Рецензент: Ш. Ш. Уәлиханов атындағы кму м.ғ. к,Турлубеков К. К. Кайникенова Г. К



бет5/15
Дата30.03.2017
өлшемі2.39 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

4Кәртаюдың түрлері. Геронтолгияның ең басты мәселесінің бірі келесіден тұрады: кәртаю процессін қалай деп ойлауға болады – физиологиялық және ауыртпалы, патологиялық па? Бұл сұрақ ерте кезеңнен бастап келе жатқан пікір талас. «Кәрілік ол ауру» деп Римдік филосов Теренций Публий ең алғаш өз ойын айтты, ал Сенеканың ойы бойынша кәрілік – «емделмейтін ауру». Гален кәрілік – бұл ауру емес ол организімдегі ерекше құбылыс және біржақтан ол денсаулық емес деп есептеген.Ол кәрілікті ауру мен денсаулықты орта жолында шатастырды. Френсис Беконның ойы бойынша кәрілік бұл ауру және оны емдеу керек деп есептеген. И.В.Давыдовтың ойы бойынша кәрілік биологиялық мақсатпен ерте және кеш пайда болады деп есептеген, бірақ ереже бойынша ол өз уақытында келеді. Румындық геронтолог К.Парзон «... біз қарастырған және «физиологиялық» кәртаю потологиялық процесс өзіндік образ ретінде» деп ұсынған. Табиғи (физиологиялық, жай) кәртаю – жастың өзгеруіне байланысты нақты бір темппен және тіркестікпен мінезделеді, адамның популяциясының биологиялық,бейімделу-регуляторлық мүмкіндіктерінің өзгерісіне сай. Ақырындатылған (ретардировтық) кәртаю – жастың өзгеруінің темпімен өте баяу дамуымен ерекшеленеді.Күні бұрын (потологиялық,тездетудің) кәртаю – ерте жастың өзгеруіне байланысты мінезделеді. Күні бұрын кәртаю жеке бағдарламаларды ғана құруға көмектеспейді олар әр түрлі комплекстік прафилактикалық мерекелер, эндогенді (ішкі) және экзогенді (сыртқы) механизімдер және олрадың құрылуын анықтайды.Күні бұрын кәртаю синдромының әдісі биологиялық жасты анықтау болып келеді Күні бұрын кәртаю 4-5 онжылдықтарда шығад, осы ойда геронтологияда бәрі бір ойға келеді.

Такырып №2. Кәрілік проблемалары және оларды шешудегі геронтология ғылымының орны
1. Кәрілік проблемасында әлеуметтік геронтологиянын орны

2. Кәрілік проблемаларын шешу жолдары
1. Соңғы 50 жыл ішінде әлемдік масштабта халықтың қартаю процессі сондай тез және жүйелі дамуда, және оның мәнің ескермеу, қандай да елдің әлеуметтік саясатына кері әсер ететімен байланысты болады. Қазіргі уакытта карт және кәрі адамдар мәні бойынша халықтың үшінші категориясы болып саналады, бұл маңызды экономикалық , әлеуметтік, медециналық мәселелерді тудырды, осы мәселелердің бар болатынын бұрын- сонды адамдардың ойына да кіріп- шықпапты. Бірінші кезекте қарт адамдарға көрсетілетін әлеуметтік қызметті кеңейту қажеттілігі туындады, оларға медециналык қызмет көрсету, шарт құрып, оларды іске асыруға қаражат бөлу. 40 жылдардың аяғыңда көптеген индустриалды дамыған елдердің денсаулык сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру бөлімдерінде айтарлықтай мәселелер туды. Олар бұл мәселе алдында дайын болмады, ал бұл мәселелер шұғыл шешімді талап етті. Бірақ бірінші орынды халықтың қартаюының экономикалық мәселелері шықты, олар жеке академиялық дисциштинаның -әлеуметтік геронтологияның пайда болуына әсер етті – АҚШ, Жапония, Англия, Канада және Батыс Еуропа елдерінде ғылым мен практикалық жұмыс үшін арнайы дайындалды. Әлеуметтік геронтология - бұл қоғамдык дисциплина ол халыктың қартаюының демографиялык және әлеуметтік- экономикалык мәселелерді шешуге бағытталған биология, экология және әлеуметтану өзара үш бұрыш кұрайды, оның шеңберінде адамдардың денсаулығы мен ауруы және оның қартаюы, ұзак өмір мен өлімін зерттейді. Биологиялык зандылық өмір негізінде, оның жас кезеңдерінде жатыр, ал картаюды да өз ішіне енгізеді. Бірак геронтология мен геронтократия өз ғылыми жэне практикалық мәнін жоғалтар еді, егер назарда осы жайт болмаса, адам - өліміне дейін ашық жүйе, оның айналысындағы табиғат пен ол өзі табиғаттың бөлігі және адам қоғамының бөлігі" ( И.В. Давыдовский). Әлеуметік геронтология адамның биологиялық процессін зерттейді, оның мақсаты қарт және кәрі адамдарға тән дене және рухани мәңін сақтауға бағытталған. Қарт адамның өмір сүру түрі мен шарттары бұнда бірінші орынға қойылған. Әлеуметтік геронтология әлеуметтанудың, әлеуметтік психологияның, философияның, статистиканың, индустрияның, экономиканың, әлеуметтік және жеке гигиенаның кең мәселесінен бөлінбес сала. Әлеуметік геронтология ортақ мәдени сұрактармен тығыз байланысты, нақты бір деңгейде оның өлшемі болып табылады, егер де адамдарға мемлекет, қоғам мен отбасы көрсететін қамкорлық деңгейін ескерсе. 40 жылдары «Әлеуметік геронтология» терминің бірінші рет американдық ғалым Э. Стиглиц қолданды. Бүгінгі күні бұл термин жалпы қабылданған, бірақ ол нені білдіреді деген сұрақ көп уақыт бойы дискуссионды болып қалды. Бұл сөз таласы 60 ж басында шешілді, сонда әлеуметік геронтология өзіндік ғылыми дисциплина ретінде танылды.

Әлеуметік геронтологиядағы ғылыми зерттеулер үш бағытта жүреді: '

1. Әлеуметтік детерминатының биологиялык жэне психологиялык тұлга зерттеледі. Адам өмірінің циклының соңғы этаптағы картаю процессінің адамға әсерін зерттейді-» оның әлеуметтік қажеттіліктерінің, құндылык бағыттарының, қызығушылықтарының, мотивациядарының, әрекет пен қылық кұрылымдарының, белсенділігінің және т.б. өзгеруі. Жалпы бұл бағыт қарттык пен кәріліктің жеке тұлғалық ерекшеліктеріне назар аударады.

2. Кәрі және қарт адамдардың әр түрлі топтары мен қоғамдары, сонымен қатар олар мүше болатын топтар мен қоғамдары, - отбасыларды, туыстарды, таныстарды, көршілерді зерттейді. Бұл жағдай әлеуметік геронтологтардың мақсаты- осы топтарда қарт адамның рөлін және функцияларын анықтау.

3. Әр түрлі әлеуметтік процесстерге әсер ететін қоғамның әлеуметтік және демографиялық кұрылымының маңызды элементі болып табылатын қарт адамдардың ерекше жас тобын зерттейді. Бұл бағыт қарт адамдарға қызмет ету мен қорғау, әлеуметтік қамсызандырумен айналысатын ұйымдар мен институтардың функциялары мен құрылымдарын, мақсаттарын зерттейді.

Сонымен, әлеуметтік аспектте геронтология зерттейді

- Қарт адамдардың индивидуалды уайымдары

- Қарт адамдардың қоғамдағы орны мен жағдайы

- Қарт адамдарга деген әлеуметтік саясат.

Әлеуметік геронтологияның назарының ортасында ерте профессионалды қартаюдың себептері болады, қарт адамның өмірінің зейнеткерлікке дейін және зейнеткерлік кезеңде , еңбекке жарамдығы, профессионалдық және әлеуметтік белсенділігі болады.

Әлеуметік геронтологияның өз әрекетінің тағы бір аспектісі бар - әлеуметтік жұмыс, оның мазмұны келісіде:

- Кәрі және қарт адамдарға, кәрі жас тұлғалар топтарына, немесе отбасыларына (тұрмысы төмен) накты көмек көрсету.

- Кәрі және қарт адамдарды әлеуметтік қалпына келу, олардың әлеуметтік белсенділігін жоғарлауына шарттар жасау.

- Кәрі және қарт адамдарға қатысты әлеуметтік саясатты калыптастыру.

Мыңжылдықтар бойы адам өмір сүру ұзындығы 18-30 ж тар шекарада болған. XVIIғ басына қарай тұрмыс жағдайын жақсартумен бірге өмірдің орташа ұзындығы Еуропаның кейбір елдерінде 30 аса бастады.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл өзгерістер дамыған елдерде пайда болды. Қазіргі өмірдің орташа ұзындығы Ұлыбритания мен АҚШ-та 76ж жетті, Францияда- 77ж, Канадада-78 ж, Жапонияда-80ж.

Ер мен әйелдердің өмірдің орташа ұзындығындағы айтарлықтай айырмашылықтары туралы айтып кеткен жөн. 1880-1970ж экономикалық дамыған елде Еуропа мен Солтүстік Америкада бұл көрсеткіш ер адамдарда 25ж, ал әйел адам ЗОж өсті. Қазіргі кезде бұл айырмашылық 10 және одан жоғары жасқа жетеді.

Бұл айырмашылықтардың себептері бірінші кезекте әлеуметтік фактілерде жасырылады: еңбек сипатында, еркектерде ол жауапкершілікте, жылдамдырақ және қиынрақ болып келеді, еркек арасында алкоголизм, шылым шегу жэне жарақат алу кең тараған.

Қазіргі заманғы Ресейдің әлеуметтік-демографиялык мәселесі.

Демофафиялық кәрілік процессі, бастапқыда Франция мегі Финляндияда ХІХғ басында байқалған, бара келе Еуропаның барлық экономикалық дамыған елдерін жаулап алды. Бұл жағдайда КСРО аталған елдерден айтарлықтай артта қалған. Халықтың тез қартаюы КСРО-да екінші дүние жүзілік соғыстан кейін басталды, бірақ бұл процесс елдің әр түкпірінде бірдей болған жоқ. КСРО-да өмірдің орташа ұзындығы 70жас болатын.

РСФСР демографиялық жағдай қиын болды. Ол 1939-1989ж арасында өзгерістерді бастан кешірді. Ресейдің сан үлесі әлемнен кенет артта калды. Кіші жас топтарының 0-19 саны кенет төмендеді де, 60ж асқандар жеті есе өсті.

"Көп адамды" және "аз адамды" ұрпақтарының ауысып келуі Ресейге тән еді. 1939ж оның халкы демогрфиялык жас болып келді. 1989ж ол терең кәрілікке келді. Бұндай халықтың кең ауқымды қартаюы 60ж басты демографиялык "кемістігі" соғыс салдары емес, нақты туу үрдісінің төмендеуінің нәтежиесі. Бұл жылдары соншама маңызды туу үрдісі ата-аналар үшін қажетсіз болып қалды. Зейнеткердік заңнама бойынша 1956ж көпшілік халык бірінші рет зейнетақыға құқық алды. Балалар емес, осы зейнетақы кәрілік кезді қамтамасыз етті. Сонымен қатар балалар материалдық ауыртпалық салды. Осы жылдары әйел адамдардың еңбек ету, білім алу дамыды, оларда жаңа қызығушылықтар пайда болды, оны 2-3 бала жүзеген асыруға қиындады. Мемлекет болып жатқан өзгерістерге мән бермеді, өйткені Ресейде бұл жандай туындағанымен, КСРО-ның Азия жағындағы Қазақстан мен Азербайджанда жоғары туу деңгейі болды.

Мемлекет демографиялық саясатты тек 1980ж белсендеді. 1981 ж туу деңгейін көтеру мақсатында біршама шара қолданылды, және ол көзге түсетін жетістіктерге әкелді. Өкінішке орай, Ресейде бұл шаралар тым кеш іске асырылды. 1988ж жыл сайынғы туу саны азая бастады.

Аса назарды белсенді және енжарлы қоғамдық топтарға аударған жөн. Бәріне мәлім, осы топтардың "біріне жату денсаулық жағдарына, өлім көрсеткішіне, өмір ұзактығына ісер етеді.

Белсенді халық- еңбекпен айналысатын, сол үшін жалақы алатын тұлғалар. Енжарлы халық - еңбекпен айналыспайтын тұлғалар. Екі топтың өлімінің себептері ауру түрлеріне байланысты.

20-45ж ер адам мен 20-50ж әйелдерде енжарлы халық арасында, белсенді халыққа Қараганда өлім жағдайы жоғары екендігі анықталған. Осы жаста адамдар ауыр ауру , жарақат, мүгедектік салдарынан енжарлы болуын ескермесе, бұл факт әдеттен тыс болып көрінеді.


Тақырып №3. Қарт адамдармен әлеуметтік жұмыстың ерекшеліктері.


  1. Халықтың қартаюының негізгі көрсеткіштері

  2. Қоғамдағы қарт адамдарды әлеуметтік қорғаудың негізгі мәселері

  3. Қарттармен әлеуметтік жұмыстың негізгі формалары

Қоғамдағы қартаю мәселесі ХХ ғасырдың жаңа әлеуметтік феномені, әсіресе кейінгі 10 жылдың ішінде қартаю әлеуметтік процесінің макроқұрлымдық деңгейдегі жеке дамудың ұзақ және маңызды этапы. Егер батыс елдерінде 1990 жылдары зейнеткерлік жастағы адамдардың саны 18% болса, 2030 жылға дейін ол сан 30%-ке дейін көбейеді. БҰҰ-ның классификациясы бойынша мемлекет жас болып есептеледі, егер қарт адамдардың саны 4%-ің құраса, ал кәрі мемлекет егер қарттардың саны 7%-нен жоғары болса. Еңбек ететін халыққа үлкен экономикалық жүктеме салынады, өйткені олар еңбек етпейтін халықты асырауы тиіс. Қазіргі күні бір зейнеткерге 1,8 жұмыс істейтін адам келеді. Жоғары дамыған елдерде 65-тен жоғары жастағы адамдар 4-5 адам келеді. Сондықтан 1991 жылы БҰҰ қарт адамдарға арналған 2001 жылға дейінгі қартаю мәселесі жөніндегі глобальды мақсаттар атты стратегиясын қабылдады. 1999 жылдары БҰҰ қарттардың халықаралық жылы деп белгіленген. Қазіргі қартаю туралы ғылымның дамуында 3 негізгі бағытты атап айтуға болады:



  1. Қартаюды биологиялық, психологиялық процестер ретінде зерттеу.

  2. Иниституционалдық бағыт- қарттардың әлеуметтік рөлдерін, социоэкономикалық статусының мәселерін қарастырады.

  3. Қартаю туралы әр түрлі тарихи мәдени көзқарастарын талдау, әртүрлі елдерге сай сипаттамаларын зерттеу.

Бұл бағыттың нәтижесінде социогерантологиялық білімнің әр түрлі модельдері құрылады. Қазіргі кезде қартаю туралы пікірлер өзгеріп жатыр. Жастық щеңбері де өзгеруде. 1962 жылы геронтологтардың симпозумы келесі жас мерзімін бекіткен:

  1. 40-60 жасқа дейін орта жас

  2. 60-75 жасқа дейін егде

  3. 75-90 жас кәрілік

  4. 90- жастан жоғары ұзақ өмір сүрушілер.

Орта өмір сүру деңгейін 70 жас деп белгіленген. Қоғамның қартаю мәселері геронтология ғылымы айналысады, ал қартаюды биологиялық, психологиялық және әлеуметтік жағынан қарастырады.

Биологиылық деңгейде қартаюдың физиологиялық жақтарын қарастырады.



Психологиялық жағында қартаюдың ақыл-ой, психикалық аспектілерін қарастырылады. Әлеуметтік деңгейде әлеуметтік конспектіндегі қартаю. Бұл деңгейлер 3 бағытқа бөлінеді:

  1. Қарт адамдардың өзіндік жеке өз-өздерін сезінулері.

  2. Қоғамдағы қарттардың өз орындарын табуға ұмтылады.

  3. Қартаю мәселесінен әлеуметтік саясат деңгейін де шешуге тырысады.

Қартаю кезеңіндегі әлеуметтік экспентациялар кедейлікпен, тұрмысы төмен жағдай нашар медициналық қамсыздандырумен, денсаулық нашарлауы және әлеуметтік изоляциямен, ассоционады. Бұндай қалыптасқан стеротиптер қарт адамдардың өзіндік қартаюды сезінулеріне әсер етеді. Белсенді қартаб кезеңі юолмайтын нәрсе ретінде қабылданады. Осыған байланысты Винтор қарт адамдар туралы бірнеше стеротиптердің жиынтығын атап көрсеткен.

  1. Барлық қарттар бір-біріне ұқсас.

  2. Қарт адамдар әлеуметтік изоляцияланады.

  3. Қарттардың көбінде нашар денсаулық.

  4. Жұмыстан босау әйелдерге қарағанда ер адамдар үшін ауыр түседі.

  5. көптеген қарт адамдар өз отбасынан изоляцияда болады.

  6. Қарт адамдардың оқуға қабілеті жоқ.

  7. Ойлау қабілеттері, жасы келгеніне байланысты нашарлайды.

І. Қарттардың қазіргі мәселері 4 топқа бөліп қарастыруға болады:

  1. Ол демографиялық және макроэкономикалық көрсеткіштер (туудың көрсеткіштері, өмір сүрудің ұзақтығы).

  2. Әр түрлі буындардың материалдық рессустарын бөлу.

  3. Қарттардың, зейнеткерлердің өмірлерінің сапалы болу үшін коллективті жауапкершілік.

  4. Өндірістік еңбектің деңгейі.

ІІ. Әлеуметтік қатынастар саласындағы өзгерістерге байланысты:

  1. Отбасылық және туысқандық тқарым-қатынас саласындағы өзгерістер.

  2. Әр түрлі мамандардың бір-бірін қолдауды.

  3. Потенциалдық еңбекпен қамту құрылымындағы өзгерістерге.

ІІІ. Демографиялық құрылымдағы өзгерістерге еңбек нарығына әсер етеді.

  1. Қартаю кезіңдегі мамандарға қайта квалификация алу мәселесін туындайды.

  2. Кәсіби орлинтация сұрағын туындай бастайды.

  3. Жұмыссыздық мәселері жаңа шеңберлері жоғарлайды.

  4. Зейнеткерлікке шығудың жастық шеңберлері жоғарлайды.

ІV. Қарт адамдардың денсаулығының және қабілетінің жағдайлары әлеуметтік қызметкер үшін үлкен зардаптар әкеледі:

  1. Қарт адамдар еңбек нарығында қажетті ресурстар болады.

  2. Қарттарға қызмет көрсету қажеттілігі туындайды.

  3. Нәтижелі интенсивті медициналық және әлеуметтік қамсыздандыру мәселеріне байланысты өзгерістер туындайды.

ІІІ. Қарттар әлеуметтік жұмыстың әлеуметтік саясатының стратегиялары үш элементтен құрылады:

    1. Силекция

    2. Оптимизация

    3. компенсацция

Силекция (немесе тандап алу)- қарттардың жасына байланысты іс-әрекеттерінің негізгі элементтерін жоғалтуына байланысты жаңа түрлерін іздестіру. Мұнда қарттардың жеке сұранымдары өмірдегі ақиқаттық сұранымдарға сәйкес келу тиіс. Бұл қарт адамдарға өз өміріне бақылау жүргізу және қанағаттануына себеп болады.

Оптимизация- әлеуметтік жұмыс мамандары бірге қарт адамдар өздері үшін жаңа мүмкіндік табады және өз өмірлерін оптимизацияландырады.

Компенсация- адаптациялық процестерге қосымша жағдай жасау және қазіргі жаңа технологияларды пайдалана отырып, естерін жақсарту, есту қабілетін жоғарлату және т.б. соны егер қоғам әлеуметтік практиканың бұндай стратегияларын қабылдаса, қарттардың қоғамдық қажеттіліктері өсуі мүмкін. Қарттар әлеуметтік жұмыстың мәні оларға әлеуметтік қамсыздандыру мекемелерін құрастыру, пайдалы контактыларды орнату, қарт адамдардың қажеттілігін өтеуге тырысу, олардың қабілетін қолдауға жақсы атмосфера құру. Әлеуметтік жұмыс қарттардың оң потенциалдарын көрсетуге әсер етеді. Әлеуметтік жұмыста әлеуметтік қамсыздандыру мекемелеріне баса назар қойылады. Қазіргі күнде халыққа әлеуметтік қызмет көрсету орталықтар функция атқарады. Олар келесілерден құрылады: күндізгі уақыт өту бөлімі, үйде әлеуметтік қызмет өткізу, жедел әлеуметтік көмек береді.

Үйдегі әлеуметтік көмек бөлімі келесі қызмет түрлерін ұсынады. Қарттардың үйіне ыстық тамақ, азық-түлік, бірінші қажеттілік тауарларын жеткізу. Коммуналдық және басқа төлемдерді төлеуге көмектеседі. Тұрмыстағы заттарды, киімдерді, химчискаға, жөндеуге, жууға өткізуге көмектеседі. Медициналық көмекті алуға көмектесу. Соны қоса емдік профилактикалық мекемелер стационарларға жеткізу. Медико-әлеуметтік экспертиза өтуге көмектесу, санаторлық курорттық путевкаларды алуға көмектесу. Зейнетақылық төлемдерді және басқа да әлеуметтік жәрдемақыларды төлеу сұрағы бойынша консультация беру. Тұрмыстық жөндеу жұмысына су жеткізу, жанармай жеткізу жұмысың ұйымдастыру. Кітаптар, газеттер, журналдармен қамтамасыз ету, концерттерге, киносеанстарға, көрмеге апаруға көмектесу.



Тақырып №4. Қартаюдың жылдамдығы және биологиялық жас шамасы: норма мен потология
1. Халықтың қартаюының негізгі көрсеткіштері

2.Қоғамдағы қарт адамдарды әлеуметтік қорғаудың негізгі мәселелері

3. Қарттармен әлеуметтік жұмыстын негізгі формалары
Қоғамдағы қартаю мәселесі ХХ ғасырдың жаңа әлеуметтік феномені, әсіресе кейінгі 10 жылдың ішінде қартаю әлеуметтік процесінің макроқұрлымдық деңгейдегі жеке дамудың ұзақ және маңызды этапы. Егер батыс елдерінде 1990 жылдары зейнеткерлік жастағы адамдардың саны 18% болса, 2030 жылға дейін ол сан 30%-ке дейін көбейеді. БҰҰ-ның классификациясы бойынша мемлекет жас болып есептеледі, егер қарт адамдардың саны 4%-ің құраса, ал кәрі мемлекет егер қарттардың саны 7%-нен жоғары болса. Еңбек ететін халыққа үлкен экономикалық жүктеме салынады, өйткені олар еңбек етпейтін халықты асырауы тиіс. Қазіргі күні бір зейнеткерге 1,8 жұмыс істейтін адам келеді. Жоғары дамыған елдерде 65-тен жоғары жастағы адамдар 4-5 адам келеді. Сондықтан 1991 жылы БҰҰ қарт адамдарға арналған 2001 жылға дейінгі қартаю мәселесі жөніндегі глобальды мақсаттар атты стратегиясын қабылдады. 1999 жылдары БҰҰ қарттардың халықаралық жылы деп белгіленген. Қазіргі қартаю туралы ғылымның дамуында 3 негізгі бағытты атап айтуға болады:

  1. Қартаюды биологиялық, психологиялық процестер ретінде зерттеу.

  2. Иниституционалдық бағыт- қарттардың әлеуметтік рөлдерін, социоэкономикалық статусының мәселерін қарастырады.

  3. Қартаю туралы әр түрлі тарихи мәдени көзқарастарын талдау, әртүрлі елдерге сай сипаттамаларын зерттеу.

Бұл бағыттың нәтижесінде социогерантологиялық білімнің әр түрлі модельдері құрылады. Қазіргі кезде қартаю туралы пікірлер өзгеріп жатыр. Жастық щеңбері де өзгеруде. 1962 жылы геронтологтардың симпозумы келесі жас мерзімін бекіткен:

  1. 40-60 жасқа дейін орта жас

  2. 60-75 жасқа дейін егде

  3. 75-90 жас кәрілік

  4. 90- жастан жоғары ұзақ өмір сүрушілер.

Орта өмір сүру деңгейін 70 жас деп белгіленген. Қоғамның қартаю мәселері геронтология ғылымы айналысады, ал қартаюды биологиялық, психологиялық және әлеуметтік жағынан қарастырады.

Биологиылық деңгейде қартаюдың физиологиялық жақтарын қарастырады.



Психологиялық жағында қартаюдың ақыл-ой, психикалық аспектілерін қарастырылады. Әлеуметтік деңгейде әлеуметтік конспектіндегі қартаю. Бұл деңгейлер 3 бағытқа бөлінеді:

  1. Қарт адамдардың өзіндік жеке өз-өздерін сезінулері.

  2. Қоғамдағы қарттардың өз орындарын табуға ұмтылады.

  3. Қартаю мәселесінен әлеуметтік саясат деңгейін де шешуге тырысады.

Қартаю кезеңіндегі әлеуметтік экспентациялар кедейлікпен, тұрмысы төмен жағдай нашар медициналық қамсыздандырумен, денсаулық нашарлауы және әлеуметтік изоляциямен, ассоционады. Бұндай қалыптасқан стеротиптер қарт адамдардың өзіндік қартаюды сезінулеріне әсер етеді. Белсенді қартаб кезеңі юолмайтын нәрсе ретінде қабылданады. Осыған байланысты Винтор қарт адамдар туралы бірнеше стеротиптердің жиынтығын атап көрсеткен.

  1. Барлық қарттар бір-біріне ұқсас.

  2. Қарт адамдар әлеуметтік изоляцияланады.

  3. Қарттардың көбінде нашар денсаулық.

  4. Жұмыстан босау әйелдерге қарағанда ер адамдар үшін ауыр түседі.

  5. көптеген қарт адамдар өз отбасынан изоляцияда болады.

  6. Қарт адамдардың оқуға қабілеті жоқ.

  7. Ойлау қабілеттері, жасы келгеніне байланысты нашарлайды.

І. Қарттардың қазіргі мәселері 4 топқа бөліп қарастыруға болады:

  1. Ол демографиялық және макроэкономикалық көрсеткіштер (туудың көрсеткіштері, өмір сүрудің ұзақтығы).

  2. Әр түрлі буындардың материалдық рессустарын бөлу.

  3. Қарттардың, зейнеткерлердің өмірлерінің сапалы болу үшін коллективті жауапкершілік.

  4. Өндірістік еңбектің деңгейі.

ІІ. Әлеуметтік қатынастар саласындағы өзгерістерге байланысты:

  1. Отбасылық және туысқандық тқарым-қатынас саласындағы өзгерістер.

  2. Әр түрлі мамандардың бір-бірін қолдауды.

  3. Потенциалдық еңбекпен қамту құрылымындағы өзгерістерге.

ІІІ. Демографиялық құрылымдағы өзгерістерге еңбек нарығына әсер етеді.

  1. Қартаю кезіңдегі мамандарға қайта квалификация алу мәселесін туындайды.

  2. Кәсіби орлинтация сұрағын туындай бастайды.

  3. Жұмыссыздық мәселері жаңа шеңберлері жоғарлайды.

  4. Зейнеткерлікке шығудың жастық шеңберлері жоғарлайды.

ІV. Қарт адамдардың денсаулығының және қабілетінің жағдайлары әлеуметтік қызметкер үшін үлкен зардаптар әкеледі:

  1. Қарт адамдар еңбек нарығында қажетті ресурстар болады.

  2. Қарттарға қызмет көрсету қажеттілігі туындайды.

  3. Нәтижелі интенсивті медициналық және әлеуметтік қамсыздандыру мәселеріне байланысты өзгерістер туындайды.

ІІІ. Қарттар әлеуметтік жұмыстың әлеуметтік саясатының стратегиялары үш элементтен құрылады:

    1. Силекция

    2. Оптимизация

    3. компенсацция

Силекция (немесе тандап алу)- қарттардың жасына байланысты іс-әрекеттерінің негізгі элементтерін жоғалтуына байланысты жаңа түрлерін іздестіру. Мұнда қарттардың жеке сұранымдары өмірдегі ақиқаттық сұранымдарға сәйкес келу тиіс. Бұл қарт адамдарға өз өміріне бақылау жүргізу және қанағаттануына себеп болады.

Оптимизация- әлеуметтік жұмыс мамандары бірге қарт адамдар өздері үшін жаңа мүмкіндік табады және өз өмірлерін оптимизацияландырады.

Компенсация- адаптациялық процестерге қосымша жағдай жасау және қазіргі жаңа технологияларды пайдалана отырып, естерін жақсарту, есту қабілетін жоғарлату және т.б. соны егер қоғам әлеуметтік практиканың бұндай стратегияларын қабылдаса, қарттардың қоғамдық қажеттіліктері өсуі мүмкін. Қарттар әлеуметтік жұмыстың мәні оларға әлеуметтік қамсыздандыру мекемелерін құрастыру, пайдалы контактыларды орнату, қарт адамдардың қажеттілігін өтеуге тырысу, олардың қабілетін қолдауға жақсы атмосфера құру. Әлеуметтік жұмыс қарттардың оң потенциалдарын көрсетуге әсер етеді. Әлеуметтік жұмыста әлеуметтік қамсыздандыру мекемелеріне баса назар қойылады. Қазіргі күнде халыққа әлеуметтік қызмет көрсету орталықтар функция атқарады. Олар келесілерден құрылады: күндізгі уақыт өту бөлімі, үйде әлеуметтік қызмет өткізу, жедел әлеуметтік көмек береді.

Үйдегі әлеуметтік көмек бөлімі келесі қызмет түрлерін ұсынады. Қарттардың үйіне ыстық тамақ, азық-түлік, бірінші қажеттілік тауарларын жеткізу. Коммуналдық және басқа төлемдерді төлеуге көмектеседі. Тұрмыстағы заттарды, киімдерді, химчискаға, жөндеуге, жууға өткізуге көмектеседі. Медициналық көмекті алуға көмектесу. Соны қоса емдік профилактикалық мекемелер стационарларға жеткізу. Медико-әлеуметтік экспертиза өтуге көмектесу, санаторлық курорттық путевкаларды алуға көмектесу. Зейнетақылық төлемдерді және басқа да әлеуметтік жәрдемақыларды төлеу сұрағы бойынша консультация беру. Тұрмыстық жөндеу жұмысына су жеткізу, жанармай жеткізу жұмысың ұйымдастыру. Кітаптар, газеттер, журналдармен қамтамасыз ету, концерттерге, киносеанстарға, көрмеге апаруға көмектесу.

Қолданылған әдебиеттер:

1. Апе. В. «Социальная геронтология» Ростов на -Дону. 1997.

2. Бурлиев «Старение и старост»М.92.

З.Дементьев. Устименка «Роль и места социального работника в обслуживание, инвалида и пожилых людей» М.95.



Каталог: Книги
Книги -> Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Книги -> Практикумы (цитология, эмбриология және гистология негіздері)
Книги -> А. Ж. Сейтембетова
Книги -> Қазақ әдебиетінің
Книги -> П. наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> КАзАқстан республикасы білім, мәдениеТ және денсаулық сақтау министрліп сәкем сейфуллин атындағы
Книги -> Қазақстан республикасы білім және ғылым
Книги -> М. С. Байтенов Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігінің
Книги -> Педагогика тарихы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет