М. А. Аужанова а-93 Мал азығын өндіру және дайындау технологиясы. Пәннің оқу-әдістемелік жинағы. Көкшетау, 2015. 210 бет. «Мал азығын өндіру және дайындау технологиясы»


Тұқымды тазалау және сақтау шаралары



бет14/22
Дата18.05.2017
өлшемі3.78 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22

Тұқымды тазалау және сақтау шаралары.

Шаруашылықтарды тұқым тазалағыш машинамен қамтамасыз ету шараларын іске асыру кезек күттірмейтін мәселе.Көпжылдық шөптің тұқымдарын ластануына байланысты алдын ала, негізгі және қосымша тазалаудан өткізеді.Комбайннан түскен үйіндіні алдын ала немесе алғашқы тазалау жұмысы ауа және тазалағыш елеуіші бар "Петкус-Вибрант', К-521/1, "Петкус" К-522 және К-523, ОС-4А ж.б. машинада жүргізіледі.

Алғашқы тазалаудың негзгі мақсаты -тұқымнан ірі, жеңіл және ұсақ қоспаларды-сабаң жапырақ, масақ мекені, арамшөп сабақтары, тұқым бөлісгері-бөліп алу болып табылады. Үйіндініңөздігінен қызып, тұқымныңсапасы төмендеп кетпеуі үшін бұл жұмысты тұқым комбайннан түсісімен жүргізеді.

Негізгі тазалау мен тұқымды іріктеу әмбебап және арнаулы тұқым тазалағыш "Петкус-Супер", К-212 және К-541 және "Петкус-Гигант" К-213, К-531, сонымен қатар К-531/1 және "Петкус-Селекгра" К-218/1 ж.б. машинада жүргізіледі. Негізгі тазалау процесінде арамшөп тұқымдары мен басқа қоспалар, ұсақ енген тұқымдар араластыруға тиіс, ал толық бағалы негізгі дақылдыңтұқымдары таза күйінде бөлініп шығарылады.

Қосымша тазалау тұқым массасында көп арамшөп тұқымы қалып қойғанды жүргізіледі. Бұл жағдайда электромагниттіМС-1А машинасы, ССП-1,5 пневматикалық сорттау үстелі т.б. пайдаланылады.Кез келген тазалау жұмысын жүргізгенде тұқым тазалағыш машиналарды әрбір тұқым партиясына лайықтап реттеу қажет.

Ауа-елеуіш-триерлі машинаның негізгі реттелуі елеуіштері мен щеткаларын таңдап алу мен орнатуға, тұқым беруге, ауа тасқынының жылдамдығына байланысты.

Алдын-ала тазалау үшін жоғары және ортаңғы елеуіштердің дөңгелектесікті түрлерін орнатқан дұрыс, өйткені олар ірі қоспаларын ұстап қалып, барлық тұқымдар мен ұсақ қоспаларды өткізіп жіберуге тиіс. Төменгі жағына дөңгелек немесе тесікті ұзынша тесікті елеуіштерді қояды, олар арқылы арамшөптіңұсақтұқымы еленіп шығады.

Негізгі тазалауда елеуіштерді таңдап алуға ерекше көңіл бөлінеді, бұл жұмысты жүргізгенде неғұрлым көбірекарамшөп тұқымы мен ұсақ, семіп қалған негізгі дақыл тұқымдары аластатылуға тиіс, ол үшін мүмкіндігінше елеуіштердің қолайлы тесік көлемі таңдап алынады.

Елеуіштердің тесік көлемі түрлері лабораториялық елеуіштерде әрбіртұқым партиясы (массасы) үшін анықталады.Елеуіштердегі үйінділердің қалыңдығы да реттеледі: елеуіштің басындағы қалыңдығы 3-5 мм, ортасында - бір дәнін қабаты ал шығар ауызда-жекелеген тұқымдар болғанда дұрыс реттелген деп есептеледі.

Әдебиеттер тізімі

1.Можаев Н.И. , Серікпаев Н.А.Стыбаев Ғ.Ж.;т.б. азығын өндіру агрономия және ботаника негіздеріАлматы ,2011Мал

2.Можаев Н.И., Серікпаев Н.А., Стыбаев Ғ.Ж. Шалғын және жайылым шаруашылығы. Астана 2006.



Тексеру сұрақтары:

1.Қарқынды технологияларда қолданатын көпжылдық шөпгер тұқым өнімі қалыптасуыныи басқару мен бағдарламалаусебептері.

2.Негізгі көпжылдық шөлтер түрінің тұқым өндірісінің қаркынды технология ерекшеліктері (алғы дақыл себу мөлшері,себу мерзімі мен әдісі егістікті күтіп-баптау, жинау)
Пән бойынша өздік сабақтарды орындау жөніндегі әдістемелік нұсқаулар
Тақырып. МАЛ АЗЫҚТАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ

ОБСӨЖ Дәрумендер органикалық заттар

Дәрумендер органикалық заттар тобына кіреді. Мал азығының басқа қоректік заттарға қарағанда дәрумендер тірі ағзада ештене құрамайды. Бірақ та олар жоғары биологиялық белсенділіктің иесі және ағзаға өте аз мөлшерде қажет. Дегенмен, егер мал азығында сол немесе басқа дәрумендер жоқ болса, малдардың өнімі төмендейді, зат алмасу бұзылады және ұдайы қабілеттілігі, сүт, ет, жүмыртқа және басқа өнімдер сапасы түседі. Мал азығында дәрумендер болмаса, малдар авитаминоз (құркұлақ, мешел және т.б.), ал өте аз болса, гиповитаминоз аурулармен ауырады.

А дәрумені мал өнімдерінен, көбінесе сүтте, балық майында, балық ұнында, жұмыртқаның сарысында болады. Өсімдіктер азығының А провитамині - каротин, ол мал ағзасында А дәруменіне өтеді. Каротин беде, жоңышқа жапырақтарында, сәбізде, жас шөпте, жақсы кептірілген шөптен дайындалған шөп ұнында көп кездеседі.

Д дәрумені фосфор-кальций алмасуын реттейді. Оның жетіспеушілігінен малдар мешел ауруына үшырайды. Балық майы жәнежайылымда бағылған сиырдың жаз сүті Д дәруменіне бай. Малдар Д дәрумені тапшылығын көбінесе қыста көреді, себебі жазда Д дәрумені тірі ағзада күннің ультрафиолеттік сәулесі арқылы синтезделеді. Сондықтан малдарды жазда жайылымда ұстап, ал қыста, әсіресе, жас төлдерді кварц электр шамы сәулесімен емдеу керек.

Жасыл өсімдіктерде Д дәрумені аз, көп дәнді астық дақылдардың тұқымдарында, тамыржемістілер мен түйнек жемістілерде мүлде кездеспейді.



С дәрумені (аскорбин кышкылы) малдарды құрқұлақ (цинга) ауруынан қорғайды. Ол жасыл балаусада және тамыржемістілерде көп. Жем-шөпті кептіру мен сақтау кезеңінде жылдам бұзылады. Күйіс қайырушы малдарда С дәрумені ағзада синтезделеді. Бірақ, мал рационында басқа дәрумендер, соның ішінде А дәрумені жеткіліксіз болса, ағзада С дәруменінің синтезі тоқтайды, малдар, әсіресе, доңыздар оның кемшілігінен азап шегеді.

В тобыныц дэрумендері. Бұл дәрумен тобының көлемі үлкен. Олар минералдың алмасуына, ішкі сөл бөлу бездер жұмысының реттелуіне, жүйке тамыр жүйесі әрекетіне және т.б. тіршілікке маңызды үдерістерге (процесс) әсер етеді.

В} дәрумені (тиамин). Көк балаусада, жақсы пішенде, кебекте, сәбізде, ашытқыда және өсірілген дәндерде болады. В дәрумені жетіспеушілігінен, әсіресе, құстар, доңыздар және қояндар өте көп азап шегеді. Олардың араны ашылуы басылады, арықтайды, ас қорыту жүйесі босайды және тамыр жүйесі ауырады. Күйіс қайырушы малдарда бұл дәрумен асқазанда синтезделеді.

В2 дәрумені (рибофлавин) малдардың тұрақты өсуі мен өнім-
ділігіне қажет. Ол ашытқыда, сүт мал азығында, жақсы пішенде
және өсірілген дәнде көп болады.

В3 дәрумен (пантоген кышкылы). Бұл қышқыл жетіспеушілігінен
малдың өсуі тоқтайды, ақуыз алмасуы бұзылады, тері және асқазан,
ішек аурулары пайда болады. Пантоген қышқылына ашытқы бидай
кебегі, бұршақ тұқымдас өсімдіктер өте бай.

Едәрумені (көбею дәрумені) дәннің ұрығында, жасыл өсімдіктерде және өсірілген дәнде көп болады.

Әр түрлі факторларга байланысты малазықтық өсімдіктердін химиялық құрамы. Малазықтық дақылдардың химиялық құрамы, яғни қоректілік құндылығы тұрақты емес. Олар өсімдік жасына, енгізілген тыңайтқыштарға, топырақ құрамына, суландыру жағдайына және тағы басқа агротехникалық тәсілдерге байланысты өзгереді.
16-кесте. Шөптердін жинау мерзімінің қоректік заттар құрамына және пішен қорытылуына әсер етуі, (%)

Шөптер түрі және вегетация кезеңі

Протеин

Ақуыз экстрак-тивті заттар

Жасұнық

Азотсыз

Көпжылдық астық тұқымдас

Түптену,

13,0

11,7

23,1

52,5

түтіктеніп өсу

74,8

74,3

80,7

87,6

Масақтанудың,

10,3

8,1

34,7

43,6

гүлденудің басталуы

68,1

59,7

70,3

72,1

Гүлдену

9,3

60,0


8,1

60,7


37,7

63,1


46,0

69,4


Гүлдегеннен кейін

6,6

46,9


6,6

46,5


34,4

55,2


50,5

65,2


Көпжылдық бұршақ тұқымдас

Бүрлену кезенінде

19,3

81,3


16,4

84,9


20,1

42,4


47,5

79,4


Гүлдену

13,0

73,0


10,0

69,8


27,6

33,6


47,3

73,7


Ескерту: алымында - қоректік заттар құрамы бөлімінде - сіңімділігі (қорытылу).

Өсімдік ағзасының өсіп-даму процесі барысында оның химиялық құрамы өзгеріп отырады. Мысалы, өсімдік тозуына қарай құрамында жасұнық мөлшері жоғарылап, ақуыз заттардың мөлшері төмендейді. Сөйтіп, шөптерді гүлдену және гүлдегеннен кейін жинағанда ақуыз бен протеин мөлшері ғана төмендемейді, сонымен қатар пішеннің қорытылуы да нашарлайды (8-кесте).

Өсімдіктердің химиялық құрамына көбінесе органикалық және минералдық тыңайтқыштар әсер етеді. Шетел мен біздің еліміздіңғалымдарының көпжылдық зерттеулершщ көрсетуі бойынша аса көп мөлшерде енгізілген азот тыңайтқыштары шөптердің өнім деңгейін арттыруымен қатар өсімдіктердің кұрамындағы протеин мен басқа қоректік заттар мөлшерін көбейтеді.

Біржылдық әр түрлі сұрыптарының қоректілігі, бағалығы бірдей емес. Мысалы: малазықтық қызылшаның ақ түрлі сұрыптарына қарағанда сары түрлерінде құрғақ зат пен дәрумен мөлшері көбірек. Күнбағыстың Гигант 549 сортында протеин мөлшері 11,6% құрғақ затқа айналдырғанда, ал Саратовский гигант сортында 10,5%.



Жем-шөпті қоректілігі бойынша бағалау және олардың қорытылуы.

Пайдалы мал азығы тек қана тиісті химиялық құрамымен емес, әр түрлі малдар түріне жоғары дәрежеде сіңімді болу керек. Қазақстанның табиғи малазықтық жерлерде өсетін және себілген шөптерден жасалған жем-шөптің химиялық құрамының және қорытылу коэффициентінің орташа мәліметтері 8-кестеде келтірілген.

Малдардың жем-шөпті қорытуы орташа есеппен 60-70% болады, яғни 30-40% жем-шөпті малдар пайдаланбайды және олар транзитпен көңге кетеді. Жем-шөптің қорытылуы өсімдіктің өсу-даму кезеңіне қарай өзгереді және ең жоғары көрсеткіш түптену кезеңіне келеді, ал түтіктенуден шығу (бүрлену) кезеңінен өткен соң, өсімдіктердің сабақтары қатаяды да желінуі нашарлайды, себебі пластикалық заттардың ағуы тамыр жүйесімен тұқымға ауысады, өсімдіктерде, көбінесе, жасұнық құралады.

Ақуыз және азотсыз экстрактивті заттар өсімдіктің түптену кезеңінде ең жоғары мөлшерге 70-90%, май мен жасұнық 60-70%о жетіп, кейінгі вегетация кезеңдерінде түптену кезеңіменсалыстырғанда гүлдену кезеңінде 10-15%, жеміс байлануында 15-20% және кеуіп қалуында 30-40 %-ке төмендейді.

Қорытылу процесінде аминқышқылдары, қанттар және еритін Минералды тұздар қан мен асқазанға түсіп, мал денесінің жаңа жасушалар мен ұлпа құруына және өнімді өндіруіне жұмсалады. Бұл қоректік заттар мал азығының қорытылу бөлігін ағзамен пайдаланбаған заттарға жатады.

Қоректік заттардың қоректілігі пайызбен көрсетіледі. Мал азығының қоректілік коэффициенті желінген жем-шөптің қорытылған заттар қатынасымен көрсетілген пайыз мөлшері.

Жем-шөптің қоректілігі мынадай факторларға байланысты:

Мал түрі. Әр түрлі малдар түрінің ас қорыту жүйесі бірдей емес, сондықтан оларда бір түрлі мал азығының бойға таралуы әр түрлі. Күйіс қайырушы малдар (ірі қара малдар мен қойлар) құнарсыз жасұнықпен бай жем-шөпті жылқылар мен шошқаларға қарағанда жақсы қорытады.

Малдың жасы. Жас малдардың ас қорыту жүйесі әлі де жеткілікті дамымағандықтан, құнарсыз жем-шөпті көп мөлшерде және жақсы жей алмайды. Тістері мүжіліп қалған ірі қара малдар құнарсыз жем-шөпті нашар жейді.

Мал-азықтық рацион көлемі. Рацион - әр түрлі жем-шөпті

өнімділігіне, тірі салмағына және малдың физиологиялық күйіне сәйкес


жасап күнделікті беру.

Жем-шөпті көп мөлшерде беру ас қорыту жүйесіне артық салмақ түсіретіндіктен, мал азығы біршама нашар қорытылады.



Мал азықтық рационның құрамы. Егер жем-шөпте жасұнық көп болса, онда оның қоректік заттарының қоректілігі төмендейді. Жем-шөптегі органикалық қышқылдар, ас қорыту сөлінің бөлінуін күшейтеді және ас қорытуды жақсартады, сондықтан құрамында сүрлем, малазықтық тамыржемістілер, көк балауса және ашытқы мал азығы бар рациондар ең көп қоректілік коэффициентімен ерекшеленеді.

Мал азығының кұрамында протеин мөлшері жеткіліксіз немесе артық болған жағдайда ағза басқа қоректік заттарды қолдануын төмендетеді.

Мал азығындағы протеин мөлшері протеин қатысуымен бақылануы және ол протеиннің бір бөлігіне қанша қорытылған көмірсулар мен майлар келуін көрсетуі тиіс. Жем-шөптің қорытылуы әдеттегідей жүреді, протеиннің бір бөлігіне азотсыз экстрактивті заттарының 6-8 бөлігі келеді.

Мал азықтандыру тәжірибесінде протеин қатынасын: 1:6 азырақтар, 6:8 әдетті, 8:12 кең деп атайды. Протеин қатынасын қорытылған қоректік заттардың мөлшерін біле отырып есептеуге болады. Мысалы, сұлыда 2% жасұнық, 44,8% азотсыз экстрактивті заттар, 7,2% протеин және 4% май болады. Соңғы көрсеткішті 2,25 коэффициентіне көбейтеді, себебі майдың калориясы көмірсулармен салыстырғанда екі есе жоғары.

Сонымен қатар қоректік мал азықты азықтандыруға дайындау дәрежесіне байланысты. Мысалы, пісірілген картопты шикі картопқа қарағанда шошқалар жақсы қорытады, дәл осылай шөп ұнын да пішенге қарағанда жақсы қорытады.

Тақырып: Мал азықтары және оларды бағалау әдістемесі.

Мал азығының жіктеуі.

Шырынды мал азығы (көк балауса және жасыл балауса мал азығы, сүрлем, тамыржемістілер).

Ірі қара мал азығы (пішең сабаң пішендеме).

Мал азығының бірнеше жіктеуі бар. Мысалы, барлық мал азығын екі топқа бөлуге болады: өсімдік және мал өнімдерінен жасалатын, ерекше топқа минералды және витаминді ұстеме қоректендіру жатады. Мал азығы құрамындағы су мөлшеріне негіздеп жіктеу қазіргі уақытта кең қолданады.

Шырынды мал азығы (көк балауса және жасыл балауса мал азығы, сүрлем, тамыржемістілер).

Ірі қара мал азығы (пішең сабаң пішендеме).

Құрама жем азығы (астық, құрама жем және т.б.).

Өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы өнімдерінің қалдықтары (кебек, күнжара, сүйекұны және т.б.).

Малдар рационында маңызды орын (98%-ға дейін) мал азығын егістікте және шалғындықта, сонымен қатар өсімдік шаруашылығында өндіруде өсімдіктен жасалған мап азықтарына келеді. Өсімдіктен жасалған мал азығының тобы өте кең. Оларға кек балауса (шөп), шырынды (тамыр-жемістілер, түйнек жемістер, сүрлем), ірі азық (сабаң пішең топаң бұтақтан жасалған мал азығы) және құрама жем азығы (астық, бүршақ тұқымдастардың және майлы дақылдардың дәні), тағам өндірісінің қалдықтары жатады.

Жасыл балауса мал азығына жайылымдық мал азығы, себілетін көп жылдық және біржылдық шөптер, мал азықтық қырыққабат және т.б. Бұл мал азықтары міндетті турде барлық ауылшаруашылық малдар рационына кіру керек, өйткені жас көк шөпқұрамында барлық минералды түздар, витаминдер бар одан соң ол жақсы қорытылады

Жасыл балауса-өте арзан мал азығы. Мысалы, табиғи мал азықтық жерлерде малды жаю әдісі дұрыс ұйымдастырылған жағдайда ең арзанетөнімін береді.

Ірі азық. Көптеген аймақтарда пішең сабан, топан мал азығың рационының негізі, ал қыс кезеңінде барлық ауылшаруашылық малдарға жем-шөп болып табылады.

Пішен. Оның қоректілігі өсімдіктердің ботаникалық ,құрамына, шөптердің жиналу мерзіміне, кептіру және сақтау ідісіне байланысты. Гүлдену кезеңінде жиналған бұршақ және астық тұқымдас шөптерден жасалған пішен өте құнарлы болып саналады. Сіңімді протеин мөлшері бойынша жоңышқа пішені кебеккежақындайды, онымен азықтандырғанда рационнан құрама жем азығын қысқартуға немесе мүлдем алып тастауға болады.

Әртүрлі шөптерден дайындаған пішен құнарсыз деп саналады, өйткені құрамында құнарлы шөптер арасында улы және зиянкес өсімдіктер болады. Құнарсыз ірі азық мал азығына қияқөлең және елекшөптен дайындаған пішен жатады.Малдар оларды нашар жейді.

Табиғи мал азықтық жерлер өсімдіктердің өсу орны және ботаникалық құрамына байланысты суарма, құрғақ алқап, орманды, далалы, таулы және батпақты болады.

Суарма пішен суармалы шалғын жерлерден шауып алынады, ең жақсы шөпті өзен аңғарының ортаңғы жерлерінен алад|ы. Су тұрып қалатын ойпаң жерлерде қышқыл астық тұқымдас дақылдар өседі, сондықтан пішеннің сапасы да төмен болады.

Кұрғақ алкап пішенді кырат (үстірт). су айырықжерлерде орналасқан участкелерден жинайды, Мұндай пішен құрамына 35- 56 % астық түқымдастар, 10-15 % бүршақ тұқымдастар

Және әртүрлі шөптер кіреді. Бұл шөптің құрамында әртурлі шөптер неғұрлым аз болса, соғұрлым оның сапасы да жоғары.



Орман пішені. Жақсы, сапалы орман пішені ашық, жарық жақсы түсетін учаскелерден алынады. Кесілген және жарык, аз түсетін жерлер құнарсыз шөп береді, өйткені олардың құрамында әртүрлі улы немесе желінбейтін (түймедақ, бүлдіргең ,клопоновник жәнет.б.) өсімдіктер көп.

Далалы пішен мал азықтық құндылығы жағынан әртүрлі еркекшөп, селеу, бетеге, жауқияқ, шисабақ сияқты өсімдіктерден құралады, олар жақсы сапалы мал азығын береді Тың даланың сортаң топырақтарының пішені көп түрлі-жусан және басқа, иісі аңқыған және ащы өсімдіктерден болады. Бұл пішенді негізінен қойлар мен түйелерге береді. Сауынды малдарға оны беруге болмайды, өйткені сүт және сүт өнімдеріне ащы иісі ауысады.



Таулы немесе альпі пішені - сапасы және қоректілігі жағынан ең жақсы ірі қара мал азығы, жағымды иісі баржәне малдар жақсы жейді. Оны таулы учаскелердең тау баурайынан жинайды. Бұл пішенде астық және бұршақ тұқымдас шөптер көп.

Батпақта өсетін пішенді төмен жерлерде орналасқан шалғындардан және батпақ жерлерден жинайды. Олардың қурамы әрдайым өте төмен сапалы, өйткені оларда улы шөптермен аралас, қияқөлеңдер, елекшөптер және сарғал-дақтар бар. Батпақ шөпті жас төлдерге, асыл тұқымды малдарға, жылқыларға беруге болмайды. Оны басқа ірі азығымен бірге ірі қара малдарға беруге болады. Себілген шөптердің пішені барлық ауылшаруашылық малдарға ең құнды ірі азық. Жоңышқа, эспарцет, беде пішені протеиң кальций, фосфор және витаминдерге бай. Судан шөбі, сиыржоңышқа, сұлы қоспасы,эспарцет, сераделла, ақ және сары жоңышқа, арпабас, итқонақ жақсы сапалы мал азығы болады.

Пішеннің мал азықтың сипаттамасын берерде, оның ботаникалық құрамын бағалау керек. Ботаникалық талдауда пішенде мынадай келесі өсімдіктер тобын бөледі: астық тұқымдастар, бұршақ тұқымдастар, желінетінәртүрлі шөптер, желінбейтін шөптер, зиянкес және улы өсімдіктер. Бұл шөптердің құрамын алынған улгі салмағының пайызымен көрсетеді.

Пішөннің ең құндылы бөлігі-бұршақ және астық тұқымдас өсімдіктер. Қалған шөптердің бәрі әр түрлі шөптер тобына жатадіТұрып қалған әр түрлі шөптерден жасалған пішен қоректілігіөте төмен, өйткені өсімдіктің ең құнды бөлігі-жапырақтар жылдам түсіп қалады.

Аз желінетін шөптер (түйетікең қымыздық, шағыртікең салдырлақ, шайқурай, жусаң қамыс, елекшөп және т.б.) пішеннің мал азықтық құндылығын түсіреді. Улы өсімдіктер(сарысарғалдақ, тамырдәрі, сасық меңдуана, меңдуана, есіртпе үйбидайық, улы тамыр және т.б.) малдарда ауыр ауруларға шалдықтырады. Пішен құрамында улы және зиянкес өсімдіктер мөлшері 1 % -дан аспау керек. Олар бір буда шөп ретінде кездеспеу керек, ондай жағдайда пішен ауыл-шаруашылық малды азықтандыруға жарамсыз.



Пішендеме дайындаудың ең тиімді әдісі-ғымыми дәлелденген технологияны сақтаған жағдайда, көпжылдық біржылдық және шалғындық шөптерден консервилеу әдісі ең тиімді деп есептеледі. Мал азығы жоғары энергетиқылық және протеиннің бағалығымен ерекшеленеді орташа I кг пішендемеде 0,35-0,45 азықтық өлшем болады.Пішендеме 50-55%-ға дейін кептірілген жіңішке сабақты шөптерден дайындалады. Сапалы себілген шөптерден дайындаған пішендеме өте сапалы.

Витаминді шөп ұнын жоғары сапалы витаминді пішеннен дайындайды. Қоректілігі бойынша ол құрама азықтан кем емес, ал каратин және минералды заттар бойынша асып туседі.

Дәруменді шөп ұны өте жоғары температурада кептіру аркылы жасалады, мұндайжағдайдавитаминдержәнеқоректік заттарұзақ уақыт сақталады. Мал азығын дайындауда ең жақсы тұқымдары бұршақ тұқымдас шөптер. 1 кг бұршақ тұқымдастардан дайындалған витаминді шөп ұнының қорекілігі орташа 0,8-0,9 азықтық өлшем яғни астыққа жақындайды, протеинмөлшері 21-22 %, каротин 1 кг 220-300 мг.



Сабан. Сүт мал шаруашылығының қарқынды жүргізген жағдайда және малдардыңжоғары өнімін алу үшін рационда сабан болмау керек, бірақта орташа сауын сүт 2500-3000 кг болғанда сабан мал азығы ретінде қаралуы мүмкін Өте жоғары сұлы, арпа, тары және бұршақ тұқымдас өсімдіктер сабаны бағаланады. Қоректілігі, дәнді-астық дақылдардың түріне байланысты.

Күздікастықдақылдардың(қара бидай, бидай)сабанында протеин аз, ал клетчатка көп (35-45 %). Орташа 100 кг күздік бидайда 20 азыідық өлшем және 0,8 кгсіңімді протеин болады Сондықтан оның қоректілігі төмен және қорытылуы нашар. Жаздық дәнді-астық дақылдарда орташа 100 кг сүлы сабанында 31,2 азықтық өлшем және 1,2-1,5 кгсіңімді протеин болады. Арпа және тары сабанықоректілік жағынан сұлы сабанынан кем емес.

Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің сабаны (асбұршақ, ноғатық) жалпы қоректілігі бойынша жаздық дәнді-астық дақылдарының сабанынан айырмашыльғы жоқ, бірақ ақуыз мөлшері көп (2,5 кг-ға дейін). Сабанды бағалаған кезде оның түсіне, сабақтың шытырлығына, жарқылына, қоспасына және сақталуына көңіл аудару керек. Шаңды, шірік иіс сасығаң сынғаң саңырауқұлақпенараласқан ,көгергенсабанмен малдарды азықтандыруға болмайды.

Топан. Ол масақ бөліктерінең жапырақтардаң дәнді және арамшөп өсімдіктердің тұқымынан тұрады. Қоректілігі бойышатопан сол өсімдіктің сабанынан біршама жоғары Тек 100 кг сұлы топанында 42 азықтық өлшем болады. Топан нашар кебеді, ылғалды жеңіл сіңіреді, жаман сақталады. Азықтандыру алдында оны буландырады, сулап алады, шырынды мал азығымен араластырады немесе мал азығын сүрлеуде қолданады. Балталмаған қылтығы бар астықтың топанын малдарға беруге болмайды.

Беде, ноғатықжәне майбұршақ топанының қоректілігі өте жоғары және жақсы желінеді Жүгері собығының өзегі қоректік заттарга біршама бай. Бірақ олар ірі, сондықтан малғабөлшектеп басқа мал азықтар қосып беру керек.



Каталог: Книги
Книги -> Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Книги -> Практикумы (цитология, эмбриология және гистология негіздері)
Книги -> А. Ж. Сейтембетова
Книги -> Қазақ әдебиетінің
Книги -> П. наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> КАзАқстан республикасы білім, мәдениеТ және денсаулық сақтау министрліп сәкем сейфуллин атындағы
Книги -> Қазақстан республикасы білім және ғылым
Книги -> М. С. Байтенов Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігінің
Книги -> Педагогика тарихы


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   22


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет