Рецензент: Ш. Ш. Уәлиханов атындағы кму м.ғ. к,Турлубеков К. К. Кайникенова Г. К



бет4/15
Дата30.03.2017
өлшемі2.39 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




  1. Баға бойынша ақпарат

бақылау түрлері:

Ағымдық бақылау-сабаққа қатысу, лекцияның толықтығы, практикалық сабаққа жауап беру және ОБСӨЖ тапсырмасын уақытында орындау;

Аралық бақылау – тест

Қорытынды бақылау – тест және билет тапсырмасы.

Бақылау әдістері: сұрақ, жазба жұмыстары, тестер, баяндама және реферат қорғау.

9. Бағаны қою саясаты

Үлгерімді ағымдық бақылау оқу пәнінің әрбір тақырыбы бойынша жүреді және дәрісханалық және дәрісханадан тыс білімдерін бақылауды қамтиды. Ағымдық бақылауды бағалау (жіберу рейтингін бағалау) дәрісханалық сабақтағы ағымдық бақылау мен аралық бақылаудың (дәрісханадан тыс) бағаларынан құралады. Үлгерімді ағымдық бағалауда студенттің оқу жетістігі 100-ұпайлық шкаламен бағаланады, әр орындалған (сабақтағы жауабы, үй тапсырмасын тапсыруы, студенттің өзіндік жұмысы (СӨЖ), аралық бақылау) және ағымдық бақылаудың соңғы нәтижесі академиялық кезеңде алған барлық бағаларының АИС «Platonus» орта арифметикалық қосындысымен есептеледі. Аралық бақылау ағымдық бақылаудың бір бөлігі болып табылады. Аралық бақылаудың мақсаты – білім алушының пәннің бір бөлігі, оқудың белгілі бір кезеңінде өтілген тараулар (тақырыптар) бойынша жетістіктерін тексеру.

Пән бойынша қорытынды баға ағымдық бақылау мен қорытынды бақылау (емтихан бағасы) бағаларын қамтиды. Студенттің оқу пәннің бағдарламасын меңгерудегі ағымдық үлгерімі қорытынды бағаның 60% құрайды. Қорытынды бақылаудың бағасы оқу пәнінің қорытынды бағасының 40% құрайды.

Емтихан АИС ЖОО «Platonus» жүйесінде тестілеу түрінде өтеді. Қорытынды бақылаудың бағасы аралық бақылаудың 60% және емтиханның 40% құралады және төмендегідей есептеледі:



ҚБ = 0,6 ЖР + 0,4 Е

Бағалау ережелері



Дәстүрлі жүйе бойынша бағалау

Әріптік жүйе бойынша бағалау

Ұпайлардың цифрлық баламасы

%

көрсеткіші



ұпай

бағалау

ECTS


Өте жақсы

А

4

95-100

95-100

А

(өте жақсы)



А-

3,67

90-94

90-94

жақсы

В+

3,33

85-89

85-89

В

(өте жақсы)



В

3,0

80-84

80-84

В-

2,67

75-79

75-79

С

(жақсы)


қанағаттанарлық

С+

2,33

70-74

70-74

С

2,0

65-69

65-69

D

(қанағаттанарлық)



С-

1,67

60-64

60-64

D+

1,33

55-59

55-59

Е

(орташа)


D

1,0

50-54

50-5

қанағаттанғысыз

F

0

0-49

0-49

F(FХ) (қанағаттанғысыз)

10. Оқу пәні мен академиялық әдеп саясаты



  • Сабаққа қатысу – міндетті түрде дәріс және тәжірибелік сабаққа қатысу.

  • Сабаққа қатысу ережелері - дірістік сабақта міндетті түрде дәріс жазу, дәрістің түгелдігі, СӨЖ тапсырмаларына белсенділік және шығармашылық нәтижелер көрсету, сабаққа кешікпеу, сабақ үстінде себепсіз сұранбау, ұялы телефонды дыбыссыз қалыпта ұстау.

  • Сабақта өзін-өзі дұрыс ұстау керек.


Әлеуметтік геронтология пәні бойынша дәрістер
Кіріспе
Соңғы 50 жыл ішінде әлемдік масштабта халықтың қартаю процессі сондай тез және жүйелі дамуда, және оның мәнің ескермеу, қандай да елдің әлеуметтік саясатына кері әсер ететімен байланысты болады. Қазіргі уакытта карт және кәрі адамдар мәні бойынша халықтың үшінші категориясы болып саналады, бұл маңызды экономикалық , әлеуметтік, медециналық мәселелерді тудырды, осы мәселелердің бар болатынын бұрын- сонды адамдардың ойына да кіріп- шықпапты. Бірінші кезекте қарт адамдарға көрсетілетін әлеуметтік қызметті кеңейту қажеттілігі туындады, оларға медециналык қызмет көрсету, шарт құрып, оларды іске асыруға қаражат бөлу. 40 жылдардың аяғыңда көптеген индустриалды дамыған елдердің денсаулык сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру бөлімдерінде айтарлықтай мәселелер туды. Олар бұл мәселе алдында дайын болмады, ал бұл мәселелер шұғыл шешімді талап етті. Бірақ бірінші орынды халықтың қартаюының экономикалық мәселелері шықты, олар жеке академиялық дисциштинаның -әлеуметтік геронтологияның пайда болуына әсер етті – АҚШ, Жапония, Англия, Канада және Батыс Еуропа елдерінде ғылым мен практикалық жұмыс үшін арнайы дайындалды. Әлеуметтік геронтология - бұл қоғамдык дисциплина ол халыктың қартаюының демографиялык және әлеуметтік- экономикалык мәселелерді шешуге бағытталған биология, экология және әлеуметтану өзара үш бұрыш кұрайды, оның шеңберінде адамдардың денсаулығы мен ауруы және оның қартаюы, ұзак өмір мен өлімін зерттейді. Биологиялык зандылық өмір негізінде, оның жас кезеңдерінде жатыр, ал картаюды да өз ішіне енгізеді. Бірак геронтология мен геронтократия өз ғылыми жэне практикалық мәнін жоғалтар еді, егер назарда осы жайт болмаса, адам - өліміне дейін ашық жүйе, оның айналысындағы табиғат пен ол өзі табиғаттың бөлігі және адам қоғамының бөлігі" ( И.В. Давыдовский). Әлеуметік геронтология адамның биологиялық процессін зерттейді, оның мақсаты қарт және кәрі адамдарға тән дене және рухани мәңін сақтауға бағытталған. Қарт адамның өмір сүру түрі мен шарттары бұнда бірінші орынға қойылған. Әлеуметтік геронтология әлеуметтанудың, әлеуметтік психологияның, философияның, статистиканың, индустрияның, экономиканың, әлеуметтік және жеке гигиенаның кең мәселесінен бөлінбес сала. Әлеуметік геронтология ортақ мәдени сұрактармен тығыз байланысты, нақты бір деңгейде оның өлшемі болып табылады, егер де адамдарға мемлекет, қоғам мен отбасы көрсететін қамкорлық деңгейін ескерсе. 40 жылдары «Әлеуметік геронтология» терминің бірінші рет американдық ғалым Э. Стиглиц қолданды. Бүгінгі күні бұл термин жалпы қабылданған, бірақ ол нені білдіреді деген сұрақ көп уақыт бойы дискуссионды болып қалды. Бұл сөз таласы 60 ж басында шешілді, сонда әлеуметік геронтология өзіндік ғылыми дисциплина ретінде танылды.

Әлеуметік геронтологиядағы ғылыми зерттеулер үш бағытта жүреді: '

1. Әлеуметтік детерминатының биологиялык жэне психологиялык тұлга зерттеледі. Адам өмірінің циклының соңғы этаптағы картаю процессінің адамға әсерін зерттейді-» оның әлеуметтік қажеттіліктерінің, құндылык бағыттарының, қызығушылықтарының, мотивациядарының, әрекет пен қылық кұрылымдарының, белсенділігінің және т.б. өзгеруі. Жалпы бұл бағыт қарттык пен кәріліктің жеке тұлғалық ерекшеліктеріне назар аударады.

2. Кәрі және қарт адамдардың әр түрлі топтары мен қоғамдары, сонымен қатар олар мүше болатын топтар мен қоғамдары, - отбасыларды, туыстарды, таныстарды, көршілерді зерттейді. Бұл жағдай әлеуметік геронтологтардың мақсаты- осы топтарда қарт адамның рөлін және функцияларын анықтау.

3. Әр түрлі әлеуметтік процесстерге әсер ететін қоғамның әлеуметтік және демографиялық кұрылымының маңызды элементі болып табылатын қарт адамдардың ерекше жас тобын зерттейді. Бұл бағыт қарт адамдарға қызмет ету мен қорғау, әлеуметтік қамсызандырумен айналысатын ұйымдар мен институтардың функциялары мен құрылымдарын, мақсаттарын зерттейді.

Сонымен, әлеуметтік аспектте геронтология зерттейді

- Қарт адамдардың индивидуалды уайымдары

- Қарт адамдардың қоғамдағы орны мен жағдайы

- Қарт адамдарга деген әлеуметтік саясат.

Әлеуметік геронтологияның назарының ортасында ерте профессионалды қартаюдың себептері болады, қарт адамның өмірінің зейнеткерлікке дейін және зейнеткерлік кезеңде , еңбекке жарамдығы, профессионалдық және әлеуметтік белсенділігі болады.

Әлеуметік геронтологияның өз әрекетінің тағы бір аспектісі бар - әлеуметтік жұмыс, оның мазмұны келісіде:

- Кәрі және қарт адамдарға, кәрі жас тұлғалар топтарына, немесе отбасыларына (тұрмысы төмен) накты көмек көрсету.

- Кәрі және қарт адамдарды әлеуметтік қалпына келу, олардың әлеуметтік белсенділігін жоғарлауына шарттар жасау.

- Кәрі және қарт адамдарға қатысты әлеуметтік саясатты калыптастыру.

Мыңжылдықтар бойы адам өмір сүру ұзындығы 18-30 ж тар шекарада болған. XVIIғ басына қарай тұрмыс жағдайын жақсартумен бірге өмірдің орташа ұзындығы Еуропаның кейбір елдерінде 30 аса бастады.

Тақырып №1 Геронтология ғылымы, зерттеу пәні және тарихы


  1. Геронтологияның тарихи даму ғылымы

  2. Кәрілік теориясы және жалпы заң

  3. Адамның онтогенезіндегі кәріліктің ролі мен орны

  4. Қартаюдың түрлері


1. Геронтологияның тарихи даму ғылымы. Геронтология (грек тілінен геронтос-шал, логос-ғылым ) – бұл ғылым ертеден келе жатқан ғылым. Ол бұрынғы жалпы биолоиялық орынның процессін сонымен қатармаңызын қарастырады және кәрілік адамның орталықта болуын етеді.

Кәрілік – заңды түрде нақ соңғы қадам басатын кезең жас ерекшелігі жеке дамиды (онтогенез)

Қартаю – бұзылу процессі кейде нәтижеде көрінеді, үддемелі кезеңде, зақым алған кездеішкі және сыртқы актор жеткіліксіздікке организм физиологиялық функцияны апарады. Қартаю – бұл әуелі уақыт функциясы, оны тоқтатуға болмайды, тоқтату мүмкіндігін бөлу ағым уақыты. Қартаю процессі – кәрілік және өлуі болмай қалатын нәрсе емес, қартаю процессі – тірі клетканың кері дамуы. Сол кездегі туа біткен өмірді тоқтату. Өмір планетасында бүтін шексіз мүмкіндік олардың дамуында шегі жоқ. Әрбір этапта жеке өмірдің даму процессі программаланған қартаю кілті, өмірімнің қысқару – өлімге әкеп соғады. Геронтологияға нақты түсінік – жас қартаю кезең, қартаю, көп өмір сүру,өлімсіз шағылысу ғана емес адамның өмірге ойын кеңістікпен уақыты маңызды.Советік геронтологтың ойынша И.В.Давыдовский бұл түсінік өмірге объективтік заң және субъективтік антропоморфтық адамның ойын сонымен қатар жай көңіл күй мен көп өмір сүру.

Кәрілік – бұл кәрілік кезең, сипатталып аяқталатын адамдардың өмірі заңды түрде аяқтайтын процесс, кәрілік келгенде адамдар – өледі.



Ағылшын геронтологы А.Комфорт кәрілікті анықтау процесс секілді уақытпен бірге өлімнің үлкейту мүмкіндігін бірте-бірте бірге төмендетіп бейімдеу ішкі және сыртқы ортадағы өнім өсуі мүмкіндігімен өнімнің келеңсіз факторы. Геронтологиялық пән – қарастырып оқу қажет, бір жағынан кәрілік организімі келесі жағынан жас ерекшелігі өзгеріссіз шаралық қарастыру процессі – кәрілік.Түрлі спецификалық өзгерістер кейбір жануарларға сайболып басқа жануарларға сай болуы мүмкін емес.Жеке тұлғалықерекшеліктер кейбір жеке адамдарға ғана анықталады .

Кісілерді кәрілік қызықтырады феноменнің даңсыз уақытта. Жастық кезеңде мифтік және аңызда көп өмір сүретін адамгершілік барлық тарихта қалыптасады. Гипократ және оның оқушылары кәрілік кезеңдегі бүйрекпен өттін ауратың спецификалық симптомды анықтады, кәрілік кездегі жөтел, буындардың ауруы, бас айналуы, ұйықтай алмауы,дұрыс естімеу кәріліктің басқа да симптомдары.Ежелгі Грецияда ең бірінші рет кәрі адамдарға гигиеналық жүйесін құрды Оның негізгі принципі «барлық жағдайға қол жеткізу» ұстанужәне үйренген тәсілдерді сақтап белсенді еңбек қызметінен ақырын тоқтатады. Гипократ мектебі бірінші кезеңде адамның хронологиялық жастың шектелуін жасап шығарған:Балалық шақ(unventus) – 14 жасқа дейін Ержету (adolescentia) – 15-тен 42жасқа дейін Кәрілік (senectus) – 43-тен 63 жасқа дейін Көп өмір сүру (senium) – 63-тен жоғары Ерте римдік дәрігер және ғалым Гален қартаюмен кәрілікті зерттеді, ерте грек медициналық концепциясынан енген өмірлік мазмұны мен қарапайым дәрежелерді теңестіружылумен,суықпен,дымқылмен,құрғақпен. Гален «дискризм» қартаю феномені түсінген енгізген. Гален өзінің қараған басты ролін прафилактикалық кәрілікте тамақтану.Кәрі адамдарға ұсынылған жақсы тамақтар: майлы емес ет,балық,жеміс жидектер, өнделген ережеге байланысты жеке гигиенасы кейбір қосылатын периодтың белсенді өмірі.Кәрі адамдарға толық қамтылған бағалаған зілзала немесе апаттар ауыр әсер етеді.Галеннің бірінші көңіл аударғаны жалғыздық негізгі кәртаюдың мәселесі.Ол қарт адамдарға өзінің толық отбасында өмір сүруін айтты.Жарықта өзіндік ұсынылған Араб медицинасы ғылымы – Авиценна ұсынған қарт адамдар сүт тағамдарын көп ішу керек, үлкен дәрежедегі қызыл шарап виносы, қыдыру керектігін айтады.Ерте кезіңдегі үлкен Герокимдегі дамыған дәрігер Салермс медицина мектебі (Италия) барлық ережесі қарт елге танылған өзінің кітабында «Салермдық денсаулық ережесі» жазылған. Дәрігер бұл мектептегі шығарған шешімі дәрілері адам өмірін жалғастырмайды биологиялық нормаға сүйенсек келесі қаралған барлық мүмкіндікті көтеру бұл адам өмірі өзінің жеке ойы болса, Салермдық мекткбі дәрежесінің ұзаққа дейін өсуінің қажеттілігін қабылдау белсенді жаста ойластыру керек. Ағылшын философы 16 ғ. Ф.Бекон геронтологияның дамуының жаңа бағытына байланысты ғылым деді, өзінің фундаменталды классификациясында Ф.Бекон 2 топқа бөлген: табиғи ғылым және адам. Ол әдейі бөлген ғылымды жалғастыратын адамдар өміріне сүйенген жүйелікті қарастыру жүйесіндегі процесс кәрілер мүмкіндігін ашу мәселесін қарастырады.1796 жылы шыққан неміс геронтологы Гуфеланд өмірден Адам өмірін созу және макробиотикалық « уақытта герокима өзіне көп барлық шешімдерді қамту қадағалау процессінде қартаю барлық комплексті зерттесуде қарт адамдарды шектеген соналары. Гуфеланд кітабының шығуымен байланысты жаңа дәуірі 2 негізгі дәрежедегі фундаменталды ғылым . уақытта бірінші басталатын соналары қажетті әйелін қарт адамдардың көп өлуін қарайды симптомдары . ХХІ ғасырда Германияда, Англияда, Францияда қартаю туралы оқудың клиника бақылауларынан тұрады. Парижда қарттарды негізгі қарау қадағалау гериоториялық орталығы «Сальпетриер» және «Бисетр»қарастырады. Англияда геронтология қаралған жалпы медицина бірінші жартысында ХХ ғасырдағы жетістіктеріне байланысты биологиялық жетістіктері.Американдық геронтолог дәрігер И.Нашер кәрілік ол аурудың бір түрі деген кейбір медицинада қабілетсіз. ЖетекшісіИ.Нашер 1912 жылы Нью-Йоркта бірінші ғылыми жалпы гернотив құрылған ғылыми ауру жас адамдардың кәртаюі кәрілік жаста жалғастырғандары гериатр педиаторлық аналог деп аталған ғылым балалық шақта қажет. 2 жылдан кейін 1914 жылы бірінші студенттерге-медиктерге жәнедәрігерлерге арналып геронтология және гератрии жетекшіліг шығарылған.АҚШ-та кейбір периодтар үлкен орталық клиникасы, кейбір қажетті мәселелерді геронтология және гератрии өте көпқолданылады.Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басты ролі облыста фундаменталды қарастыру биологиялық қартаю әлеуметтік мәселелердің бірі болып келеді.18 ғасырда Рессейден шыққан И.Фишердың «О старости, ее степенях и болезнях»атты кітабы жарық көрді.Негізгі қарастыруда кейбіреулерін атамай өткен И.Фишер денсаулық жайлы анықталған түсінік көпке жеткен,конститутционалдық фактор психикасы экологияға тәуелді. ХІХ ғасырдың басында Е.Енгалычев«Анықталған адамдар өмірі» атты кітабы шықты.ХІХ ғасырдың соңында орыс медицина ғылымына үлкен әсер ететін танымал дәрігер С.П.Боткин танытты, оның басқаруы мен үлкен қадағаланған физиологиялық және потологиялық кәрілік. Негізгі советтік геронтологияны оқытатын А.А.Богомальц. 1938 жылы жетекшілігімен болып өткен жалғыз соның ішінде І-ші әлемдік ғылыми конференция көп өмір сүру кәрілігі және кәрілік мәселесі,мұны атап өту керек.30-40 жылы СССР белсенді жұмыс істеулерінде көп өмір сүру мәселені қарады, орта есеппен алғанда адамдар өмірі 150 жыл және көп.Геронтология проблемасының зерттеуіне өз үлесін және белсенді көп жасауына қосқан ғалымдар З.Г.Френкель, В.И.Никитин, И.А.Аршавский, И.В.Давыдовский, А.В.Нагорный, М.С.Мильман және т.б.1958 жылы Киевте АМН СССР атты геронтология және гернатрии институты бірінші болып құрылды. Осы уақыттан бастап геронтологиядағы жаңа этаптың дамуы осы аттармен байланысты болды:Д.Ф.чеботарев, В.В.Фролькис, Н.Н.Сачук, В.В.Безруков, О.В.Коркшо, А.В.Токаря және .б. Бұл институт СССР-да геронтология орталығындатолығымемамандандырылған оқыған фундаменталды кәрілік мәселесі, дамыған 3 негізгі бағыт геронтологиясы:эксперименталды биологиялық клиника физиологиялық және әлеуметтік гигиена.Әр түрлі ойлардан бұл шешім қажеттілік анализдік қолдану жаңа россиялық әрекеттің бірі.

2. Кәрілік теориясы және жалпы заң. Кәрілік өзгерісіз байланыста кездесетін барлық дәрежедегі мекемелік тірі материя молекулалық,жүйелік толығымен мекемеде кездеседі. Заңды жастағыларда өзгерту организм атымен – гомеорезом.Анықталған гомеореза қамтылған кәрілік – нақты тездетілген және ұзартылған болып келеді. Кәріліктің дамуында 2 дәстүрлі көзқарас кезеңдері:1.Кәрілік – генетикалық бағдарламаланған процесс, шешімі заңды қаралған бағдарлама.Генетикалық аппараттарға салынған қоршаған факторлар әрекетімен ішкі ортада белгіленбеген кәрілікке әсер етеді.2.Кәрілік – организмдегі қаралған шешім қортындысы қарастырылған. Бұл көп мәселелі процесс, әр түрлі факторлар әсерімен әрекетін қайталау да барлық өмірі өтеді. Танымал советтік геронтолог В.В.Фролькис жазған: кәрілікке жақсы универсалды ұсыныс табиғиқадағалау;әрбір жеңіл қарастырылған әртүрлі орталықтағы жастар және кәрілер,ешкімде ғылыми кәріліктің мінез-құлқының механизіміне оның дамуына әсер етпеген.А.Комфорт 30 жыл бұрын сызған жалғыз гипотез құруын түсіндіретін кәрілік процесстің қадағалау кейбір мүмкіндігінспецификалық құру кәрілік негізгі бағытта қадағалау геронтологогиялық уақытта қаралған ғылым. Тұрақты уақыты бар 200 әр түрлі теория кейбір түсіндіретін әр түрлі өзгерісте әр түрлі дәрежедегі толық организм оның жүйесі және органдық клеткалық молекулалық дәреже. Теорияда көп танымал өзіндік тарихи мән мағынасы бар:1. орнықты тұрғындарға орын алу теориялық өткен ұсынылған теңестіруінде механизмдік өзгеріс организм қортындысына әрбір жүйеде негізгі себеп кәрілік. Өзіндік әрекетте негізгі процесс әрбір жүйеде қаралған уақыт бірте-бірте қолданып опат болуға әкеп соғады. Шешім: кәртаюдың тірі жүйесі интенсивті өмірлік процесс әрекетіне әкеп соғады. Кәрілік қысқартылу және ұзартылған заңды физикалық тәуелділік динамикалық процесстің дәреже клетка, ткань толық организмде кездеседі. 2. басқа топты оқытуға байланысты кәрілікте қаралған өмірлік матеериалық клетка, кейбір сезінген «Х-энергиясы». Жаңа жақсартылған нақты теорияда – М.Бергер аты бұл энергияға «энтелехей» оның әсері мен уақыты міңез-құлқының соңы «энтелехии» өмірде өзгеріс энергиясы кәрілерге ісер етеді. Кәрілік бұл теория қартаю әрбір организмде тұқым қуалауды әр бір халықтың анықталған саны «өмірлік фермент»кейбір уақытта өлім организімі жақындайды. 3. Мамематикалық модельдік кәртаюмен кәрілік қарауға қадағаланған кәрілік функциясы анықталған өмірлік фактордың биологиялық факторы заңды математикалық ұсынылғанөзгеріс болуы керек. 4. А.А.Богомолец организмнің физиологиялық жұқаруларыныңкәртаю дисгормония теориясын ұсынды.Ол кәртаю барысында ерекше құрастыратын тканнің ролін 5. үлкен топтағы кәрілікті теориялық түсіну өзгерістерін структуралық құрылым керек.Экспериментте ол дәлелдеген өзінің өмірінде клеткалық сақтау РНК және ДНК ны болжау мен қадағалау политекстерін қолдану керек. 6. Геронтологияның интоксианциондық теориялық қартаю елге танымал ХІХ ғ. соныңда Ч.Бухард шешім шығарады; «токсинға арналған лобараторияды әр бір адамның организімі бар» 7.Теория «дисгормония және ішкі қарама қайшлық» түсіндірілген өзін өзі іштей айта қартаю кординациялық функциясы, трофик клеткалық бастайтн дәрежедегі бастайтын организм. 8.Радиоктивтік заттың жиналун және клетканың генетикалық аппаратна кәртаюдың биофизиологиялық факторына әсерін тигізетін концепция бар.Жоғары концептрадция мен радиоактивті элементтер кәрілік процесстің клеткасымен байланысты болып келеді. Кәртаю механизімінің молекулярлық,клеткалық және нейрогуморалды геронтология және гериатрии АМН СССР институтының мамандары анықтады. Қартаюдың молекулярлық және клеткалық механизімі. Биосинтез ақуызының бағдарламасында генетикалық клетканың аппаратының бұзылуы. Өмірлік негізгі процессінің бірі ақуыздың малекуласы болып келеді. Функцияның бұзылуы регуляцилық геномның өзгеруіне байланысты ақуыз синтезінің біркелкі емес қозғалуына әкеп соғады.Кәрілікте ақуыз биосинтезінде дауыс стимуляциясының мүмкіндігі қысқарады.Клетканың биоэнергетикасының бұзылуы. Білім беру және қолдану энергетикасының клеткаларының өзгерісте болатын этаптар.Клетканың массасының азайуы. Функциалық клетканың бұзылуы және оның өлуі кәртаюдың соңы болып келеді , барлық организмдерге және органдарға әсерін тигізеді.Цитоморфолгияның өзгеруі. Кәртаю кезіңде ядролық цитоплазмалық клеткасындағ қатынас өзгереді. функционалдық өзгеріс. Кәрілікте клетканың функциясы өзгереді: бағдарламаны қабылдау қабілетінің төмендеуі; заттарды шғару және синтездеу – жасырын клетка; жүректің қысқартылу клеткаларында – жоғары дәрежеде жұмысқа қабілттілігін ұзақ мерзімде қолдау; Әр түрлі типтердің кәртаю клеткасының заңды түрде және тіркестілігі. Организмдегі кәртаюдың барлық механизімінің мағынасын түсіну үшін әр түрлі типтегі клетканың кәртаюдің тіркестілігін түсіну.Кәртаю механизімінің түрімен байланысты клетканың үш типін айқындауға болады: а)бірінші кәртаю клеткаға сай болып келедів)егуляторлық әсер және жастық өзгеру клетканың кәртаю процессіне қосылады с) ішкі организм әсеріндегі клеткалар кәртаюдың кейбір ортадағы комплекстері

3Адамның онтогенезіндегі кәріліктің ролі мен орны. Жеке тұлғаның дамуындағы болмай қалатын элементтің бірі – кәрілік.Адамның онтогенезінде балалық шақ, жатық шақ,ержету және кәрілік болып бөлінеді.Советтік геронтологияны құрған – И.В.Давыдов былай деп айтқан, кәріліктің басталуының ешқандай күнтізбелерде белгіленбеген.Жайда кәрі адамдар туралы айтқанда біз оларды зейнеткерлер деп ойлаймыз, бірақ әр мемлекеттерде ойлар бірдей емес.Ортақ қоғамда және жеке адамдардың жастарын бағалау үшін көптеген классификациялық схемалар қолданылады. Жайда келес ісхема қолданылады:Өнімделмеген жас 0-17 жас Өнімделген жас 18-64 жас – ерлер 18-59 жас – әйелдер Өнімделгеннен кейінгі жас 65 жастан жоғары – ерлер 60 жастан жоғары – әйелдер Кәрілік 65-79 жас – ерлер 60-79 жас – әйелдер Қартайғандар 80жастан жоғары 1963 жылы Киевте геронтологтар және ӘМД семинарында жастардың хронобиологиялық периодтарын құрды: жас кезең 18-44 жыл орта жас 45-59 жас егде жас 60-74 жыл қартайған уақыт 75-90 жас көп өмір сүру 90 жастан жоғары Биологиялық жаста күнтүзбеліктің түсініг бойынша геронтология түсіндіреді.Күнтізбелік жас – бұл хрорнологиялық астрономикалық жас, негізіг құжатпен бекіткенімен анықтайды. Күнтізбелік жас өзімен өзі кәртаюдың динамикасымен мінезін анықтауға жарамайды.Осы мақсатқа байланыст геронтологияда тестер қолданылады. Бұл тестер негізгі жүйедегі функционалды өзгерстерді анықтайды, кәртаю кезіңде иммунобиологиялық және психологиялық өзгерістерді бағалайды. Биологиялық жас – бұл өмірдің жалағасуына, денсаулығына, кәртаю организімінің өлшемі. Ол арнайы тестар мен байқаулар арқылы анықталады. Бұл функционалдық жас адамның өмірінде өткен жеке сапасымен шартына байланысты құрылған.Биологиялық жастың анықтауынң өте басты шектелуі –физиологиялқ кәртаю,профилактикалық тойлардыды құру, адамға әлеуметтік көмек көрсету,зейнетақы саясатының өткізу. ӘМД-ның талабы бойынша биологиялық жаст анқтау үшін оны ауруханаларда барлық органдарымен жүйелерін тексеріп бірақ анықтау керек.Кей кезде анықтауды емханаларда өткізуге болады,бірақ та рас анықтайтын тестерді қолданысқа алады деп шарт қою керек. Қарт адамдардың әлеуметтік бейімделуі және жұмысқа қабілттілігі, денсаулығын бағалау,кәртаюдың профилактикасы геронтологиядағы практикалық және ғылыми мақсаттың ең ақырғы мағынасы болып келеді. В.В.Безруков адамның онтагенездегі бейімделу мүмкіндігін бағалау үшін биологиялық жасты анықтауға қызмет етеді.Ұзақ өмір сүрген адамдарды және олардың жастық периодының зерттеген кезде ең жоғарғы жас 70-80 жасқа келеді, бұл зерттеген адамдар ешқашан ауырмаған денсаулықтары мықты адамдар болған.Адамдардың өміріне зиян келтіретін факторлар (шылым шегу, алкогол, психикалық стресстер, жаман экология және т.б.) Бірақта А.В.Токардың ойы бойынша, кейінгі онтагенез этапындағы қартаю процессінің клиникалық ұсынылымы. Биологиялық процесс – кәртаю,кәрілік аурулары.Дифференциалды көрсеткіштің нақты сапасымен санын іздестіру, онтогенездің кейінгі этаптарының ерекшелігі деп А.В.Токарь есептеген, бірақ жетістіктері орындалуы мүмкін екені белгісіз.

Каталог: Книги
Книги -> Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Книги -> Практикумы (цитология, эмбриология және гистология негіздері)
Книги -> А. Ж. Сейтембетова
Книги -> Қазақ әдебиетінің
Книги -> П. наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> КАзАқстан республикасы білім, мәдениеТ және денсаулық сақтау министрліп сәкем сейфуллин атындағы
Книги -> Қазақстан республикасы білім және ғылым
Книги -> М. С. Байтенов Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігінің
Книги -> Педагогика тарихы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет