Шейх Хафиз ибн Ахмад әл-Хаками АҚида бойынша



бет10/16
Дата09.04.2019
өлшемі2.29 Mb.
#102640
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   16

«Ақиқатында, Аллаһ Тағала Адамның ұрпағын арқасынан шығарып, Аллаһ Тағала оларды өздеріне өздері туралы куәлік беруге мәжбүр етті, сонсоң оларды Өзі екі алақанына алды да: «Мыналар – жәннәт үшін, ал мыналар – тозақ үшін»,-деді, және жәннәттықтар жәннәт адамдарының амалдарын орындауға оңайлатылады, ал тозақтықтарға тозақ адамдарының амалдарын орындау оңайлатылады». (Табарани)

Абдуллаһ ибн Амрдан (р.а.) Термизи риуаят еткен хадисте былай дейді:

«Бір күні Пайғамбарымыз (с.а.с.) біздің алдымызға шықты, қолында екі кітап бар еді, сонсоң: «Бұл қандай кітап екенін білесіңдер ме?»-деп сұрады. Біз: «Жоқ, о, Аллаһтың елшісі, егер өзің бізге айтпасаң, білмейміз»-деп жауап бердік. Сонда ол оң қолындағы кітап туралы: «Бұл – әлемдердің Раббысының Кітабы, мұнда жәннәт тұрғындарының есімдері жазылған және олардың аталарының аттары, олардың тайпаларының аттары, сондай-ақ олар ең соңғысына дейін түгелденген, енді олардың саны көбейтілмейді де, азайтылмайды да»,-деді. Сонсоң ол сол қолындағы Кітап туралы айтты: «Бұл – әлемдердің Раббысының Кітабы, мұнда тозақ тұрғындарының есімдері жазылған және олардың аталарының аттары, олардың тайпаларының аттары, сондай-ақ олар ең соңғысына дейін түгенделген, енді олардың саны көбейтілмейді де, азайтылмайды да». (Бұл сөздерді есіткен) оның сахабалары: «О, Аллаһтың елшісі, егер бәрі шешіліп қойылған болса, онда несіне салих амал жасауға (әрекеттенеміз)?»-деп сұрады. Ол айтты: «Дұрысын ұстануға әрекеттеніңдер, жақындаңдар293. Өйткені, шын мәнінде, кім жәннәттық болса, ол бұрын не істеген болса да, қалай да жәннәт тұрғындарының амалдарын орындайды, ал кім тозақтық болса, ол бұрын не істеген болса да, қалай да тозақ тұрғындарының амалдарын орындайды».

Сонсоң Аллаһ Тағаланың елшісі қолдарымен белгі берді де, оларды лақтырып тастады294, содан кейін: «Сендердің Раббыларың (Өз) құлдарының (тағдырын) қайсы бөлігі – жәннәттық, қайсы бөлігі тозақтық екенін әлдеқашан шешіп қойған»,-деді. (Термизи)

293127-ші сұрақтың ескертпесіне қараңыз.

294Бұл жерде осы айтылған Кітаптар туралы немесе қолымен қандай да бір қозғалыс жасағаны туралы болуы мүмкін. Егер сол Кітаптар туралы болса, оны қолында ұстап тұрған Пайғамбарымыз (с.а.с.) ол Кітаптарды бұл дүниеден ғайып дүниеге жіберген болуы мүмкін.

136-сұрақ:

Адамның бар өміріне бүтіндей байланысты және ұрықтың жатырға түскендегі алғашқы кезеңдеріне қатысты тағдыр туралы не дәлел бар?

Жауабы:


Аллаһ Тағала айтты:

«Сендерді жерден жаратқанда және аналарыңның қарнында шикіөкпе кездеріңде де жақсы біледі. Сондықтан өздеріңді өздерің ақтамаңдар295. Ол, кім тақуа екенін жақсы біледі». (Нәжм, 32)

295Яғни, мақтамаңдар да ақтамаңдар.

Ал Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Ақиқатында, сендердің әрбірің (алғашқы) қырық күн бойы аналарыңның құрсағында ұрық түрінде, сонсоң сонша уақыт ұйыған қан түрінде, сонсоң сонша уақыт кішкентай бір тістем ет түрінде болып қалыптасасыңдар, осыдан кейін (оған) үрлеп рух (жан) кіргізетін періште жіберіледі, және ол (періште) төрт нәрсені жазуға бұйрық алады. Сөйтіп, ол оның тағдыр-үлесін, қанша жыл өмір сүретінін, оның амалдарын, сондай-ақ оның бақытты немесе бақытсыз болатынын жазады. Одан басқа ешбір тәңір жоқ Затқа ант етейін, шын мәнінде, сендерден кез-келген біреуің жәннәтқа қолдың қарындай қашықтық қалғанша жақындап барғанға дейін жәннәттықтардың амалдарын істейді, (содан кейін) маңдайында не жазылған болса (сол болады), сөйтіп, ол тозақтықтарға тән істерді істейді де тозаққа кіреді. Және, шын мәнінде, сендерден кез-келген біреуің тозаққа қолдың қарындай қашықтық қалғанша жақындап барғанға дейін тозақтықтардың амалдарын істейді, (содан кейін) маңдайында не жазылған болса (сол болады), сөйтіп, ол жәннәттықтарға тән істі істейді де, жәннәтқа кіреді». (Бұхари)

Бұл хадистің сахабалардың басқаша баяндауымен жеткен риуаяттары да бар, бірақ бәрінің мағынасы бір.

137-сұрақ:

Қадыр түніндегі келер жылға қатысты бір жылдық тағдырдың дәлелі не?

Жауабы:

Аллаһ Тағала айтты:

«Ол кеште барлық хикметті істер296 айрылады. Бұл Өз қасымыздан бір бұйрық. Расында елшілерді жіберушіміз». (Духан, 4-5)

296Яғни, Аллаһ Тағаланың даналығымен шешілетін кез-келген іс.

Ибн Аббас, Аллаһ Тағала ол екеуінен разы болсын, айтады:

«Қадыр түні келер жылы болатын нәрселер: өлімге, өмірге, тағдыр-үлеске, жаңбыр және қажыларға байланысты мәселелер де: «Пәленше қажылықты өтейді, түгенше қажылықты өтейді»-делініп Ләухул-Махфуздан көшіріліп жазылады» 297.

297Ибн Аббас, ол екеуінен Аллаһ разы болсын, және де басқа жоғарыда есімдері аталған беделді кісілердің бұл мәселеге байланысты айтқандары «Әд-дурр әл-мансурда» келтірілген. Осындай пікірді Хасан, Саъид ибн Жубайр, Муқатил, Әбу Абдур-Рахман Суләми және басқалар да білдірген.

138-сұрақ:

Әр күнге белгіленген тағдырдың бар екеніне не дәлел?

Жауабы:


Аллаһ Тағала айтты:

«Ол, әр күні шұғылдануда». (Рахман, 29)

Хакимнің «Сахихында» Ибн Аббастың, Аллаһ ол екеуінен разы болсын, мына сөздері келтірілген:

«Ақиқатында, Аллаһ Тағаланың жаратқандарының ішінде әппақ інжуден (жасалған) Ләухул-Махфуз да бар. Оның жамылғысы қызыл лағылдан, қаламы – нұрдан және ондағы жазу – нұр. Аллаһ Тағала оған бір күнде үш жүз алпыс рет қарайды және осындай әр қараумен Ол жаратады және тағдыр жібереді, тірілтеді және өлтіреді, (дәрежелерін) көтереді және қорлайды және Ол нені қаласа, соны істейді, Оның:

«Ол, әр күні шұғылдануда» (Рахман, 29) деген сөзінің мәнісі осы».

Тағдырдың жоғарыда аталған барлық түрлері әуелі Аллаһ Тағала Қаламды жаратқанда, оған Ләухул-Махфузға жазып қоюды бұйырған әуелден белгілен тағдырдың егжей-тегжейлі түсіндірілуі болып табылады.

Аллаһ Тағаланың:

«...сендердің істегендеріңді жаздырушы едік298» (Жәсия, 29), деген сөздерін Ибн Умар және Ибн Аббас, олардан Аллаһ разы болсын, осылай түсіндірген.

298Яғни Аллаһ Тағала адамдардың барлық амалдарын осы Кітапқа жазып қоюды періштелерден талап еткен.

Ал осылардың бәрінің бастау алар жері Аса Жоғары Мәртебелі және теңдесі жоқ Аллаһтың сипаты болып табылатын Оның білімі.

139-сұрақ:

Бақыттылық пен бақытсыздық тағдырдан екенінің мәнісі не?

Жауабы:

Көктен түсірілген барлық Кітаптарда, сондай-ақ осы мәселеге қатысты Пайғамбарымыздың (с.а.с.) хадистерінде, барлық нәрсенің алдын-ала белгіленуі, яғни тағдыр етілуі (адамдардың) амалына кедергі бола алмайды және адамдардың оны малдануына болады дегенді білдірмейді, керісінше, ол адамдарды дұрыс (салих) амалдар жасауға және соған (дұрыс амалға) ұмтылуға бар күш-қайратын жұмсауға міндеттейді. Міне, сондықтан да, Пайғамбарымыз (с.а.с.) сахабаларына барлық нәрсенің тағдыр етілгендігі және сол тағдыр орындалатындығы, сондай-ақ барлық тағдыр етілген нәрселерді жазған қаламның сиясы кеуіп, құрғап қалғаны жайлы айтқанда, сахабалардың кейбіреуі: «Ендеше, тағдырға сүйеніп (соны малданып), амал жасаудан бас тартсақ болмай ма?»-деп сұрағанда, Пайғамбарымыз (с.а.с.) оған жауап беріп: «Жоқ, амал жасаңдар, барлық нәрсе оңайластырылған»-деді де, мына аяттарды оқыды:

«Ал енді әлдекім (Аллаһ жолында) берсе, тақуалық қылса, жақсылықты дұрыс деп білсе, сонда оның жолын оңайластырамыз. Ал енді кім сараңдық істесе, елемесе, жақсылықты жалғанға шығарса, сонда оның ауырлыққа ұшырауын оңайластырамыз» 299. (Ләйіл, 5-10)

299Бұл аятқа қатысты 278, 279, 280, 281, 282, 283 сілтемелерге қараңыз.

Аллаһ Тағала, Даңқ Оған тән, жазмыштағы барлық нәрсені (яғни болмай қалмайтын нәрселерді) тағдыр етті және оларға себеп болатын нәрселердің барлығын дайын етті. Адамдарға бұл дүниеде өмір сүруі үшін және мәңгілік дүниені табу үшін қажетті нәрселерді беріп, сондай-ақ Өзі жаратқан адамдардың қайсысы екі дүниеде не үшін жаратылған болса, соның орындалуын оңайлатқан Аллаһ Тағала Дана. Осылайша, Ол тағдыр етеді және жеңілдетеді.

Егер Аллаһтың құлы Ахыреттегі пайдаларының оған жеткізетін себептермен (амалдармен) байланысты екенін білсе, ол өз амалдарын мына дүниедегі мүдденің орындалуына байланысты нәрселерден жоғары қойып, бар күш-қайратын сол амалдарды орындауға жұмсар еді. Тағдыр туралы хадисті есітіп, «Енді мен барынша әрекет жасаймын»,-деген сахаба бұл хадисті жақсы түсінген.

Ал Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Саған пайда келтіретін нәрсеге ұмтыл, Аллаһ Тағаладан жәрдем сұра және әрекетсіз болма». (Мүслім, Ахмад, Ибн Мәжәһ) 300

300Әбу Хурайрадан (р.а.) келген риуаятта Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Әрқайсысында игілік бар болса да, Аллаһ Тағала алдында әлсіз мұсылманнан көрі күшті мұсылман жақсы. Өзіңе пайда келтіретін нәрсеге ұмтыл, Аллаһ Тағаладан жәрдем сұра және әрекетсіз болма, егер саған бір нәрсе жетсе: «Егер былай еткенімде, онда мен…» деп айтпа, «Бұл – Аллаһ Тағаланың тағдыр еткені және Ол қалағанын орындады»-деп айт, өйткені «егер» деу, өзінің істеріне қарай шайтанға есік ашқан болады».

Риуаят етіледі: Пайғамбарымыздан (с.а.с.) сұрады: «Маған айт, біздер қолданып жүрген дәрі-дәрмек пен дұға, үфілеу-сүфілеу Аллаһ Тағала тағдыр еткен нәрселерден бір нәрсені болдырмай қала ма?». Ол: «Олар (да) Аллаһ Тағаланың тағдырынан»-деп жауап берді. Яғни Аллаһ Тағала жақсылық пен жамандықты, сонымен қатар, сол екеуінің барлық себептерін де тағдыр етті дегені.

140-сұрақ:

Аллаһ Тағаланың қалауына иман келтірудің парыздығына яки үшінші сатыға қандай дәлелдер бар?

Жауабы:


Аллаһ Тағала айтты:

«Сендердің қалауларың болмайды. Аллаһ қаласа ғана болады». (Инсан, 30)

«Және ешнәрсені: «Осыны ертең істеймін»-деп айтпа. Бірақ, «Аллаһ қаласа (жасаймын)» де». (Кәһф, 23-24)

«Аллаһ кімді қаласа адастырады, кімді қаласа оны тура жолға салады». (Әнғам, 39)

«Аллаһ қаласа еді, сендерді бір-ақ үммет қылар еді». (Нахыл, 93)

«Егер Аллаһ қаласа, өздеріне ашық дәлелдер келгенінен кейін олар, пайғамбарлардан301 соң соғыспас еді». (Бақара, 253)

301Аллаһ Тағаланың елшілері туралы айтылуда.

«Егер Аллаһ қаласа, олардан өш алар еді». (Мұхаммед, 4)

«Ол, қалағанын бұлжытпай істеуші». (Буруж, 16)

«Шын мәнінде Ол, бір істің болуын қаласа, Оның бұйрығы оған «Бол», деу, сонда ол бола қалады». (Ясин, 82)

«Бір нәрсенің болуын қалағанда, сөзіміз тек қана оған «Бол», деу, сонда ол бола қалады». (Нахыл, 40)

Аллаһ Тағала және айтты:

«Сонда Аллаһ, кімді тура жолға салуды қаласа, Ислам үшін оның көңілін кеңейтеді. Және біреуді адастырғысы келсе, оның көңілін көкке шығарып бара жатқандай өте тарылтады». (Әнғам, 125)

Бұған дәлел ретінде басқа да аяттарды келтіруге болады.

Ал Пайғамбарымыз (с.а.с.) туралы сөз қозғасақ, ол айтты:

«Ақиқатында адам ұрпақтарының жүректері Рахман саусақтарының екі саусағының арасында жалғыз жүрек секілді болып тұрады, және Ол оны қалауынша қозғайды». (Мүслім)

Бір жазық жерде Пайғамбарымыз (с.а.с.) бен сахабаларының ұйықтағаны туралы Пайғамбарымыз (с.а.с.) былай деді:

«Ақиқатында, Аллаһ Тағала қалаған кезінде сендердің жандарыңды алады, қалаған кезінде оны қайтарады». (Бұхари, Насаи, Ахмад)

Және Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Араша түсіңдер, сауап аласыңдар, ал Аллаһ Тағала Өзінің елшісінің тілі арқылы қалаған үкімін шығарады». (Бұхари, Мүслім)

Риуаят етілуінше, Пайғамбарымыз (с.а.с.) бір адамның: «Аллаһ және сенің қалағаныңдай» дегенін есітіп (оған) айтты: «Аллаһ қаласа және пәленше демеңдер, тек қана Аллаһтың жалғыз Өзі қаласа»-деңдер». (Ахмад)

Сондай-ақ Пайғамбырымыз (с.а.с.) және айтты:

«Аллаһ Тағала кімге жақсылықты қаласа, оған дінді терең түсінетін етіп қояды». (Бұхари, Термизи, Ахмад)

Және Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты:

«Аллаһ Тағала бір үмметке рахметін сыйлағысы келсе, (сол үмметтің) пайғамбарын ол үммет (жойылғанға) дейін (Өз жағына) алады, ал Ол егер бір үмметті өлтіргісі келсе, оны олардың пайғамбары тірі кезінде-ақ жазалайды». (Мүслім)

Аллаһ Тағаланың қалауы мен бұйрығы жайлы басқа да хадистер көп.

141-сұрақ:

Жоғары Мәртебелі Аллаһ Тағала Өзінің Кітабында ізгі амал жасаушыларды, тақуалар мен сабырлыларды сүйгенін білдіреді, бұл туралы Оның елшісінің және Оның сипаттарының мәнінен де білеміз. Ол иман келтіргендер мен ізгі амал жасаушыларға разы, Ол кәпірлер мен әділетсіздерді сүймейді, Ол құлдарының имансыздыққа түсуін қаламайды және арсыздықты ұнатпайды, бірақ осылардың барлығы Аллаһ Тағаланың қалауы мен Оның бұйрығы бойынша іске асып, егер Ол қалағанда еді, онда бұлар болмаған болар еді, өйткені Оның патшалығында Ол қаламаған нәрсенің ешқайсысы болмайды. Ендеше біреу: «Ол Өзі ұнатпайтын және Өзі разы болмайтын нәрселерді Ол қалайша ұнатып қалайды?»-десе, не деп жауап беруге болады?

Жауабы:

Аллаһ Тағаланың қалауы туралы Құранның түрлі аяттары мен хадистерде екі мағынада келгендігін білгін.

1. Болмыстық-тағдырлық қалау. Бұл арабша «мәшиә» деп аталады. Қалаудың бұл түрінің ризашылық білдіру мен ұнатуға қатысы жоқ. Керісінше, қалаудың бұл түріне имандылық та, имансыздық та, бойсұну да, бағынбаушылық та, ұнамды да, жеккөрінішті де кіреді және ешкім бұл қалаудан тыс қала алмайды. Бұл туралы Жоғары Мәртебелі:

«Сонда Аллаһ, кімді тура жолға салуды қаласа, Ислам үшін оның көңілін кеңейтеді. Және біреуді адастырғысы келсе, оның көңілін көкке шығарып бара жатқандай өте тарылтады» (Әнғам, 125), деген.

Аллаһ Тағала және айтты:

«(Мұхаммед (с.а.с.)) Аллаһ Тағала біреудің бұзылуын302 қаласа, сен ол үшін Аллаһтан дәнеңеге ие бола алмайсың. Міне солар, Аллаһ жүректерін тазартуды қаламағандар». (Мәида, 44)

302Яғни адасуын, тура жолдан шығуын

Бұған мысал ретінде басқа да аяттары келтіруге болады.

2. Аллаһ Тағаланың ризашылық білдіру мен жақсы көруіне қатысты діни қалау. Осы қалауға сәйкес Ол Өз құлдарына кейбір нәрселерді бұйырды, кейбір нәрселерден қайтарды. Бұған Жоғары Мәртебелінің мына сөздері дәлел:

«Аллаһ сендерге оңайлық қалайды, ауыршылық қаламайды». (Бақара, 185)

Аллаһ Тағала және айтты:

«Аллаһ сендерге түсіндіруді және сендерді өздеріңнен бұрынғылардың303 тура жолдарына салуды, сондай-ақ тәубелеріңді қабыл етуді қалайды304». (Ниса, 26)

303Бұл жерде пайғамбарлар мен олардың ізбасарлары туралы айтылуда.

304Яғни сендерге мейірімділік ету үшін, сендерді тәубеге келтіру және сендерді кешіруді

Бұған мысал ретінде басқа да аяттарды келтіруге болады.

Аллаһ Тағаланың болмыстық қалауымен бірге о бастағы тағдырға Аллаһтың діни қалауы да тиесілі болған адам өмірде Аллаһтың осы қалауын басынан өткізе алады. Аллаһ Тағалаға бойсұнушы мұсылманда жоғарыда аталған екі көрініс бірігеді, ал бойсұнушы емес, арсыз адамға Аллаһ Тағаланың тек болмыс пен тағдырға қатысты қалауы тиісті болады.

Аллаһ Тағала, мадақ Оған тән, Өзінің барлық құлдарын Өзіне ұнамды нәрсеге шақырады, бірақ олардың ішінен кімді қаласа, тек соларды ғана Өзіне бойсұндырды. Бұл туралы Аса Жоғары Мәртебелінің Өзі:

«Аллаһ есендік жұртына (жәннәтқа) шақырады да, қалаған құлын тұп-тура жолға салады» (Юнус, 25), деді.

Осылайша, Аса Жоғары Мәртебелі Аллаһ, мадақ Оған ғана тән, Өз шақыруын бәріне қатысты етеді де, бірақ, Ол тек кімді қаласа, соны ғана тура жолға бастайтынын баса айтады.

Аллаһ Тағала айтты:

«Шынында Раббың жолынан адасқан кісіні де жақсы біледі. Және тура жолға түскенді де жақсы біледі». (Нәжм, 30)

142-сұрақ:

Тағдырға иман келтірудің жаратуға байланысты төртінші сатысына қандай дәлелдер бар?

Жауабы:


Аллаһ Тағала айтты:

«Аллаһ барлық нәрсенің Жаратушысы, Аллаһ Тағала әр нәрсеге Кепіл». (Зумәр, 62)

«Сендерге көктен, жерден несібе беретін Аллаһтан басқа бір жаратушы бар ма?» (Фатыр, 3)

«Бұл Аллаһтың жаратқаны. Ал Аллаһтан өзгенің не жаратқанын Маған көрсетіңдерші?» (Луқман, 11)

«Ол Аллаһ сендерді жаратқан, сосын ризық береді, одан кейін өлтіреді, соңыра тірілтеді. Ал сендердің Аллаһқа қосқан ортақтарыңнан, осылардан бір нәрсе істейтін кім?» (Рум, 40)

«Аллаһ сендерді де, жасаған нәрселеріңді де жаратты». (Саффат, 96)

«Кісіге және оны толықтағанға. Сонда оған жамандық әрі тақуалық қабілетін бергенге серт». (Шәміс, 7-8)

«Аллаһ Тағала кімді тура жолға салса, сонда ол, тура жол тапқан болады. Және кімді адастырса, сонда олар зиянға ұшырағандар». (Ағраф, 178)

Және Аллаһ Тағала айтты:

«Бірақ Аллаһ, сендерге иманды жақсы көрсетіп, оны жүректеріңде зейнеттеді. Сондай-ақ сендерге қарсылықты, бұзақылықты және бас тартуды жеккөрсетті».(Хужурат, 7)

Басқа да аяттар бұған дәлел бола алады.

Аллаһ Тағала құлдарының амалдарын да жарататыны туралы, Хузайфадан (р.а.) келген риуаят бойынша, Пайғамбарымыз (с.а.с.) былай деген:

«Ақиқатында Аллаһ Тағала (не болғанда да) әрбір амал жасаушыны да және ол жасаған амалды да жаратады». (Бұхари, Байһақи)

Пайғамбарымыз (с.а.с.) Аллаһ Тағалаға жалбарынып:

«О, Аллаһ, менің жаныма тақуалық бере көр және оны тазарта көр, (өйткені) Сен – оны ең жақсы Тазартушысың305. Сен – оның Қорғаушысың және Жарылқаушысың»,-дейтін. (Мүслім, Ахмад, Насаи, ұзын хадистен)

305Ақиқатында адамның жанын тек Аллаһ Тағала ғана тазарта алады.

Бұған басқа да хадистер дәлел бола алады.

143-сұрақ:

Барлық нәрсенің Жаратушысы – Аллаһ. Ендеше, Пайғамбарымыздың (с.а.с.) «...барлық жақсылық Сенің қолыңда, ал жамандық Сенен емес»-деген сөзін қалай түсінеміз?

Жауабы:


Бұл сөздер Аса Құдіретті, Ұлы Аллаһ Тағаланың барлық ісі Оны сипаттайды және Одан әрқандай жаманшылықтан пәк халде шығады, кіршіксіз таза дегенді білдіреді. Аса Жоғары Мәртебелі Аллаһ Дана және Әділ, және Оның барлық ісіне даналық пен әділдік тән. Аса Жоғары Мәртебелі Аллаһ, даңқ Оған лайық, Өз біліміне сәйкес әр нәрсені өз орнына қояды. Ал тағдырға байланысты әрбір адамға бір зұлымдық жетсе, ол адам қандай да бір өзінің түбіне жететін нәрсеге ілескенде Аллаһ Тағала адамның сол күнәсіне сәйкес оны (зұлымдықты) жазалау ретінде құлына қосады.

Бұл туралы Аллаһ Тағала айтты:

«Бастарыңа келген бір ауыршылық, қолекі істегендеріңнің салдарынан болады. Және Аллаһ көбін кешіріп жібереді». (Шура, 30)

«Оларға зұлымдық қылмадық, олар өздеріне зұлымдық қылады306». (Зухруф, 76)

306Бұл жерде адамдар күнә істеу арқылы өздеріне қатысты әділетсіздік жасайтыны туралы айтылуда.

«Расында Аллаһ адамдарға еш зұлымдық қылмайды. Бірақ адамдар өздеріне өздері зұлымдық қылады». (Юнус, 44)

144-сұрақ:

Аллаһ Тағала құлдарының өз істерін орындауға күш-қуат, еркі бар ма?

Жауабы:

Иә, Аллаһ Тағаланың құлдарының өз амалдарын жасауға қалауы мен еркі бар және олардың істері шынында да олардың істегені болып табылады. Сол үшін де осы істер оларға жүктелген. Соған лайық марапатталады және жазаланады. Аллаһ Тағала оларға олардың мүмкіндіктеріне сай нәрсені ғана жүктеді.

Бұл туралы Құран мен Сүннетте анық айтылған.

Аллаһ Тағала адамдарды іс-амалдар жасауға қабілетті әрі ерік күшіне ие ретінде сипаттаған, бірақ та олар Аллаһ Тағала қандай амалға күш-қуат берсе, сол іс-амалды ғана орындай алады және Аллаһ Тағала қаламаса, олар қайсы нәрсені болса да қалай алмайды, Аллаһ Тағала оларды қандай іске жеткізсе, соны ғана орындай алады. Бұл туралы Аллаһ Тағаланың қалауы, ерік-күші және адамдардың іс-амалдарын жаратуы туралы жоғарыда айтылған аяттар мен хадистерде келтірілген болатын. Ал адамдардың өздері өздерін қандай жарата алмаса, дәл сондай өз іс-амалдарын жарата алмайды, ал олардың қалауы, ерік-күші, қабілеті мен іс-амалдары туралы айтар болсақ, олардың барлығы олардың өздерінің де, сондай-ақ олардың ерік-күші, қалаулары, қабілет пен іс-амалдарының да Жаратушысы болған Аллаһ Тағаланың құдіреті мен қалауына, сондай-ақ Оның іс-амалдарына бағынышты.

Сонымен қатар, олардың ерік-күші, қалауы мен іс-амалдары, олардың өздері Ол болмағанындай, Аллаһ Тағаланың ерік-күші, қалауы мен іс-амалдарының да дәл өзі емес. Керісінше, олардың Аллаһ Тағала тарапынан жаратылған істері өздеріне лайықты түрде бойларында орналасқан нәрсе және шынымен де өздерінің істері болып табылады. Сондай-ақ бұлар Аллаһ Тағаланың Өзіне лайықты шынымен де Оныкі болып табылатын Аллаһ Тағаладағы бар Оның істерінің әсері.

Өйткені, ақиқатында Аллаһ Тағала хақиқи іс істеуші-дағы, ал Оның құлы – сол іс бағытталған нысана (объект). Сөйтіп, құл қай шама, қай мөлшерде басқарылушы болса, ақиқатында Аллаһ Тағала сол шама, сол мөлшерде Басқарушы болады; сондықтан, бұл екі амалды да, ол амалдарды Кім орындаса, Соған тиісті деп білу керек. Себебі, Аллаһ Тағала айтты:

«Аллаһ кімді оңдаса, сонда ол тура жолда». (Исра, 97)

Тура жолдың шынымен де Аллаһқа тиісті болуы мен тура жолға түсудің шынымен де құлға тиісті болуы тура жолға Салушының тура жолға түсушінің дәл өзі еместігіндей. Сол сияқты тура жол да тура жолға түсудің дәл өзі емес.

Сол сияқты, Аллаһ Тағала қалаған адамын шынымен де адастырады, сондай-ақ сол пенде шынымен де адасушы болады. Аллаһ Тағаланың педелеріне деген мәмілесінің бәрі осындай. Сонымен, кім істі және істің істелуін пендеге тиісті деп білсе – күпірлік. Сондай-ақ бұл екеуін тек Аллаһ Тағалаға тиісті деп білсе, бұл да күпірлік.

Енді кім істі – Жаратушыға, ал істің істелінуін жаратылғанға (махлұққа) тиісті деп білсе, ол шын мәнінде мүмін және бұл екі тұжырым да ақиқатқа тура келеді.

«Аллаһ Тағала оны шариғи тұрғыдан жақсы көрумен қатар пенделерінің бәрі бойсұнушы, мүмін етіп жаратуға шамасы жетпей ме?»-деген адамға қалай жауап береміз?

Әрине Аллаһ Тағаланың бұған шамасы жетеді. Аллаһ Тағала бұны Құранда анық айтқан:

«Аллаһ қаласа, сендерді бір-ақ үммет қылар еді».

«Раббың қаласа еді, жердегілердің бәрін түгелдей иман келтірер еді».

Бұдан да басқа аяттар келтіруге болады. Бірақ Оның бұлай істеуі Оның хикметінің талабы және Раббылығы мен Тәңірлігінің, сондай-ақ есімдері мен сипаттарының міндеттеуі.

Пенделерінен «Неге бойсұнушы мен қарсы шығушы бар?»-деген адамның сөзі – «Оның есімдерінде зиян Беруші, пайда Келтіруші, Беруші, тосқауыл Қоюшы, дәреже Көтеруші, Төмендетуші, нығметке Бөлеуші, кек Алушы тағы сол сияқтылар неге бар?»-деген адамның сөзімен бірдей.

Өйткені, Аллаһтың істері Оның есімдерінің талабы және сипаттарының әсері нәтижесі.

Сонымен, қорыта айтқанда, Аллаһтың істеріне қарсы шығу Оның есімдері мен сипаттарына тіпті Оның Раббылығы мен Тәңірлігіне қарсы шығу болып табылады.

«Аршының Иесі Аллаһ олар суреттеген нәрседен Пәк. Ол істеген нәрсесінен сұралмайды, ал олар сұралады». (Әнбия, 22-23)

145-сұрақ:

Тағдырға иман келтіру дінімізде қандай орын алады?

Жауабы:


Тағдырға иман келтіру – оның жақсылығына жеткізетін, жамандығынан тосатын себептерге (заңдылықтарға) сену шариғаттың жүйесі болғандай, ол да таухидтің жүйесі. Тағдырға иман келтіріп, шариғатты орындаған адамның ғана діні жүйелі болып, тура болады.

Бұған бір адам Пайғамбарымыздан (с.а.с.): «Маңдайымызға жазылған нәрсеге малданып, еш амал жасамасақ бола ма?»-деп сұрағанда, Пайғамбарымыз (с.а.с.): «Амал қылыңдар, кім не үшін жаратылған болса, ол оған оңайлатылады»-деп тағдырға сенудің міндетті, парыз екендігін білдірген жауабын дәлел ретінде келтіруге болады. (Бұхари, Мүслім)

Сонымен, кім тағдырды шариғатқа сиыспайды деп оны теріске шығарса, ол адам Аллаһ Тағаланы Оның білімі мен аса құдіреттілігі сияқты сипаттарынан айырған болады және Оның құлын өз амалдарында ешкімге бағынышты емес әрі өз іс-амалдарының жаратушысы деп жариялаған болады. Мұндай адам Аллаһ Тағаламен қатар және бір жаратушы бар деп қана қоймай, барлық жаратылған нәрселерді (жан-заттарды) жаратушылар деп біледі.

Сонымен қатар, тағдырды мойындап, бірақ оны шариғатқа қарсы дәлел ретінде пайдаланушы, пенденің Аллаһ Тағала тарапынан берілген таңдау еркі мен іс-амал жасау қабілетіне ие екендігін, соған сәйкес Аллаһ Тағала оған белгілі бір міндеттерді жүктегенін теріске шығарушы және Аллаһ Тағала соқырға Құран сөздеріндегі әріптердің үстіндегі нүктелерді қоюды міндеттегендей Өз құлдарына шамасы жетпейтін нәрселерді жүктейді деуші адам Аллаһ Тағалаға әділетсіздікті таңады, ал мұндай адамның имамы ібіліс, оған Аллаһтың лағынеті болсын, болады. Ібіліс:

«Ендеше мені қаңғыртқаның себепті, әлбетте, мен де оларға қарсы Сенің тура жолыңда отырып аламын307»-деді» 308. (Ағраф, 16)


Каталог: ld
ld -> Сабақтың тақырыбы : Баяндауыш
ld -> Таңғажайып алаң ойыны. М.Әділова
ld -> Мақтаның жемісі мақтаның ашылмай қалған немесе шала ашылған қауашағын дейді. Қауашақ ашылады. Қауашақ ішіндегі ұзын талшықтары (түктері) бар өте көп тұқымдар шашылады
ld -> Одонтогенні кісти діляться на кореневі (радикулярні) і коронкові (фолікулярні)
ld -> Одонтогенні пухлини щелеп
ld -> Производство лекарственных препаратов по контрактам: Простанорм г. Томск
ld -> Гбоу впо рниму им. Н. И. Пирогова
ld -> 1. Гомеостаз – дегеніміз не


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   16




©stom.tilimen.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет