«ПӘнінің ОҚУ-Әдістемелік кешені 5В011200 Химия» мамандығы үшін Семей



Дата18.07.2017
өлшемі312.4 Kb.
#41813

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

СЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ



СМЖ 3 деңгейдегі құжат

ПОӘК

ПОӘК

042-18-34.139.01-2015



«Химиялық зерттеулердің физикалық әдістері»

пәннің оқу-әдістемелік материалдары



11.06.2015ж

№2 басылым







«Химиялық зерттеулердің физикалық әдістері»

«ПӘНІНІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ


5В011200 Химия»

мамандығы үшін



Семей

2015

ПОӘК 042-18-34.139/01-2015

11.06.2015ж. №3 басылым

беттің -шi

МАЗМҰНЫ

  1. Глоссарий

  2. Дәрістер

  3. Зертханалық сабақтар

  4. Білім алушының өздік жұмысы




ПОӘК 042-18-34.139/01-2015



11.06.2015ж. №3 басылым

беттің 3-шi


Пән бойынша глоссарий

Аниониттер – анионмен алмасуға түсетін иониттер.

Амфолиттер - әрі негіздік, әрі қышқылдық трбы бар ион алмасатын сотбенттер.

Дисперсия – сыну көрсеткішінің түскен жарықтың толқын ұзындығыеа байланыстылығы.

Диффузиялық қабат – электрод жазықтығына перпендикуляр бағытта концентрация өзгеретін ерітінді қабаты.

Оптикалық айналу дисперсиясы – поляризация жазықтығына моляолы немесе үлесті айналуының жарықтың толқын ұзындығына байланыстылығы.

Индикаторлы электрод – ерітіндідегі анықталатын ионның концентрацясының өзгеруіне байланысты электрод.

Катионит – катионмен алмасуға түсетін иониттер.

Магнетон – магнит моментін өлшейтін бірлік.

Поляризация жазықтығы – электр өрісі тербелетін жазықтық.

Рефракция (латынның сыну деген сөзінен алынған) – бір ортадан екінші ортаға өту кезінде жарықтың тура сызықты таруалу бағытының өзгеруі.

Өткізу коэффициенті – ерітіндіден өткен жарық интенсивтілігінің азаюын сипаттайды.

Электрод поляризациясы – электрод арқылы тұрақты электр тогы өткен уақытта тепе – теңдік электрод потенциал мәнінің өзгеру процесі.

Аниониттер – ерітіндідегі электролит аниондарына өзінің қозғалыстағы теріс зарядталған иондарын ауыстыратын полимерлер.

Баяулау коэффициенті R – зат қозғалыс жылдамдығының қозғалмалы фаза қозғалу жылдамдығына қатынасы.

Внутреняя хроматограмма – бөлінетін заттың колонка бойымен жеке сызықтарға (зоналарға) таралуы.

Газды хроматография – ұшқыш қосылыстарды бөлу әдісі.

Деректер – колонкадан шыққан компоненттердің концентрациясын тіркейтін қондырғы.

Еріткіштің элюиттеуші күші – стандарт ретінде алынған сорбция элюентінің энергияға қарағанда берілген элюенттің сорбция энергиясы көп екенін көрсетеді.

Жұқа қабатты хроматография – бөлу сорбенттің жұқа қабатында жүргізіледі.

Ионалмасу хроматография – иондық алмасудағы әртүрлі қбілеттегі заттар.

Иониттер – қозғалмалы ионды активті топтары бар электролит иондарымен алмасу қабілеті бар органикалық еріткіште, суда ерімейтін қатты органикалық, бейорганикалық заттар.

Иониттің алмасу сыйымдылығы – 1г кепкен ионитке немесе 1 мл ісінген ионитке (ммоль/г немесе ммоль/мл) сіңірілген ионмен (милимольда) өрнектеледі.

Катиониттер – ерітіндідегі электролит катионының өзінің оң зарядталған ионын алмастыру қабілеті бар полимерлер.

Колонка – шыны түтік, сорбент немесе тасығышпен толтырылған.

Колонка эффективтілігі – колонка сапасының сипаттамасы, теоретикалық тарелка санымен биіктік саны арқылы анықталады.


ПОӘК 042-18-34.1.139/01-2015

19.05.2015ж. №3 басылым

беттің 4-шi


Дәріс №1. Тақырыбы: Кіріспе. Қазіргі кездегі инструментальдық әдістердің түрлері, қолдану аймақтары.

Басты сұрақтары:



  1. Қазіргі кездегі физикалық әдістер,олардың түрлері ,қолдануы.

  2. Физикалық талдау әдістерінің жіктелуі. Электрофорез, дипольдық шақ..

Физико – химиялық талдау әдісі элементті анықтауда, олардың атомдарының, ядро атомдарының қасиетін зерттеуге негізделген. Көбінесе бұл талдауда эмиссионды спектроскопия талдауы қолданылады. Бұл талдау бойынша элемент атомдарының құрылысы мен элемент спектрін қозған атомдарының жарықтың сәулеленуінің толқындық құрамына сәйкес келуі арқылы зерттеледі. Қазіргі кезде тәжірибе түрінде қолданылатын әдістер ішінде радиометриялық талдау әдісі өте кеңінен қолданылады. Кейбір элемент атомдарының ядроларының спонтанды бөлінуі барысында немесе өздігінен ыдырау барысында, зерттелетін заттың радтоактивтілік интенсивтілігін өлшеумен байланысты. Активтілік талдау нейтрон ағынымен немесе зарядталған зат бөлшектерінің ағынымен зерттелетін үлгіні сәулелендіргенде жасанды радиоактивтіліктің пайда болуына негізделген. Бұл әдістің басты айырмашылығы өте сезімталдығында. Радиометриялық титрлеу әдісі индикатордың қолдануымен радиоактивті изотоптарды қолдану арқылы жүргізіледі.

Потенциометриялық әдіс физикалық және физико – химиялық процестерге байланысты, электрод потенциалының өзгеруін анықтауға негізделген. Потенциометрияның мәні электрод табиғатына, ерітіндінің табиғатына, концентрацияға, химиялық реакциялардың сипатына, температураға және басқа да факторларға байланысты. Электрод потенциалының мәнін немесе электрон жұбының потенциал айырмасын өлшей отырып, химиялық раекциялардың бағытын өнеркәсіптерде өнеркәсіптің техникалық режимін бақылауға мүмкіндік береді.

Кондуктометриялық талдау - электролит ерітіндінің электр тогын өткізу қасиетіне негізделген. Электрөткізгіштік ерітіндінің концентрациясына, зарядталған бөлшектердің конценрациясының табиғатына байланысты. Сондықтан өлшеу электролит ерітіндінің химиялық құрамын анықтауға мүмкіндік береді. Электролит арқылы өткен ток күші оның напряжениесімен, кедергімен анықталады:

I = E/R (Ом заңы бойынша).

Мұндағы, I – ток күші.

E – вольт.

R – кедергі.

Егер де ерітінді кедергісі белгілі болған жағдайда, электрөткізгіштікті өлшеу, есептеу жеңіл. Ерітіндінің электрөткізгіштігі электр өрісіндегі ионның қозғалысына, концентрациясына байланысты. Электрөткізгіштік электродтар арасындағы арақашықтыққа кері пропорционал, ал электрод ауданына тура пропорционал:

W = R * SCn / α

Мұндағы, R – константа.

S – аудан.

C- концентрация.

n – козғалған ион саны.

α – екі электрод арақашықтығы.

Егер электрод жұбының арақашықтығы тұрақты болса:

W = RSCn


Ол ауқытта ерітіндінің электрөткізгіштігі ион концентрациясына, ион қозғалысына тура пропорционал.

Егер ерітіндіде бірнеше ион болса, осы иондардың концентрациясы және ион зарядтарының қосындысына тең. Кейде әртүрлі электрод қолданғанда , олардың электрөткізгіштігін салыстырмалы түрде есептеуге болады. Бұл жағдайда үлестік электрөткізгіштік қолданылады.

Үлестік электрөткізгіштік бір шаршы метр аудандағы параллель екі электрод арақашықтығы бір метр болатын бір сантиметр куб ерітіндінің электрөткізгіштігі:

ᴂ = W* l/S.

Үлестік электрод температураға байланысты. Кей жағдайда эквиваленттік электрөткізгіштік мәні қолданылады. Оны λ әрпімен белгілейді. Эквивалентті электрөткізгіштік дегеніміз – 1 кг эквивалент заты бар, 1 м арақашықтықта орналасқан 2 парллель электрод матырылған ерітіндінің үлестік электрөткізгіштігі:

λ = ᴂ/N.


Эквивалентті электрөткізгіштік концентрацияға, заттың табиғатына байланысты. Эквивалеттік электрөткізгіштіктін үлестік электрөткізгіштік өзара бір бірімен тығыз байланысты. Егер ерітінді аса сұйылтылған болса , эквивалентті электрөткізгіштіктің температурға, электролит табиғатына байланысты. Оны шепті электрөткізгіштік деп атайды.

Электрофорез – электролит ерітнідідегі электр өрісінде иондардың бағытталып ауысуы. Бұл ауысу электролит ерітіндіні тудырады.

Дипольдық шақ – электр зарядтарының таңбалары қарама – қарсы бір – бірінен белгілі қашықтықта орналасқан мәні әртүрлі екі жүйе. Диполь моменті электрон зарядына химиялық байланыс ретінің ұзындығының көбейтіндісімен анықталады.

Оптикалық активтілік заттың жарық поляризация жазықтығының белгілі кеңістікте айналуға қабілетті.



Дәріс № 2-3 Тақырыбы: Оптикалық әдіс,түрлері.Фотометриялық әдіс , электронды адсорбциялық спектроскопия.

Басты сұрақтары:



  1. Оптикалық әдіс оның түрлері.

  2. Оптикалық активтілік. Оптикалық айналым

  3. Ламбер-Бугер-Бер заңы

  4. Спектроскопияның даму тарихы.

  5. Молекулалық спектроскопияның түрлері.

  6. Спектроскопияның өлшем бірліктері.

  7. Электронды спектроскопия теориясы.

  8. Электронды ауысудың жіктелуі, интенсивтілігі.

  9. Электронды спектроскопияның кеңістік эффективтілігі.

1959 – 1960 жылы Кирхгофф пен Бунзен жарық спектроскопияның шашырату және сіңіру қабілетін анықтаған. Спектроскопияның көмегімен күн жұлдызының басқа да астрономиялық объектілердің құрамы анықталған.

XIX ғасырдың аяғында XX ғасырдың басында спектроскопия эмпириялық жеке ғылым болып, дамып бірнеше бөліктерді құрады.

1913 жылы Нильз Бор заттың спектроскопиялық қасиетін зерттей келе оны кванттық теория тұрғысынан түсіндірді.

XX ғасырға таман квантты механика мен квантты электродинамиканың пайда болуы спектроскопиялық әдістің дамуына үлкен әсер етті және спектроскопия әдісін әртүрлі белгісі арқылы жеке – жеке бөлді. Толқын ұзындығының диапазоны бойынша:



  1. Электромагниттік толқын.

  2. Радиоспектроскопия.

  3. Оптикалықспектроскопия.

  4. Инфрақызыл спектроскопия, т.б.

Көрінетін сәуле және ультракүлгін спектроскопиясы рентген гамма спектр сияқты бөлімдері кейінгі отыз жылдың алғашқы кезінде дамыды. Әр әдістің өзі электромагниттік толқын ұзындығының диапазон ерекшеліктеріне байланысты.

Спектроскопияның ішіндегі ең үлкен бөлімі – оптикалық спектроскопия. Ол:



  1. Вакуумды;

  2. Фурье;

  3. Лазерлі спектроскопия.

Ал ультракүлгін және рентген спектроскопиясының басты бөлігі – фотоэлектрондық спектроскопия.

Зат ультракүлгін және рентген сәулесінің фотондарды сіңіргенде бөлінетін электронды талдау үшін осы рентгенді фотоспектроскопия қолданылады.

Зерттелетін жүйе типіне байланысты спектроскопияны:


  1. Атомдық (атом спектрін зерттейді);

  2. Молекулалы;

  3. Кристалдар.

Молекулалы спектроскопияның өзі қозғалысына байланысты:

  1. Электрондық.

  2. Тербелісті.

  3. Айнымалы болып бөлінеді.

Өте көп қолданылатын зерттеулердің ядролық спектроскопиясы, ол альфа, гамма, бетта спектроскопия болып табылады. Оның ішінде гаммаға электромагниттік сәулелену жатады.

Молекулалық спектроскопия өте күрделі құрылымда, ол жолақты спектрлер бөлінген кезде, сіңірілгенде немесе комбинациялық таралу кезінде байқалатын құбылыс. Молекулалық спектроскопия әртүрлі молекулалар үшін әртүрлі. Зат құрамындағы молекулалардағы атом санының өсуіне қарай күрделенеді. Молекулалардағы энергия деңгейінің арасындағы кванттық өту процесі жүргенде пайда болады.

Спекр атом мен молекулада болатын электромагниттік толқын ұзындығымен зерттеледі. Энергия және толқын ұзындығы бойынша электромагниттік сәулелердің сандық тарлуы атом мен молекула күйінің белгілі бір өзгеруіне және молекула энергиясының өзгеруін сандық түрде қамтамасыз етеді.

Спектрді сәулені шығару, сіңіру, шашырату процесіне байланысты жіктеуге болады.

Спектр дегеніміз – толқын ұзындығы реттелген электромагнитті сәулелену.

Белгілі бір энергия әсер еткенде, молекуланың немесе атомның қозғалыс немесе қозу сипаты байқалады. Сондықтан спектроскопиялық талдауда, өте кең диапазондағы толқын ұзындығы рентген сәуледен радиотолқын деңгейіне дейінгі толқын қолданылады, ал оптикалық зерттеу кезінде толқын ұзындығының 0,1 нм – 5 мкрм дейінгі аралықта зерттеледі.

Лабораториялық жағдайда – аналитикалық талдауда ультракүлгін көрінетін және жақын инфрақызыл спектр бөліктері қолданылады. Ультракүлгін спектрдің өзі:


  1. Вакуумды (10 – 185 нм)

  2. Қашықты (185 – 230 нм)

  3. Жақын аралықта (230 - 400).

Жалпы спектроскопияның көрінетін бөлігі 400 – 700 нм аралығында:

  1. Күлгін 390 – 420 нм

  2. Көк 425 – 455 нм

  3. Көгілдір 455 – 494 нм

  4. Жасыл 495 – 565 нм

  5. Сары 565 – 595 нм

  6. Қызыл – сары 595 – 640 нм

  7. Қызыл 640 – 723 нм.

4,5 дәрістер.Тақырыбы:Фотоколориметриялық әдіс,фотометриялық титрлеу.

  1. Фотоколориметриялық әдістер.

  2. Визуальды ,инструментальды әдістер.

  3. Молекула тербелісі.

  4. Молекуланың инфрақызыл тербеліс спектрі.

  5. Екі атомды молекулалар тербелісі.

Егер молекула энергиясы 80 КДж/ мольден аз фотон сіңірсе онда ол энергия ауысуға емес электрондардың, атомдардың тербелісінң өзгеруіне ғана жетеді. Молекула бір тербеліс күйден басқа күйге ауысады. ИК – спектрлерді көрсету үшін жиілікті, толқын ұзындығын (мкм) қолданады. ИҚ – сәулесенің сіңіру интенсивтілігі өткізу мәнімен өрнектеледі. Көпатомды молекулаларда атомдардың тербелісі бірнеше типке бөлінеді:

  1. Валентті (симметриялы және антисимметриялы).

  2. Деформациялық тербеліс (деформационные разных видов).

Валентті тербелісте атомдар арасының байланыс ұзындығы (арақашықтығы) өзгереді, ал деформациялық тербелісте – тербелістің диполь моментінің өзгеруі тербелістің ауысуына жағдай жасайды. Диполь моменті жоқ симметриялы молекула инфрақызыл сәуле сіңіре алмайды. Мысалы, екі атомды ковалентті байланыстағы (сутегі, азот, галогендер) кейбір молекулаларда диполь моменті атом тербелісінің типі өзгергенде пайда болады.

Бірінші типтегі тербеліс кезінде диполь моменті өзгермейді, ал екінші, үшінші типтегі тербелісте молекуланың симметриялығы өзгереді, диполь моменті инфрақызыл аймақта пайда болады.

Колебательные переходы міндетті түрдет айналумен жүзеге асады. Сондықтан тербеліс спектр линиясы сызыққа айналады. ИҚ спектрінде көптеген сіңіру сызықтары жиналады.

Барлық тербеліс ауысуының басты жақын тербеліс деңгейшесіне ауысу, оған спектральді сызық сәйкес келеді. Оны негізгі линия деп атайды. Жоғарғы тербеліс деңгейшесіне ауысу қиындау болады, оған сәйкес келетін спектральды сызық обертон деп аталады. Оның жиілігі 2,3 есе көп, негізгі линяға қарағанда аз, ал интенсивтілігі көп. Тербелістің әрбір типі белгілі бір қозу энергиясымен сипатталады. Энергияға сәйкес деформациялық тербеліске қарағанда валентті тербеліс өте жоғары.

6,7 дәрістер.Тақырыбы: Рефрактометриялық талдау әдісі Поляриметриялық әдіс.


  1. Рефрактометриялық әдістің теориялық негізі.

  2. Сыну көрсеткішіжәне толық ішкі шағылысу.

  3. Инструментальды поляриметриялық талдау әдісіне түсіні

  4. Жарықтың поляризациялану жазығының айналуы.

  5. ЯМР – әдісінің негізгі ығысуы.

  6. Химиялық қозғалу.

  7. Спин – спиндік әрекеттесу.

  8. Қосылыстардың идентификациясы.

  9. Молекуланың конформациясы.

Ядролы – магниттік резонансты 1946 жы12лы неміс физигі Ф. Блох пен Е. Персел ашқан.

Ядроның магниттік моменттік магнит өрісіне жақындатсақ магнит өсін өріске бағыттайтын күш әсер етеді. Ядроның магнит моменті ауыспалы магнит өрісінің энергиясын сіңіре бастайды. Оның өзгеру жиілігі белгілі радиодиапазонда болады. Энергияны сіңіру ядролы - магниттік резонанстың тууын тудырады. Сонда ЯМР – ядроның магниттік моментінің өрісімен әрекеттесуін сипаттайды. Егер элемент тақ реттік номерлі немесе қандай да бір элемент изотонының тақ массалық саны болса, элементтің ядросы спинмен сипатталады, ол 0 – ден өзгеше болады. Жұп элемент изотоптары 0 жұп массалық саны бар спині 0 – ден айырмашылығы жоқ.

С – изотоны масс саны 12 спиндермен сипатталмайды. 13С спині 1/2 тең, Но – мәні электрон қабаты жоқ бос ядролық резонанстың сіңіру қабілетін сипаттайды. Бір элементтің ядросы әртүрлі молекулаларда, бірдей жиілікте әртүрлі өріс напряженности резонанстың сіңіруді көрсетеді.

Сигма мәні - экрандау константасы. Ол резонанстық жиіліктің Н / Cl өрістің ығысуын көрсетеді. Оны химиялық ығысу дейді. Мұның маңыздылығы ядроға сыртқа магниттік өрістен басқа электрон қабаттарының өрісі де әсер етеді. Толық эквивалентті атомдардың, ядроларының арасында спин – спиндік әректтесу болмайды, себебі, бір – біріне байланыссыз радиожиіліктегі энергияны сіңірмейді.

13 С жұптаспаған спині бар молекулалар түзілуін ядролық магнитті моментті тудырады, ал 12 С магнитті моменті жоқ.ішкі магнитті өріс 12С – ңің ядро энергиясының бос таралуына әсер етеді. Ядро спині ½ тең магнит өрісіндегі ядро моментінің векторына сәйкес болады.

ЯМР көмегімен төмендегі міндеттерді шешуге болады:



  1. Қосылыстардың идентификациясын (құрылымын анықтау функционалды құрылымы анықталады).

  2. Күрделі қоспалады анықтау.

  3. Дианамиканың жылдамдықты анықтау.

8-9 дәрістер Электрохимиялық талдау әдісі,жіктелуі,қолдану аймағы.

Потенциометриялық ,колориметриялық,вольтаметриялық, талдау әдістері. Масс – спектроскопия.

Басты сұрақтары.

Электрохимиялық талдау әдісіне түсінік.

1.Электродты потенциал.Нернст теңдеуі.

2.Электродтың түрлері.

3.Сандық полярографиялық талдау.

4.Инверсиялық вольтаметрия.

Масс – спектроскопия.


  1. Масс – спектроскопия әдісінің теориялық негізі.

Масс – спектральды талдау газ тәрізді иондардың, массасына , ион зарядына, магниттік өрісте, бөлінуге негізделген газдағы молекулаладың ионизациясы электрондардың ағыны әсерінен жүреді.

Екі нмесе бірнеше жоғарғы зарядталған иондардың түзілуі шамадан кем процестер. Масса зарядынан m|z – шаманы4 м2н3 бойынша ионны4 массалық санын анықтайды , ал сигналдың интенсивтілігіне байланысты ионның концентрациясын анықтайды.

Масс – спектроскопия әдісі көптеген ғылыми сұрақтарды шешуге көмектеседі. Бұл әдіспен әртүрлі элементтердің изотоптарын анықтауға болады, органикалық заттардың құрылымын анықтайды.

10-11дәрістер. Тақырыбы:Полярографиялық, амперметриялық және электрогравиметриялық талдау әдістері.

Басты сұрақтары:

1.Полярографиялық талдау әдісінің негізі.

2.Амперметриялық титрлеу әдісі

3.Амперметриялық титрлеу қисығы.

4.Электрогравиметриялық талдау әдісінің ерекшуліктері.

Электролит ерітінділердің электр тогын өткізу қасиеті басты физико – химиялық қасиет болып саналады. Ерітіндінің электрөткізгіштігі концентрациясына, зарядталған бөлшектердің табиғатына байланысты. Сондықтан электрөткізгіштікті өлшеу ерітіндінің химиялық құрам элементін анықтауға қолданылады. Кондуктометриялық талдау әдісі – ерітіндінің электрөткізгіштігін өлшеуге негізделген.

2 Pt элементі электролит арқылы өткен ток күші напряжениесімен (Е) және кедергімен аныталады. Ол қатынас Ом заңымен өрнектеледі:

I=E/R


I – ток күші.

E – напряжение.

R – Ом.

Электрөткізгіштік дегеніміз кедергіге кері мән. Егер ерітінді кедергісі R болса, электрөткізгіштік мынаған тең:



W= I/R

Ерітіндінің электрөткізгіштігі крнцентрацияға, электр өрісіндегі ионның қозғалысына байланысты. Ерітіндінің электрөткізгіштігі ара қашықтығына кері пропорционал, ал электрод ауданына тура пропорционал:

W= R* SCu/L

С - концентрация

К – константа.

S – аудан.

U – ион қозғалысы.

L – электрод ара қашықтығы.

Электрод жұбының ара қашықтығы l және S тұрақты болса:

W= KCu


Ол уақытта ерітіндінің электрөткізгіштігі ион концентрациясына, ион қозғалысына тура пропорционал.

Егер ерітіндіндіде бірнеше ион қатысса, онда электрөткізгіштік осы иондардың концентрациясына және ион қозғалысының суммасы:

W= K(C1U1 + C2U2 + CnUn)

12-13 дәрістер.Хроматографиялық талдау әдісі.

1.Хроматографиялық талдау әдісіне сипаттама.

2.Адсорбциялық хроматография әдісіне түсінік.

3.Хроматографиялық талдау әдісінің жіктелуі.

4.Газды хроматография,хроматографиялық детекторлардың түрлері.

5.Сұйықты адсорбциялық хроматография.

6.Жұқа қабатты хроматография.

Ньютон, М.В. Ломоносовтардың жұмыстары бойынша қарастырсақ, рефрактометрия әдісі ертеден белгілі оптикалық әдістердің бірі.

XIX ғасырдың 80 – жылдарында қолданыла бастады.

Рефрактометр деген сөз – латын тілінен аударғанда, жарықтың сынуын өлшеу деген сөзден шыққан.

Рефракция – бір ортадан екінші бір ортаға өткен кезде жарықтың тура сызықты таралу бағытының өзгеруі.

Рефрактометриялық әдіс – зерттелетін заттың сыну көрсеткішін анықтауға негізделген.

Сыну көрсеткіші екіге бөлінеді:



  1. Абсолютті сыну көрсеткіші.

  2. Салыстырмалы сыну көрсеткіші.

Салыстырмалы сыну көрсеткіші ауадағы жарық жылдамдығының сол берілген жарық жылдамдығының қатынасына тең.

Сыну көрсеткіштің мәні заттың табиғатына, тығыздығына, түсетін жарықтың толқын ұзындығына, температураға, қысымға байланысты.

14 -15 дәрістер.Тақырыбы: Хроматографиялық талдау әдісі.

Басты сұрақтары:

1.Сұйық-сұйықты тарату хроматографиясы туралы түсінік.

2.Гельді хроматография.

3.Ионалмасу хроматографиясы.

4.Тұнбалы хроматография.

Электрофорез – электролит ерітінділердей электр өрісінде иондардың бағытталып ауысуы. Осы ауысу электролит ерітінділерінің электрөткізгіштігін тудырады.

Электролит ерітінділерде электр өрісін туғыссақ оң заряд катодқа, ал теріс зарядты иондар анодқа, жылжиды да иондардың тасымалдануы туады. Электролит ерітінділерде электр зарядын таситын иондар болып табылады.

Дипольды шақ әдісі.

Диполь - электр зарядының таңбасы қарама – қарсы, бір – бірінен белгілі қашықтықта орналасқан, мәні әртүрлі екі жүйе. Диполь моменті электрон зарядының химиялық байланыс ретінің ұзындығының көбейтіндісімен анықталады. Дебаймен өлшенеді.
Зертханалық жұмыстарды жүргізуге арналған әдістемелік нұсқаулар.

Зертханалық жұмыстарды жүргізу студенттердің өз беттерімен жұмыс жасауына ,эксперименттік дағдысын дамытуға мүмкіндік береді. Зертханалық жұмыстарды табысты жүргізу үшін теориялық материалдарды алдына ала оқулықтардан, дәрістерден және практикумнанн оқып танысып шығу қажет. Сонда ғана экспериментті жүргізу саналы , түсініті болады . Зертханада жұмыс істейтіндер міндетті түрде қауіпсіздік ережесін білуі және сақтауықажет. Химиялық ыдыстар мен құралдармен жұмыс істеуді жақсы білу қажет, нұсқау бойынша көрсетілгендерін қолдану, студенттің реактивтерді үнемдеуіне және абайсыз сындырып алудың алдын алады.

Зертханалық жұмыстарды орындаудың табыстылығы жұмыс барысын бірізділікпен мұқият орындаудан ғана емес, сондай-ақ байқалған өзгерістерді дәптерге ұқыпты жазып отыруға да байланысты . Дәптерде барлық эксперименттік кезеңдері көрсетілуі керек :

а) жұмыстың тақырыбы жұмыс

б) жұмыстың қысқаша сипаттамасы

в) құралдың сызба нұсқасы (карандаш, сызғыш пайдалану керек)

г) байқалған өзгеріс

д) жұмыстың мәтінінде қойылған сұрақтарға жауап және реакция теңдеулері

е) қорытынды

Жұмыс аяқталған соң студент жұмыс орнын ретке келтіріп, ыдыстарын тазартып қоюы керек, кезекшіге содан кейін тапсырады.Жұмысты өңдеуді аяқтаған соң, оқытушыға дәптерін көрсету керек.

Зертханалық жұмысқа студент тек теориялық білімін көрсеткен соң, зертханалық жұмыс дәптерінде жұмыс барысы жазылғанннан кейін және жұмыс барысын түсінгеннен соң ғана рұқсат етіледі .

Органикалық химия курсында есеп –жаттығуларға тапсырмалар беріледі.Жұмыстың бұл түріде студенттен өз бетімен жұмыс жасай алуға қабілетттілікті қажет етеді.




САРАМАНДЫҚ САБАҚТАР




Темір(111) ионын роданитті комплекс түрінде фотометриялық әдіспен анықтау

2

Фотоколориметр әдісімен мысты аммиакат түрінде анықтау.

2

Спектрофотометрия әдісімен темір(111)ионын анықтау

2

Спектрофотометрия әдісімен мысты аммиакат түрінде анықтау

2

Рефрактометрия әдісімен сахарозаның концентрациясын анықтау

2

Поляриметриялық әдісімен сахарозаның концентрациясын анықтау.

2

Судың рН-ортасын потенциометрия әдісімен анықтау

2

Тұз қышқылын потенциометриялық титрлеу арқылы анықтау

2

Потенциометриялық титрлеу арқылы сірке қышқылын анықтау

2

Амперметриялық әдіспен мысты анықтау

2

Кондуктометриялық әдіспен мононегізді қышқылдарды анықтауi

2

Адсорбциялық хроматография әдісімен неорганикалық иондарды анықтау.

2

Ион-алмасу хроматографиялық әдісімен неорганикалық иондарды сапалық анықтау.

4

Тұнбалану хроматография әдісімен никель ионын сандық анықтау.

2




  1. БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ ӨЗДІК ЖҰМЫСТАРЫНА АРНАЛҒАН ТАҚЫРЫПТАРДЫҢ ТІЗІМІ




    1. Талдаудың спектралдық әдісі. (реферат, Глоссарий құру, түсініктерді игеру.)

    2. Оптикалық талдау . Электронды- магниттік резонанс әдісі. (Тезистік тірек конспектісін құру. Глоссарий құру, түсініктерді игеру.)

    3. Талдаудың хроматографиялық әдістері (презентация жасау)

    4. Талдаудың рефрактометриялық әдістері бойынша коллоквиум тапсыру. шығару.


ӘДЕБИЕТТЕР

7.1. Негізгі әдебиеттер

7.1.1 Мансұров,З.А.Химиядағы физикалық зерттеу әдістері: оқу құралы. Алматы: Print- S, 2012.- 295 б.

7.1.2.Қоқанбаев Ә.Қ. Физикалық және коллоидтық химия: оқулық Алматы: Дәуір, 2011.- 488 б.

7.1.3.Васильев А.В.Физико-химические методы анализа .Москва2012г.

7.1.3 Жайлау,С.Ж. Физикалық және коллоидтық химия: оқу құралы Алматы, 2004.- 225 б

7.1.4 Колесников,Б.Я. Физические методы исследования в химии: учеб. пособие. Алматы: Қазақуниверситеті, 2000.- 160с.

7.1.5 Аналитическая химия и физико- химические методы анализа. В 2-х т. учебник / под ред. А.А.Ищенко.- М.: Академия, 2010.- 352 с.

7.1.6Зимон, А.Д.Физическая химия: учебник. М.: Агар, 2003.- 316с

7.1.7.Краткий справочник физико-химических величин./Под ред. Равделя А.А., л.: Химия,1983.-232с.

7.1.8. Мырзакожа, Д.А. Современные методы исследования: учеб.пособие .2-е изд., доп.- Алматы, 2006.- 302 с.

7.1.9. Бадавамова,Г.Л. Аналитикалық химия: оқулық. Алматы: Экономика, 2011.- 473 б



7.2. Қосымша әдебиеттер

7.2.1. Беккер,Ю. Спектроскопия/ Ю. Беккер; пер. с нем. Л.Н.Казанцевой под ред. А.А.Пупышева, М.В.Поляковой.- М.: Техносфера, 2009.- 527 с.

7.2.2.Кудряшов, И.В. Сборник примеров и задач по физической химии: учеб. пособие. М.: Высш. школа, 1991.- 527с.

7.2.2 Евстратова К.И., Купина Н.А., Малахова Е.Е. Физическая и коллоидная хими. М.:НЛИ.,1990.-372с.


Бақылау сұрақтары.

  1. Хроматограмманың негізгі параметрлерін көрсетіңіз:

  1. бөгелу критерийі, бөгелу уақыты және шыңның ауданы

  2. бөгелу критерийі және бөгелу көлемі

  3. көрсетілген бөгелу критерийі және салыстырмалы бөгелуі, бөгелу дәрежесі

  4. бөгелудің логарифмді немесе салыстырмалы индексі, бөгелу дәрежесі

  5. бөгелу уақыты және бөгелу көлемі.

  1. Екiншi тектi өткiзгiштiктерге жатады:

    1. металлдар

    2. балқымалар мен қорытпалар

    3. металлдар мен балқымалар

    4. ерiтiндiлер

    5. ерiтiндiлер мен қорытпалар

  1. Заттарды бөлу нәтижесінде түзілетін тұнбалардың әртүрлі ерігіштігіне негізделген хроматография:

        1. таралмалы

        2. тұнбалы

        3. адсорбциялық

        4. ион алмасу

        5. барлық көрсетілген хроматографиялар

  1. Тербеліс бағыты ретсіз өзгepiп, амплитудалары барлық бағытта бірдей толқын қалай аталады?

  1. Жасанды толкын

  2. Екі еселенген жарық

  3. Шеңберлі дихроизм

  4. Аралас жарық

  5. табиғи толқын




  1. Тербелітер тұрақты 6ip бағытта ғана жүрсе қалай аталады?

  1. Жасанды толкын

  2. сызықтық полярланған толқын

  3. Екі еселенген жарық

  4. Шеңберлі дихроизм

  5. Аралас жарык

  1. Тербелістер әр түрлі бағытта жүріп, тербеліс амплитудалары белгілі 6ip бағытта басқаларынан үлкен болса қалай аталады?

  1. жекелей полярланбаған

  2. Шецберлі дихроизм

  3. жекелей полярланған

  4. Сәуленің екі еселенуі

Е. Электромагнитті жарық

  1. Малюс заңының формуласын көрсетіңіз

  1. IA = In cos2a,

  2. Ф≥4

  3. IМ=10

  4. φ= (а /100l,

  5. Id/I0

  1. Сәулеленудің 180-1100 нм диапазонында биологиялык процесстерге әсер механизмін зерттейтін биофизика тарауы калай аталады?

  1. молекулярлы биофизика

  2. торша биофизикасы

  3. фотобиологиялык процесстер биофизикасы

  4. ceзім жүйесінің биофизикасы

  5. күрделі жүйелер биофизикасы




  1. Суретте кандай жарық құбылысы берілген

image25


  1. Косарланған сәуле сыну

  2. Молекуланың еселенуі

  3. Фокус аракашыктығы

  4. Гюйгенс принципі

  5. Малюс заңы

  1. Полярланған жарьқпен зерттеу жургізуде қандай кұралдар қолданылады?

  1. Қарапайым жарық

  2. микроскоп

  3. электронды микроскоп

  4. поляризатор жэне анализатор

  5. Линзалар мен айна

  1. П поляризатор мен А анализатор жазыктығы беттессе, онда жарық анализатор арқылы толық өтіп Э экранда жарық не түзеді?

  1. караңғы алаң

  2. жарық таңба түзеді

  3. жоғалады

  4. Жасыл таңба түзеді

  5. Барлығы дұрыс

  1. Күн сәулесінің үздіксіз, тізбекті түрде эр түрлі түстерге жіктелінетін алғаш рет экспериментальды көрсеткен кім?

  1. А. Павлов 1608 жыл

  2. И.Ньютон 1666 жыл.

  3. Э. Хаксли 1940 жыл

  4. Эйнтховен 1678 жыл

  5. Гольдбергер

13. рН анықтаудың потенциометриялық әдісі потенциалы белгілі көмекші электрод пен келесі электродтан тұратын элементтің Э.Қ.К. өлшеуге негізделген:

  1. Потенциалы сутегі ионының концентрациясына тәуелді электрод

  2. Потенциалы сутегі ионының концентрациясына тәуелсіз электрод

  3. Потенциалы ерітіндінің рН-ы мен температурасына тәуелсіз электрод

  4. Потенциалы ерітіндінің рН-ына тәуелсіз, температурасына тәуелді электрод

  5. Активті металдан жасалған электрод




      1. Электролит ерiтiндiсiнiң меншiктi электр өткiзгiштiгi тәуелсіз болады:

  1. ерітіндінің тұтқырлығына

  2. иондардың зарядына

  3. иондардың радиусына

  4. ерітіндінің температурасына

  5. ерiтіндінің оптикалық тығыздығына

15. Тұрақты электр тогының әсерiмен зат қоспаларын бөлу әдiсi



  1. Ионалмасу

  2. Электрофорез

  3. Таралмалы

  4. Қағаздық

  5. Сызықтық

1. Мыс-мырышты гальваникалық элементтiң дұрыс схемалық жазылуын келесi

қатардан көрсетiңiз:



  1. Cu|CuSO4||Zn

  2. Cu|Zn SO4||Zn

  1. Zn|ZnSO4||CuSO4|Cu

  2. Zn||Cu

  3. Cu|SO42-||Zn

  1. Электр тогының әсерінен жүретін химиялық реакциялардағы процесс:

  1. гидролиз

  2. электролиз

  3. электрокоагуляция

  4. электроосмос

  5. элктролиттік диссоциация

  1. Жарық және түсті сызықтар немесе жолақтардан тұратын спектрлер қалай аталады?

  1. қосылған

  2. жұтылу

  3. Бөліну

  4. Ажырау

  5. шығару спектрлері

  1. Біртекі ортада параллель шоғырлы монохроматтық жарықтың жұтылу заңын кім ашты?

  1. Брюстер

  2. Н. Бугер

  3. Малюс

  4. Прохоров

  5. Ньютон

  1. Заттардың жарықты жұту кабілеті бойынша зерттеу әдісі қалай аталады?

  1. эмиссионды спектрофотометрия

  2. сахариметрия

  3. поляриметрия

  4. спектрлік анализ

Е. абсорбционды спектрофотометрия

  1. Оптикалык тығыздықтың (D) формуласы қалай өрнектеледі?

А. τ = I/I0

в Id = I0(1+n)



  1. D =lg(I0/I) =lg(l/T).

  1. dIx= aIAdx

  2. к= к/2,3.

  1. Жарық жұтатын молекулалық топтар қалай аталады?

  1. Хромофорлар

  2. Ионофор

  3. Молекула

  4. Протон

  5. Нейтрон

  1. Медициналық интроскопияның негізгі тобын корсетіңіз?

  1. Рентгенологиялық;

  2. электрондық

  3. флюоресценттік

  4. катырып қою

  5. электронды статика

  1. Ионизациялау потенциалы деп нені айтады?

  1. электронды молекуладан жұлып алу үшін жұмсайтын энергияны атайды.

  2. электронды молекулаға қосуға кеткен уакыт

  3. электрондардың жалпы саны мен валентілігінің қосындысы

  4. Молекуланың протон мен нейтрон жұбы

  5. Жұптасқан протонның айырмашылығы

  1. Жарық квантының (фотон)массасы тыныштықта неге тең?

  1. 1-ге тең

  2. 100 мг тең

  3. 0 тең бөлшек.

  4. 10-12 ге тең

  5. 1 гр. Тең

  1. Кольрауш заңына сәйкес, электролиттерді шексіз сұйылту кезінде ерітіндінің эквивалентті электр өткізгіштігі тең:

  1. берілген электролиттің катионы мен анионының қозғалғыштығының қосындысына

  2. иондардың абсолютті жылдамдығына Фарадей санын көбейткенге

  3. ерітіндінің нормальділігіне электролиттік диссоциациялану дәрежесін көбейткенге

  4. ерітіндінің кері кедергісінің шамасына

  5. электролиттің электр өткізгіштігіне ыдыстың константасын көбейткенге

  1. Тербеліс бағыты ретсіз өзгepiп, амплитудалары барлық бағытта бірдей толқын қалай аталады?

  1. Жасанды толкын

  2. Екі еселенген жарық

  3. Шеңберлі дихроизм

  4. Аралас жарық

  5. табиғи толқын

  1. Малюс заңының формуласын көрсетіңіз

  1. IA = In cos2a,

  2. Ф≥4

  3. IМ=10

  4. φ= (а /100l,

  5. Id/I0

  1. Полярланған жарьқпен зерттеу жургізуде қандай кұралдар қолданылады?

  1. Қарапайым жарық

  2. микроскоп

  3. электронды микроскоп

  4. поляризатор және анализатор

  5. Линзалар мен айна

  1. Кондуктометрияда эквиваленттік нүктені келесі шаманың бірден өзгеруі бойынша белгілейді:

А. зерттелетін ерітіндінің потенциалының

В. зерттелетін ерітіндінің электр өткізгіштігінің

С. индикатордың түсінің

D. зерттелетін ерітіндінің қайнау температурасының

E. зерттелетін ерітіндінің қату температурасының



i

Каталог: ebook -> umkd
umkd -> «Орта ғасырдағы Азия және Африка тарихы»
umkd -> ПӘннің ОҚУ – Әдістемелік кешені «Орта ғасырдағы Азия және Африка тарихы»
umkd -> Азақстан республикасының білім және ғЫЛ
umkd -> ПӘндердің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> 123 -беттің сі казақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> ПӘндердің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Экотоксикология» пәнінің оқу-әдістемелік кешені №1 басылым 050608-«Экология» мамандығына арналған
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі


Достарыңызбен бөлісу:




©stom.tilimen.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет