарр) әрі пайдалы нәрсені Әкелуші (ән-Нафиғ) есімдері тек бірлікте ғана қолданылуы тиіс, әд-Даррды айтып, ән-Нафиғты айтпай кетуге болмайды. Басқа мысалдары мыналар: дәрежелерді төмен Қылушы (әл-Хафид) әрі дәрежелерді Көтеруші (әр-Рафиғ), сыйлық Беруші (әл-Муғти) әрі тосқауыл Қоюшы (әл-Маниғ), күш Беруші (әл-Муғизз) әрі қалағанын Қорлаушы (әл-Музилл) т.с.с. есімдер. Зарар Жеткізуші, дәрежені төмен Қылушы, тосқауыл Қоюшы және Қорлаушы сияқты есімдерді Аллаһ Тағалаға қатысты жеке қолдануға тиым салынған және бұл есімдер уахиде де, Құранда да, Сүннетте де жеке қолданылған емес. Мұндай есімдердің қатарына Құранда Оған қатысты басқа сөздермен біргелікте қолданылған Аллаһ Тағаланың кек Алушы (әл-Мунтақим) деген есімін қосуға болады. Бұған мысал ретінде Аллаһ Тағаланың мына сөзін келтіреміз:

«Әрине күнәһарлардан кек аламыз73». (Сәжде, 22)

73Арабша мәтінде «кек аламыз» деген сөз «мунтақимуна» (кек алушылар) түрінде жазылған.

56-сұрақ:

Аса Құдіретті Аллаһ Тағаланың сипаттары арасында заттық сипаттары және іс-қимыл сипаттары бар екендігі жоғарыда айтылған болатын. Құран мен Сүннетте Аллаһ Тағаланың заттық сипаттарына қандай мысалдар келтірілген?

Жауабы:

Аллаһ Тағала былай дейді:

«Аллаһтың екі қолы ашық74». (Мәида, 64)

74Яғни, Өте Жомарт

«Оның Жүзінен басқа әрнәрсе жоқ болады». (Қасас, 88)

«Ұлы дәрежеге Ие әрі Жомарт Раббыңның Жүзі ғана қалады». (Рахман, 27)

«(Әй, Мұса! Саған) көз алдымда бағылуың үшін Өз тарапымнан махаббат салдым». (Таһа, 39)

«Ол нендей толық Көруші, Есітуші». (Кәһф, 39)

«(Аллаһ Тағала): «Қорықпаңдар! Сендердің екеуіңмен біргемін. Естимін, көремін»-деді». (Таһа, 46)

«Аллаһ, олардың алдарындағыны да, арттарындағыны да біледі. Басқалар оны толық білмейді». (Таһа, 110)

«Және Аллаһ (Тағала) Мұсамен (тікелей) сөйлескен». (Ниса, 164)

«Сол уақытта Раббың Мұсаға: «Залым елге бар» деп үндеді». (Шуғара, 10)

«Раббылары екеуіне: «Екеулеріңді осы ағаштан тыймап па едім?»,-деді. (Ағраф, 22)


Каталог: ld
ld -> Сабақтың тақырыбы : Баяндауыш
ld -> Таңғажайып алаң ойыны. М.Әділова
ld -> Мақтаның жемісі мақтаның ашылмай қалған немесе шала ашылған қауашағын дейді. Қауашақ ашылады. Қауашақ ішіндегі ұзын талшықтары (түктері) бар өте көп тұқымдар шашылады
ld -> Одонтогенні кісти діляться на кореневі (радикулярні) і коронкові (фолікулярні)
ld -> Одонтогенні пухлини щелеп
ld -> Производство лекарственных препаратов по контрактам: Простанорм г. Томск
ld -> Гбоу впо рниму им. Н. И. Пирогова
ld -> 1. Гомеостаз – дегеніміз не


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16




©stom.tilimen.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет