М. А. Аужанова а-93 Мал азығын өндіру және дайындау технологиясы. Пәннің оқу-әдістемелік жинағы. Көкшетау, 2015. 210 бет. «Мал азығын өндіру және дайындау технологиясы»



бет22/22
Дата18.05.2017
өлшемі3.78 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   22

Мал азықтық сірне шошқа және ірі қара малды азық-тандыруға қолданылады. 1 кг мелмссада 0,8-1,0 азықтық өлшем және 41 г сіңімді протеин болады.

Спирт және сыра қайнататын өндіріс қалдықтары. Төп (барда) Картоп және нан тобын ажыратады Жаңа төп сақтаған кезде жылдам бұзылып, ашып кетеді. Сондықтан онымен жаңа немесе сүрлем түрінде азықтандырады. Сыра қайнататын өндіріс сыра бытырасың уыт өскіндерін және сыра ашытқысынмал азығына береді.



Витаминді және минералды мал азьғы. Жем-шөп витаминге бай (жасыл шөп, өсірілген дәнді-астық дәні, жақсы пішең витаминді шөп ұны, асары аскабақ, қылқан жапырқжәне қызыл сәбіз, жақсы сүрлем) және міндетті түрде малдардың мал азықтық рационына кіруі керек.

Минералдық тұздар организм тіршілігінде маңызды рөл атқарады. Ауылшаруашылық малдарды (рацион құрамына байланысты) минералды тұздармен азықтандыру қажет. Минералдық үстемелеуде ас тұзының маңызы өте зор. Өсімдіктер мал .азығында натрий мен хлор аз болғандықтан астұзын барлық малдарга береді. Тұзбен ұсақталған немесе жалағыш түрінде азықтандырады, оларды науаларға салады немесежайылымдарға шашады.



Органикалық заттар. Бұл топқа азотты және азотсыз заттар және витаминдер кіреді. Азотты заттар немесе шикі протеиннің құрамына ақуыз және амид кіреді. Азотты заттардың жалпы мөлшерің мал азығының азот мөлшерін 6,25 коэффициентіне көбейте отырып анықтайды. Бул коэффициент азотты заттардағы азоттың мөлшерін (%) анықтайды.

Амидтер-ферменттер және бактериялар арқылы синтез немесе ақуыз бөлінген уақытга құрастырылған аралас заттар. Көк балауса, сүрлем, тамыр, түйнек жемістілер оларға бай. Қазіргі уақытта анықталған ақуыз азотты заттардың 70 % биологиялық құндылы заттардан - аминқышқылдардан тұрады.Амидтер күйіс қайырушы малдардың асқазан - ішек жолындағы бірсыпыра бактериялардың тағамы болып габылады.

Ақуыз Мал азығының ақуызы маңызды алмастырылмайтын аминқышқылдырының бар болуына байланысты толық жарамды (бағалы) және толық жарамды емес болады. Алмастырылмайтын аминқышқылдарына лизин триптофан, лейцин және т.б. жатады. Олар мал организмінде құрас-тырылуы мүмкін емес және жем шөппен алыну керек, себебі олардын жетіспеушілігі заттардың алмасуын бұзады, өнімділікті темендетеді, жас малдардың өсуін тоқтатады.

Организм ақуыз мұқтаждығымен толық қамтамасыз етілуі керек, өйткені оны басқа қоректік заттармен алмастыруға болмайды. Ақуыз-құрылыс зат. Ол мал организмінің барлық муше мен ұлпа құрамына кіреді. Барлық тіршілік процестері ақуыз алмасуымен байланысты.

Әр турлі мал азығының ақуыз құрамы бірдей емес. Ол күншара (30-45 %), бұршақ дақылдардың дәнінде (25-30 %) өте көп болады.

Азотсыз экстрактивті заттарға (АЭЗ) майлар мен көмірсулар жатады.Майлар мал азықтық дақылдарда аз-маз мөлшерде (0,1-6 %) болады. Майлы дақылдардың тұқымдары мен оларды еңдегеннен кейінгі қалдықтарын (кунжара) қоспаганда. Майлар жасушаның (клетка) алмасуына қатысады және организмнің энергия көзі болып табылады.

Көмірсулар барлық өсімдік мал азығының құрамына кіреді. Көмірсулар кпетчатка мен азотсыз экстрактивті заттардан тұзіледі, олардың ішінде аса болып саналулары суда еритін көмірсулар (қанттар) және суда ерімейтін (крахмал).

Көмірсулы жем-шөп мал организмінде майлар, көмірсу заттар (гликоген, қан қанты) құрады. Химиялық айналу нәтижесінде көмірсулардан жылу энергиясы пайда болады және сол энергия қозғалыс пен жұмыс істегенде шьғындалады. Сондықтан жұмыс аттарына сулы беріледі, өйткені онда барлық қурғақ заттан 60-%-на дейін крахмал болады.



Крахмал дәнді-астық дақылдардың тұқымдарында, картоп туйнектерінде, жер алмуртында болады. Сабақтар мен жапырақтарда ол аз 2 % дейік Мал организмі денесіндегі крахмалды гликоген көрсетеді, ол бауырға жиналып, жинақ заттар қоры болып қызмететеді.

Қант қызылшасында (24 %-ке дейін), жүгеріде және ақ жүгері (сорго) сабақтарында, бақша дақылдарында, сүтте (3~5 паиз..) көп.

Клетчатка-өсімдікжасушасының (клетка) қабьғының негізпнігі. Оның организімде қорытылуы қиын және сіңімділігі нашар.

Клетчатканың көп мөлшері өсімдік мал азығының құнды-ш.нинтөмендетеді. Әсіресе, құнарсыз мал азығы клечаткаға бай дәнді-астық дақылдардың сабанында-35-45 %, пішенде .22 33 %. Дәнді астық дақылдардың дәнінде ол аз-2-10 %, и.ірюпта және тамыржемістілерд-0,8-1,7 %.

Осімдік неғұрлым жас болса, соғұрлым оның құрамында клетчатка аз. Гүлдеуге дейін шабылған шөптен гүлдеп болғаннан кейін шабылған шөптің клечаткасы екі есе көп ьопады. Сондықтан турып қалған шептен жасалған пішен ірі қара малдар организмінде нашар қорытылады және төменгі қореклпігімен ерекшеленеді.

Витаминдер органикалық заттар тобына кіреді. Мал .пыиының басқа қорекгікзаттарына қарағанда витаминдертірі организмде ештеңе құрамайды. Бірақ та олар жоғары биологиялық белсенділіктің иесі және организмге өте аз мөлшерде қажет. Дегенмең егер мал азығында сол немесе басқа витаминдер жоқ болса, малдардың өнімі төмендейді, заі алмасу бұзылады және ұдайы қабілеттілігі, сүт, ет, жұмыртқа және басқа өнімдер сапасы төмендейді. Мал азығында витаминжоқболса, малдаравитаминоз(цинга, рахитт б.), ал аз~мазжоқболса, гипоавитаминозаурулармен ауырады

А-витамині малшаруашылық енімдерінің көбінесе сүтте, балық майында, балық ұнында, жұмыртқа сарысында болады, Өсімдіктер азығының А-провитамині-каротин, ол мал организімінде А-витамині өтеді. Каротин беде, жоңышқа жапырақтарында, сәбізде, жас шалғын шөпте, жақсы кептірілген шөптен дайындалған шөп үнында көп болады.

Д-витаминіфосфор-кальций алмасуын реттейді Оның кем болғандьғынан малдар рахитауруымен ауырады Балық майы және жайылымда бағылған сиырдың жаз сүті Д-витаминге бай. Малдар Д-витамин кемшілігін көбінесе қыстыкөреді, өйткені жазда Д-витамині тірі организмде куннің улыра-фиолетік сәулесі арқылы синтезделеді Сондықтан малдардыжазда жайылымда ұстап, ал қыста, әсіресе, жас төлдердікварц электр шамы сәулесімен емдеу керек.

Аужанова М.А.


«Мал азығын өндіру және дайындау технологиясы»
Оқу-әдістемелік кешен

Редакционно-издательский отдел

Кокшетауского государственного университета им. Ш. Уалиханова

Подписано в печать 28.10.15 г. Объем 13,125 п.л. Тираж 20 экз.

Заказ №163

Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінің баспаханасында басылған

Отпечатано в типографии

Кокшетауского государственного университета им. Ш. Уалиханова

Наш адрес: Казахстан, Акмолинская обл., г. Кокшетау,

ул. Ақан-сері, 24 РИО КГУ им. Ш. Уалиханова



e-mail: www.kgu.kz




Каталог: Книги
Книги -> Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Книги -> Практикумы (цитология, эмбриология және гистология негіздері)
Книги -> А. Ж. Сейтембетова
Книги -> Қазақ әдебиетінің
Книги -> П. наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> КАзАқстан республикасы білім, мәдениеТ және денсаулық сақтау министрліп сәкем сейфуллин атындағы
Книги -> Қазақстан республикасы білім және ғылым
Книги -> М. С. Байтенов Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігінің
Книги -> Педагогика тарихы


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   22


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет