Журналымыздың бұл санында «Қарқаралы құжаттары» айдары бойынша қазақтың ұлы



Pdf көрінісі
Дата01.03.2019
өлшемі116.13 Kb.

Журналымыздың бұл санында «Қарқаралы  құжаттары» айдары бойынша  қазақтың  ұлы 

ғалымы Шоқан Шыңғысұлы Уәлихановтың «Қарқаралы сыртқы округіндегі болыстардың 

қ

ыстақтары» атты тізбелерін қазақ тіліне аударып жариялауды жөн көрдік. Бұл тізбе Шоқан 



шығармаларының Бес томдық жинағының 1985 жылы шығарылған төртінші томынан алынды. 

Шоқан Шыңғысұлы бұл архивтік материалды  Қазақстан тарихы жөніндегі жазбақ ігелі 

еңбегінде пайдалану үшін жинаған болса керек. Біздің қазақ тіліне аударған кезімізде кей-

бір елді мекендердің аттарын белгілі себептермен қате көрсетіп алуымыз мүмкін. Ол үшін 

журнал оқырмандарынан алдын-ала кешірім сұраймыз. 

Журнал оқырмандары Шоқан жинап, сұрыптаған ХIХ ғасырдың отызыншы жылдарын-

дағы бұл ресми статистикалық материалға содан бергі уақыт ішінде  қаншалықты өзгерістер 

енгенін байқап көрер, әкімшілік территориялық тұрғыда жасалған өзгерістер жайлы ойла-

рын ортаға салар.  Қарқаралы округінің жеріндегі бір жарым ғасырдан астам уақыт ішіндегі 

түрлі мақсат-бағыттарда жасалған, іске асырылған өзгерістер жайлы ой-пікір толғар, ол 

ойларын журнал редакциясына жолдайтын болар деп сенеміз. 

Шоқан УӘЛИХАНОВ 

Қ

АРҚАРАЛЫ СЫРТҚЫ ОКРУГІНДЕГІ БОЛЫСТАРДЫҢ  ҚЫСТАҚТАРЫ 



Қ

арқаралы округінің болыстарына 

жататын жазғы көшу-қону орындарын 

жазатын кітаптан. 

1. НАДАН ТОБЫҚТЫ.

Қ



арабұлақ өзенінің жағалаулары мен 

Балқаш көлінің  қойнауларындағы Дере-

сен деп аталатын  қысқы көш-қон орны. 

Бұл мекен приказ орналасқан жерден 

шамамен үш жүз шақырым  қашықтық-

та. Ал жазғы жайлаулар Желтау,  Қошқар, 

Қ

азанғап,  Қарашоқы, Керегетас, Бесшо-



қ

ы өлкелері арқылы солтүстікке  қарай 

Қ

арқаралыдан  қырық шақырым жер-



дегі Кент тауларының  Қаракөл шатқал-

дарына дейін созылады. Бұл жерден ба-

тысқа  қарай Көрпетай, Нұртай шатқал-

дары, Тоқырауын өзені арқылы өтіп, 

Қ

ызыларай, Бектауата,  Қоныратшоқы, 



Маңдайторғын, Кенелі,  Ұраңқай, Бас-

жамшы,  Қызылтас, тағы басқа мекен-

дерді  қамтиды. 

2.  Т Ө Л Е Ң Г І Т

Шұбарайғыр, Жауыр, Түңдік, Таскүң-



гей,  Қызылсаяқ, Төбесу,  Қарабұжыр, 

Қ

отан Еміл,  Қайрақты, Арқарлы, Төле-



бике,  Қусақ, Тесіктас, Жарық, Матақы-

зыл, Саяқ, Түлкілі мекендеріндегі  қыс-

тақтар —  Қарқаралыдан оңтүстік-шы-

ғысқа  қарай 180 шақырым шамасында. 

Бұл жерлерден солтүстік-батысқа  қа-

рай Жаманкүзеу,  Қоқыбай, Бөріктас, 

Қ

ызыларай, Тоқырауын мекендерінде 



және оларға керісінше  Қошқар мекені 

әрқылы өтетін жазғы жайлау орындары. 

Бұл жерлер  Қарқаралыдан шамамен 70-

тен 200 шақырым  қашықтықта. 

3. КЕРЕЙ.

Бүкіл болыстың көші-қон жерлері: 



Абыралыға  қарайтын жағалаудан басқа, 

Топар мен Көкшетау елді мекендері-

мен  қоса Аршалы,  Қайрақүзен,  Қушоқы, 

Татан, Төлебике,  Қызыладыр, Үшқайың, 

Жатын,  Қарағай, Жабытас,  Қараөзен, 

Арқарлы, Бесбақан, Мұзбел, Ақжайық, 

Құ

мжайық, Бесоба,  Қаражал, Бөрілі, 



Күйкентай, Дағанды, Ортақарауыл, Бас-

қ

арауыл, Бақанас,  Қойтас, Күңгей,  Қара-



тау  қойнауларымен,  Қарақойтас, Сара-

найтау Шақпақтас өзенімен, Үшбашай, 

Ақшаңғыр, далаларымен  қоса Көксең-

гір,  Құсмұрын өзенімен  қоса  Қаршыға-

лы, Жағалы, Ақбастау, Бірқұлақ, Үшқара, 

Майөзек далаларымен  қоса, тауларын 

қ

оспағанда Тағаналы, Жыланды, Алабек-



ті, бұлағымен  қоса  Қорық, Майқапша-

ғай, Сандықтас, Шақпақтас, Бесбақан, 

Шөладыр, Тоқтаболат. Керей болысының 

қ

азақтары аталған жерлерде үш жүз 



шақырымға созылатын аймақта, приказ 

орналасатын жерден төрт жүз шақырым-

дай  қашықтықта  қыс  қыстап, жаз жайлап 

жатады. 


4. ТАРАҚТЫ

Қ



ыстақтары мына мекендерде орна-

ласқан: Матайадыр, Жалаулы, Майкен-

ді,  Қолпеке, Тоқты, Ойшанадыр, Жотан, 

Текебай, Наурызбай, Меңдібай,  Қара-

тас, Шоқы-Керегетас,  Қонысбай,  Қара-

адыр, Мырзакелді, Сарыадыр,  Қамба-

ның  Қаратасы,  Қаранайдың  Қызылы, 

Сарыбұлақ шыңы,  Қарашоқы, Берікқара, 

Ақшоқы, Бетсу, Шатсу, Шоңқара, Бай-

жанбұлақ, Төлекенің Мыңшұңқыры, Бай-



пақ, Сарытау, Тесіктас, Үш Майөзек, 

Қ

удың  Қызылағашы, Сарыжал, Байқас-



қ

а, Есенғұл,  Қызылқұдық,  Қарасор,  Қа-

рашоқы,  Қос Ырғыз, Тентекқара, Сары-

оба,  Қойшоқы, Күйікадыр, Кіші Барік-

қ

ара, Түлкіұлыған,  Қоянсойған, Нұраның 



Қ

арашаты, Жұмабайдың  Қаратасы, Жа-

лаудың Босағасы,  Қойын, Шынсай, Са-

рышоқы, Жертомар, Ащысу,  Қаратоқ, 

Тайөткен, Әлдек, Бесікжал, Үшқұдық, 

Матайдың Ақөзегі, Аршалы, Матай, Ал-

тай Көмген, Шағырлы, Кішібай, Айғыр-

жал мен Шағырай. Ал жайлаулары: Да-

ғанды,  Қонысбай, сол сияқты Көксеңгір, 

Үшқара, Ақбесті, Көкшетау, Жарадыр 

мен Мейізек. 

5. КӨШІМ-БАЙБӨРІ

Қ

ыстақтары мына мекендерде: Ман-



сар, Момын, Бекалы, Бұлақты, Төкенсу, 

Бұлансай, Тоғызторау, Сарыбұйрат,  Қой-

тас, Дегелең,  Ұзынбұлақ,  Қарабайтал, 

Қ

ызыладыр, Желкенсу, Күнкей,  Қотан-



бұлақ, Тілес,  Қызылшоқы, Үйтас, Жаман 

Қ

арабұжыр, Ащыөзек,  Қарашоқы, Са-



рытас, Шөладыр, Тайлақ,  Қарағандытал, 

Көнекжалқұл,  Қынтықты, Жалғызтау, 

Жәнібек, Атабекші, Керегетас, Бөрішо-

қ

ы, Шойынбұлақ, Сарыоба, Ердесқуыс, 



Қ

арашажарық, Жаман Абыралы, Райшо-

қ

ы, Уақшоқы, Бұйра Мәрешік, Итқарақо-



ныс, Айдарқуыс, Жантай Мәрешік, Шұ-

рық, Әйдік Мәрешік, Сарыайғыр, Садыр 

Қ

ондыр, Сарыайғыр басы, Бердібай, Ар-



қ

алық,  Қосшоқы, Жартас, Мырзашоқы, 

Тамғалытас, Айбас, Жарыққұдық, Еске-

не, Шатсу, Есболқонған,  Қуқылбас, Бо-

рақ, Шуақ,  Қайрақтас, Азат Бидайық, 

Қ

осой, Есенсай,  Қызылқұдық, Дастар, 



Мырзақатын; Түндік өзені, Мұздысай, 

Жыланды, Тығыршық, Қаратұмсық, Қара-

күзеу, Сарыкүзеу, Алмасай, Керегетас, 

Киікбай, Тақайтау,  Қарағандыөзек, Жуан-

төбе, Кішкене  Қойтас, Жантайдың, Уақа-

дыр, Айыртау, Үсенті,  Қызылқұдық, Қыз-

таутас, Шоқалы, Жамытты, Былқылдақ, 

Шарықты,  Құрөзен,  Қатынадыр. Бұл ме-

кендер  Қарқаралыдан 140-тан 280 ша-

қ

ырымға дейін. Жаз жайлаулары мына 



мекендерде: Арқалық, Жұманши, Түн-

дік өзені, Талды,  Қорық, Жосалы, Ащы-

су, Алтын  Қарасу, Жортаға дейінгі Нұра 

өзенінің бойы,  Қосағаш, Ақтас,  Құлжа 

өзені мен Ботақара көлінің жағалаулары, 

содан керісінше  қыстауларға дейінгі 

далалы жерлер. 

6.

 ЖАҒАЛБАЙЛЫ -БАЙБӨРІ.

6 ) 

Қ

ыстақтары мына мекендерде: Бүй-



рекши, Қосмола, Болатсор, Андас, Сары-

бұжыр, Аққұдық, Серектас, Үйтас, Рыс-

бай  Қарашоқысы,  Қасқабұлақ, Кенейо-

шақ, Тасшайтанжал, Тобықтыбұжыр, Шо-

рабай, Жалғызтау,  Қосқонған, Жалғыз-

құ

дық, Мырзашоқы,  Қособа, Жарыққұ-



дық, Жартас, Келдібай, Жарық, Сары-

қ

асқа, Төле,  Қаршоқы,  Қабанбайадыр, 



Қ

арабұлақ, Бабажан, Сейіт,  Құттыбай, 

Қ

аражал, Тасқотан, Сөрелі, Түлкібас, 



Қ

арабике, Сарышоқы, Жаман, Абыралы, 

Егізқара, Абралы, Сарыапан, Өтенатан, 

Кешубай,  Қаражар, Байбол, Танаш, Үл-

кеншүмек, Айнабұлақ, Арқалық,  Қара-

тас,  Қарашоқы, Аңғар,  Қызылшоқы, Кө-

бек, Есетқуыс, Мыйөзекшат, Егізқара, 

Сарыөзек, Жарадыр,  Қойтас, Жырық-

құ

дық, Баубектас, Жаманды, Үштөбе, 



Қ

ырқабас, Шөладыр, Шайтанарық,  Қа-

ракіндікті, Шаған, Атымтайшат, Шоқ-

сары, Обалы-Қоғалы, Дағанды, Берді 

Қ

алпе, Тұлпар, Әділұдық, Ноғайқонған, 



Алтынтай, Алтынқұдық, Дуан, Оразши, 

Үйтас, Керегежал, Тоқтау, Шөке, Бай-

тасбұлақ, Садыбелжұрты, Терісбұлақ, 

Қ

арақуыс, Көпекейқыстау, Әулпеасу, 



Ботақыстау,  Қалпежұрты, Тоғызторау, 

Қ

ызыладыр, Ащыөзек, Марешан, Бошан, 



Ақбота, Жолан, Шоң, Кемпірқия, Тасба-

қ

ан, Кеңшоқы, Төрткөл, Бақбабан, Ар-



шалы, Самайдың  Қарашоқысы, Нұрбике-

Қ

оңқайқара,  Қонтитас, Нұрбике,  Қызыл-



шоқы, Сұңқарқия, Балапанқия, Кіндікті-

төбе. Бұл мекендер  Қарқаралыдан 180-

нен 350 шақырымға дейінгі  қашықтықта. 

Жаз жайлаулары мына мекендерде:  Қу, 

Боқты, Талды өзенінің бойы,  Қоянды, Қа-

расор, Үшқатын, Сайтанды, Өткелсаз, 

Қ

ушоқыға дейінгі Жауыр, Жыланды, 



Шешенқара, Ботақара және осылардан 

қ

ыстақтарға дейінгі аралық. 



7.  Ж А Л Ы Қ П А С .

7 ) 


Қ

ыстақтары мынандай мекендерде: 

Мыржық, Босаға, Шақпақ,  Қарақай, Көл-

шоқы, Сарышұнақ, Әлімбай, Ащықұдық, 

Ұ

зынбұлақ, Арқалық, Еділбайбұлақ, 



Тасқора, Жылыбұлақ, Киікбайбұлақ,  Қа-

бармақ,  Қозыбеқ,  Қарасеңгір, Бұғыбай-

бұлақ,  Қызылбұйрат,  Қоянды, Бескиік, 

Қ

айрақты, Жосалы-Жалпақши, Ақша-



бұйрат, Жалаулы, Бөрілі, Сарышоқы, 

Көжек Обалы,  Қызыладыр, Үйтас, Үкіо-

рай, Маяжон,  Қаба-Жаңабай, Сұлдұр, 

Құ

лдар, Сарыайғыр, Бөлек Қойтас, Үлкен 



Қ

ойтас, Шұрыққұдық, Еркебай-Қызы-

ладыр, Күреспе, Былқылдақ, Жаманқұ-

дық,  Қарабұжыр,  Қоңырадыр, Ақсан, 

Мыңқұдық,  Қатынадыр,  Қопа,  Қызыл-

шұбар, Рай, Ақбиік,  Қарағандыөзек, 

Жартас, Ақтал, Сарытұрсын, Дүйсек, 

Матай, Тілеулі, Сарышоқы, Аңдас,  Қара-

шоқы, Саржал, Тағылышоқы,  Қабыршо-

қ

ы, Көлқайнар, Қосшытау. Ал жазғы жай-



лаулары мынандай мекендерде:  Қу, 

Желдітау, Үшқатын, Семізбұғы, Жосалы, 

Шешенқара, Жауырға дейінгі Ботақара 

және олардан  қыстақтарға дейінгі ара-

лық. 


8.  Н Ұ Р Б И К Е — Ш А Н Ш А Р .

8 ) 


Қ

ыстақтары орналасқан мекендер: 

Мыржық,  Қоянды, Маяжон, Майлықара, 

Торбике,  Құлмырза,  Қожабек,  Қатпар, 

Ақжал, Сарыоба, Ақтайлақ,  Ұзынбұлақ, 

Шақпақ, Дегелең, Арқалық, Жынқуу, 

Ауызмайлаған, Күшік, Шеней, Мырашо-

қ

ы,  Қойтас, Керегетас, Рай,  Қарашоқы, 



Шат, Байназар, Тышан, Майқара, Сары-

өлең,  Қарамола, Шағыр, Серектас, Ата-

бай, Табаншат, Күйген Сарышоқы, Асан-

шоқы,  Қызылшар, Бестерек, Бұғылы, 

Үрпек, Ащыөзек,  Қарағайлы, Сарыта-

мақ, Үшбұлақ, Шошара, Доғалаң, Терек-

ті, Бөгенбай, Молдара,  Қарауылшоқы, 

Шолақ, Ақпанқаңтар, Сұлушоқы, бұл 

мекендердің приказ орналасқан жер-

ден ара  қашықтығы 100-ден 300 шақы-

рымға дейін. 

Жаздағы жайлаулары: Күншоқы, Еш-

кіөлмес, Нұра өзенінің 180-нен 250 ша-

қ

ырымға дейін созылатын бойы. 



9.  А Й Б И К Е — Ш А Н Ш А Р .

9 ) 


Қ

ыстақтары орналасқан мекендер: 

Қ

араой, Атымтай, Жосалы,  Қызылқай-



нар, Үшқара, Бұйратас,  Қарашоқы, Ал-

шын,  Қызылшілік, Жанқоңыр,  Құдық, 

Дастар, Айғыркөмген, Аққыстау,  Қос-

төбе, Ақыбай,  Қарабай, Бүйрекші, Ащы-

құ

дық,  Қоржынтүбек,  Қөктас, Атанның 



Сарышоқысы, Ақшоқы, Алтықұдық, Шы-

бынтай, Биқараның Адыры, Жыланды, 

Еркенің  Қаратасы,  Қызылағаш, Байғұла, 

Қ

арағанды, Терісаққан, Ойнақжер,  Қа-



ракөл,  Қызылқұдық,  Қарасор, Шенеу, 

Ақшоқы, Аққөл, Шынтас, Асыржақ, 

Қ

олқақұт, Бұқарбай, Шабанқыр, Ақсары, 



Қ

ылдыкөл, Ащықұдық, Арқалық, Бек-

бау, Балақ. Бұл жерлер  Қарқаралыдан 

120-230 шақырым  қашықтықта. 

Жазғы жайлаулары мына мекендер-

де: Бабақ Жалғызтауы, Сарышоқы, Жау-

ыр, Баймырзаның  Қарасуы, Нияз, Жұт-

қ

ырған,  Қандыадыр, Ақирек, Талпан, 



Ұ

рының Шаты, Айғыржал және Өлеңті, 

Шідерті, Нұра өзендерінің бойы. 

10. Қ А Р А - Ә Й Т І М Б Е Т .

1 0 ) 

Қ

ыстақтары орналасқан мекендер: 



Боқты, айнала төңірегімен  Қарамола, 

Үлкен  Қоянды, Көкпекті, Ералы, Түндік, 

Жауантөбе, Жыланды, Жұманшиі, айна-

ла төңірегімен Арқарлы, Бай Шолақтың 

батыс жағы, Серектас, Жарбастау, Ақ-

жігіт, Сеңкебай, Жабық,  Қарашатау, Із-

басар, Байдалы, Жақсыкісінің жұрты, 

Ақшоқы, Тасшоқы, Ормантас,  Қадыр 

өлкесі,  Қойын,  Қараағаш, Байталшоқы, 

Қ

ызылтас, Байғантас,  Құттықадам жұр-



ты, Бөген-Мәмбетсаз Сарыбұлағы, Ит-

болды тауы, Керегетас, Оразымбекті, 

Ақтас,  Қараоба, Тайлақсу, Үйтас, Тұза-

щы,  Қараөзек,  Құлболды,  Қызылтау, 

Қ

айрақтас, Мамандық, Ортасық, Тоқы-



рау, Тоғанбай, Керей  Қужалы, Егіндібұ-

лақ, Керегетас,  Қаракемер,  Қарашоқы, 

Сарытерек,  Қызыладыр, Айнабұлақ,  Қа-

ракөл, Ақтоғай, Жетімшоқы,  Қоңыртө-

бе,  Қаражал, Сарыжал, Тұмантай, Өр-

теңжал, Наршөккен, Жартас,  Құнанбай, 

Қ

ойтас,  Қоңыр  Қызылтауы, Байгелді, 



Ақжал, Бадырақсу, Көктас, Беріктас, 

Жон,  Қызылтас, Бозтаңды, Жалғызтау, 

Тай-Тілеу, Бүркітті, Сарыадыр, Сайман, 

Жосалы, Кеңшоқы, Айтуған, Тасқора, 

Қ

отыраштау,  Ұзынжал,  Құлбике, Айдар-



лы, Балақыз, Сарықұлболды, Тәттібай 

тауы, Көкшетау, Тоқантас. Мұратжігіт, 

Жалғызқарағай, Абысадыр, Итбайлаған, 

Қ

арайдын, Көшен Ақтайтағы, Кешубай, 



Үштөбе,  Қарақойтас,  Қызылсай,  Қонақ-

қ

ия, Жаман Беріктас, Қонысбай, Қарағай, 



Сымбеттішоқбай, Аққыстау, Кіндікті, 

Арзы-Құлкүзек, Тілеуімбет-Иқыз,  Қой-

тас,  Қарабике, Сеңкебай, Жуантау, Бе-

ріктас,  Қырғызбай,  Қараошақ, өзектері-

мен  қоса Ақбастау,  Қонақасу, Жарымкү-

зек,  Құттыбай, Тоқтыадыр, Тоқтыөзек, 

Арқалық, Сулытүндік,  Қосшоқы, Матақ-

бай,  Қарашатау, Ормантас, Кеңшілік, 

Бала Бүркітті, Ақшатау, Көнекқара,  Қай-

дауыл, Төлеубайадыр, айнала төңірегі-

мен Көбетей, Мұжықтамақ, Ботақара, 

Қ

ызылащы,  Қызылкөл, Жылантөбе,  Құр-



құ

дық, Үйсор,  Қарасор, Жуантөбе, Нұра 

өзеніне дейінгі Ащысу. 

11. ӘЛТЕКЕ-САРЫМ.

11) 

Қ

ыстақтары орналасқан мекендер: 



Әулие, Тоғанбай-Сарша, Нұртай, Кепелі, 

Елек, Серкебес, Майтас, Бектау, Орың-

қ

ай, Тұзбасы, Сымбық, Жәнет,  Қуыс, Бас-



Қ

арабұлақ, Бесапан, Аққұм, Сарыкөл, 

Қ

оңыратшат, Ағадыр, Ауезбақы,  Қара-



қ

озы, Байқозы Сарытерек, Дуана, Кере-

гетас, Желтау, Бегазы, Көлденең, Шом-

бай, Жіңішкеөзек, Айдай,  Құстас, Жы-

ланды, Шымтау, Тиектас, Тоқырауын, 

Берікқара,  Қызыларай, Шаң,  Қонысбай, 

Қ

араменде,  Қарағанды,  Қазыбек,  Қай-



рақты,  Қатпара-Мәутен, Сарыжал, Бай-

пақ, Баспалдақ,  Қызылқұрт,  Қаратүлкі, 

Жаман  Қаражал, Сарша, Сарыоба, Сарт 

Тойынбай, Терек, Нұра, Алмадық, Шер-

ше,  Қаратоғанбай, Шымдысай, Арқарлы, 

Қ

оянкөз, Жаманеспе, Шамақ,  Құмемшек 



өзенімен, Айтуған,  Қоғалы, Соналы, 

Тасан, Желдітау, айнала төңірегімен 

Керегетас, айнала төңірегімен Сарыте-

рек. 


Жазғы жайлау мекендері: Нұра, Сары-

су, Талды өзендерінің бойы,  Қоянды, 

Үштаған, Жауыр, Ереймен,  Қушоқы, 

Байғара көлі, Семізбұғы, Алтынды, Та-



ғанақ, Көкпек, Сарысу, Үргенжал, Топар 

өзенінің бойы—. 

12. КӘРСЕН-КЕРНЕЙ.

12 


Қ

ыстақтары орналасқан мекендер: Пір-

назар, Сапы,  Қараеспе,  Қанжығалы, Би-

дайық, Сырғаадыр, Орташи, Жанарқұс, 

Үйтас,  Қараоба, Жылгелді бойы, Ақша-

тау, Ақирек,  Қыземшек, Бесши, Алтын-

сандық,  Қарабие,  Қарашоқы, Айыртау, 

Бала Ақсары, Кесе, Бесапанның 

жалы, Найзакескен,  Қумола,  Қызыл-

тас, Ақсоран, Киікбай, Жаманшоқы, 

Бекеннің Ақшиі, Толағай, Айыртау, 

Жосалы,  Қарғалы, Ақтас, Керегетас, 

Қ

ызылағаш,  Қараоба, Ақсары, Ешкі-



өлмес, Үлкенбұлақ, Жыланды,  Қос 

келіншек,  Қараша-Жалпақсары, Ті-

леулі, Киікбай, Олжабай, Сасықбұ-

лақ, Кененбайдың  Қызылшілігі, Жал-

пақ, Жекетас, Бала Жүндіжал, Ақ-

шағыл, Шөладыр, Найзакескен,  Қос-

доңғал,  Қаратас, Бидайық, Сырлы-

там,  Қайрақты, Шұбарайғыр, Шоң-

тас, Көсе, Бүркітті, Шүмек,  Қараш, 

Кебенек, 

Қ

азаншолақ, 



Қ

араағаш, 

Сарыоба, Битүрқы, Жанжаттың  құ-

мы, Бөле,  Қонғаншілік, Ойран, Ақ-

май мен  Қызылжал. Жайлаулары: 

Үлкен және Кіші Нұраның бойы, 

Сарысу, Айса, Көкпекті, Соқыр, Бай-

ғара, Топар өзендерінің бойы, Со-

раң,  Қаратүлкі, Шолақ Толағай, Тек-

тұрмас және олардың Ақтау бекі-

нісі мен Жора  қыраттарына дейін-

гі жерлер. 

13.  ҚОЯНШЫ-ТАҒАЙ.

 13 


Қ

ыстақтары орналасқан мекендер: 

Қ

ызылтау, Бұғылы, Монтай, Үлкен  Қай-



рақты, Шолақ Сеңгір, Борлы, Бәйбіше, 

Сораң,  Қоңыр-Құлжа, Сары  Құлжа, Үш 

Алақаз, Мойынты, Тайатқан Шұнақ, Сө-

ребай, Нілді, Тасық, Ешкіөлмес, Жаман-

тоған, айнала төңірегімен Шопақ, Тағы-

лы. Жайлаулары: Нұра, Сарысу, Байғара, 

Үшшоқы өзендерінің бойы және олардан 

қ

ыстақтарға дейінгі аралықтар. 



14. ДҮЙСЕНБАЙ-ШЕКШЕК.

14 


Қ

ыстақтары орналасқан мекендер: 

Боқты, Шынғынқан,  Қыстаукент,  Қара-

ағаш, Сарықұлжа,  Қарақуыс, Тұнқатар, 

Қ

онысбай,  Қоңырқұлжа,  Құлболды,  Қай-



рақты, Жосалы, Ақтас, Аюлы, Белағаш, 

Жауыр,  Қосағаш, Наршөккен,  Құшақ, 

Қ

ызылтас,  Қаражал, Сарыжал, Ақбастау, 



Керепетас, Тоқпан, Босаға,  Қарамырза, 

Бимырза, Бүркітті, Берікқара, Атабай, 

Әділ, Сеңгіртас, Теміршоқы, Жалпақ, 

Бесшоқы, Кеңгір, Тәттібай,  Қаратас, Боя-

қ

тау, Бестамақ,  Құмадыр,  Қарашілік, 



Қ

ызылшоқы, Мырзатай, Ақтайлақ,  Қар-

шығаяы, Берікқара, Бесбойдақ, Төле-

бике, Төрткөл,  Қарасеңгір, Ащыөзек, 

Сарыбұлақ,  Қарашоқы,  Қошқар, Ақши, 

Ақтүлкі, Жылантау, Үйтан-Қойтас, Ша-

бақ, Бестерек, Бесбатыр,  Қызылжал, 

Керегетас, Босаға, Шөладыр, Бесшоқы, 

Ақжал, Айырлы, Жаңғызтөбе, Ескене, 

Қ

ойлыбай, Ақши. Жазғы жайлаулары да 



осы мекендерде. 

15. 


Қ

АРАУЫЛ-ҚАМБАР.

15 

Қ

ысқы мекендері: Сарықасқа, Май-



қ

ан, Аршалы, Ор-Шорқан,  Қойтас, Ақ-

қ

озылы, Оспан,  Қарашілік, Сарышоқы, 



Үшқайың,  Қошқар, Көктас, Түйемойнақ, 

Қ

ызыладыр, Бесшоқы, Шымдықара,  Қа-



рағай, Жабы, Бүркенді, Бердіқожа, Са-

рыбүйі, Айғыржал,  Құмадыр,  Құттыбай, 

Көкшетау, Бестомар, Үшқара, Соралы, 

Түлкілі, Шөладыр,  Қоянды,  Қусақ,  Құма-

дыр, Төлебике, Төрткөл, Одобан,  Қара-

шоқы, Бөлексадыр, Жалаңаш,  Қараағаш, 

Аюлы, Бөрілі, Ақмола, Жантай, Шұры-

қ

ащы,  Қаражал, Өгізбасы, Тоң, Өкірші, 



Қ

адыр, Үшқора, Есенбұлақ, Көке, Өтеп, 

Жұртшоқы,  Қалмақтас, Аюлы, Абыралы, 

Қ

оянадыр, Үшқара, Атан, Шоқыбай, 



Топаш, Өлкесу, Сарымбет, Түршоқы, 

Көшек, Мырзабай, Келдіаман, Сарыа-

дыр, Түндік, Бердібай, Арқалық, Ныспы, 

Қ

арашатау, Майадыр,  Қызылащы, Шоқ-



партас,  Қотыртас, Томаращы, Арқалық 

Шиян. Арасаз, Үшқызылсай,  Қараша, 

Ақтөбе, Төртқұлан, Мола, Байқоңыр, 

Жалғызқайың, Байқожа, Тоққожа, Айыр-

тас, Алшынбай, Бөлегенадыр, Жомарт, 

Майқы, Аққоян, Сарықұлқия, Тоғай, Ақ-

сиыр, Жамантай, Арыстанбай,  Қатына-

дыр, Майқайың,  Қараағаш. Бұл мекен-

дер  Қарқаралыдан 45-тен 150 шақырым-

ға дейінгі  қашықтықта. Ал жазғы жай-

лаулары: Көрпетай, Нұртай,  Қызылтау 

деген жерлер мен Тоқырауын өзенінің 

бойы және олардан  қыстақтарға дейін-

гі аралықтар. 

16. МӘМБЕТ-ТОБЫҚТЫ.

16 


Қ

ысқы мекендері: Самай,  Қоншақ, 

Сұңқар, Нұрбике, Көладыр,  Қызыладыр, 

Тоқпақ, Атымтай,  Қарасеңгір, Шүректің 

бейіті, Кеңтарау, Шағыр, Шаған,  Қапақ, 

Сарыөзен, Түлкішыққан, Сарғалдақ, Ма-

қ

ымола, Майқұдық,  Қорақ, Алтыапан, 



Қ

ызылшоқы, Адыр-Шыңғыртау, Шаты, 

Қ

аумен, Көксерек, Күңгей,  Қараәулие, 



Қ

арашоқы, Матақтың бойы, Сарыбұлақ 

таулары, Шоқыбалға, Балуантас, Атан-

шоқы, Үштаған, Байтемірдің шаты, Ті-

нейаққұдық, Кедейдің жаны, Сырық-

құ

дық,  Қойтас, Мәтекши, Тоғалақ,  Қара-



батыр, Сарыадыр, Сарыбұлақ, Ащысу, 

Керегетас, Жанадыр, Сарыжал, Машан, 

Қ

арақойтас, Найзақазан, Өзек, Өтептас, 



Шыңғыл, Жарылқамыс, Тасбасқан, Жо-

салы,  Қарамола, Жанақ, Обалы,  Қоғалы, 

Күшіктің соры, Үштаған,  Қошқарбайдың 

Қ

араағашы,  Қарабастың Сарыдаласы, 



Бұйрат,  Қоянши, Байзақ, Аңшағы Сар-

жал, Ерменсай, Жатық, Тентексай, Мін-

бенің биігі, Бас  Қызылшат, Жарықши, 

Күнтабар,  Құлтаймешіт, Найзақара өзе-

нінің маңы, Сүттіқұдық, Күшіксай, Ма-

тақтың Аңғалы,  Құттымбетаяғы, Атай-

дың өзегі, Бергісу, Берсүгірдің Ақшо-

қ

ысы, Тілеубердінің  Қарасуы, Мәуке, 



Елағанды, алаңдарымен  қоса Бұйрат-

қ

ыстау,  Қосқия,  Қырыққұдық, Сейітқұл, 



Баймауықтың Жалпақасуы, Тастабан, 

Жанбике, Мыңқатынның көлі, Шұңғы-

леспе, Сақтың  құдығы, Жанқойтас, Бет-

көкенадыр, Шеткі Үштаған,  Қарақатсу 

(Шаған өзенінің маңы), Тоқабай, Ылди-

бұйрат, Тоқабайдың Үшсуы, Бақалы, 

Әділші,  Құнан-Көктау, Жапар, Сынтас, 

Қ

аршығалы, Белгібайдың  қыстауы,  Қара-



бұжыр, Төмен Ақбиік, Жанбасбұлақ, 

Бұрғылқыстау, Мырзашоқы, Суықжал, 

Бәйімбеттің  Қараағашы, Шаған өзені, 

Үшбасшы, Майқапшағай,  Қырықошақ, 

Шорқақшаң, Бестамақ, Шаған өзенінің 

жоғарғы жағы,  Қарақуыс, Көбектің биі-

гі, Есқожаның бұйраты, Бұғылы,  Қара-

үңгір, Шақпақтас, Тойөзен мен  Қоңыр-

өзен. Жаз жайлауы: Шыңғыс тауынан 

кері  қарай, Бастасу, Үшбақсу, Шақпақ-

тас, Көкастауға дейінгі Тасқызыл,  Құма-

дыр, Желтас, Темірші, Майқатпас, Сора-

лы, Шұбарайғыр, Жауыр мен Көкшетау. 

17.  Ж Ү З М Ә М Б Е Т - Т О Б Ы Қ Т Ы .

1 7 

Қ

ысқы мекендері: Кеңгірбайдың Тал-



суы, Үйген, Майшоқы, Кеңасу, Әлмәм-

бет, Бекқарасу, Аршалы,  Қызылқұдық, 

Ақшоқы, Шақпақтас, Бетадыр,  Қадыр-

дың Жалы, Атайдың  Қызылқиясы,  Қу-

шыгенің  Қарағы,  Қарамырзаның  Қара-

бұжыры, Түлек, Тілеубердінің Түлегі, 

Қ

осқұдық,  Қарабас, Пушукеспе, Төбе-



ағаш, Шаңдаққөл, Мамытсай, Жаулыбай-

сай, Өмірзак, Лепес, Бестамақ, Барлы-

бай, Мишат. Суықжал, Шаған өзенінің 

бойы, Жалаңаш, Бассай, Сарыадыр, 

Ораздың  Қарашы, Бекболатсай, Ащықұ-

дық,  Қарашоқы, Жуантөбе, Ащысай, Шо-

лақөзен,  Қараәулие, Бауырадыр, Жаман-

асу, Машанасу,  Қутасу, Ақтастыөзен, 

Қ

арашоқы, Байжол, Еспе, Түбекқия,  Қа-



рабұжыр-Қанықсе, Сор, Үлкенқия,  Қа-

дырдың  Қызылшоқысы, Жастайсай,  Қы-

рыққұдық, Күнтабар, Шыңырау, Ортақ-

ши,  Қызылқия, Жақтың  Қойтасы,  Қыдыр, 

Моғаласу,  Қандыөзек, Садырқұдық, Бүй-

рекши,  Қарақұдық, Төбеағаш,  Қорған-

тас,  Құнан Жартас,  Қарнақ, Өлеңсай, 

Нан, Шиліеспе, Белсу, Алтыапан, Дүй-

секе,  Қанай, айнала төңірегімен Төребай, 

Ақөзен, Шыбынтайөзек, Жанбота, Сары-

ныңбасы, Бұтасатқанадыр, Көктібайбиік, 

Кешубай, Сағындық, айнала төңірегімен 

Әйтейөзек, Аққыс, Батпанның Төрасуы, 

Жамасынның Күңгейшары, Нұрбайасу, 

Бараққыстау, Көксерке,  Қаратас, Сын-

тас, Жанқұтты, Дүйінқара мен  Қотантас. 

Бұл мекендер приказ орналасқан жер-

ден 350-ден 450 шақырым  қашықтықта. 

Жаз жайлаулары: Шыңғыс тауларынан 

Ақбастау, Үшбас, Шақпақтас, Тасқызыл 

арқылы Көкшетауға дейін және  Құма-

дыр, Жылтық, Темірші, Майқапшағай, 

Сөрелі, Шұбарайғыр, Жауыр мен Көк-

шетау мекендері. 

ТҮСІНІКТЕР: 

1. Надан Тобықты (Дадан Тобықты) болысы — 

Қ

азақтың дадан-тобықты руының атымен аталған 



Қ

ыстақтары Балқаштың солтүстік жағалауындағы 

Тоқырау өзенінің  қойнауында,  Қандықты мекеніне 

дейін созылады. Жайлаулары Тоқырау өзенінің 

бойымен оңтүстікке  қарай. 

2). Төлеңгіт болысы —  Қарқаралылық төлеңгіт-

тердің негізгі тобы Аягөз өзенінің солтүстік жаға-

лауларындағы далалы өңірінде, белгілі Шұбарай-

ғыр, Жауыр, Саяқ,  Қосақ мекендерінде керей-

лермен көршілес көшіп-қонып жүреді. 

3). Керей болысы —  Қазақтың керей руы мекен-

дейтін алқап.  Қыстақтары Шұбарайғыр, Жауыр, 

Жорғабайтал, Шұбартау таулы аймақтары мен 

Дағанды және Бақанас өзендерінің  қойнауларына 

орналасқан. Жаз айларында керейлердің бір бө-

легі өз ауылдарымен Абыралы таулары мен  Қусақ 

өзенінің биік жоталарына дейін көшіп-қонып жүр-

ген. 


4). Тарақты болысы —  Қазақтың Тарақты руының 

атымен аталған. Олардың негізгі бөлегі Ақмола 

уезінің оңтүстігінде өмір сүрген, жазғы жайлаула-

ры Шу өзенінің төменгі жағына жетіп жатқан. 

5). Көшім-Байбөрі болысы — 1841 жылғы мәлі-

меттер бойынша  Қарқаралы округінің жерінде 

Көшім және Байбөрі болыстары өз алдарына бө-

лек көшіп жүрген (Қазақ ССР-ының ОМА, 374-

қ

ор, 911-іс, 36-45-беттер. М. С. Мұқанов. Этни-



ческий состав и расселение казахов младшего 

жуза. Алма-Ата, 1974, 104-бет). 

6). Жағалбайлы-Байбөрі болысы —  Қазақтың 

екі руларының аттары; жағалбайлы Кіші жүзге ал 

байбөрі Орта жүзге енеді. 

7). Жалықпас болысы —  Қаракесектің бір руы 

қ

азақтарының орналасқан жері. 



8). Нұрбике-Шаншар болысы —  Қаракесектің 

бір тарауы шаншар  қазақтарының жері. 

9). Айбике-ШАНШАР болысы — Шаншардың 

жоғарыда аталған аталарының басқа болысқа бө-

лінген  қазақтарының атымен аталған. 

10.  Қара-Әйтімбет (Айтымбет) болысы —  Қара-

кесектің  Қара руының атымен аталған жер. 

11). Әлтеке-Сарым болысы —  Қаракесектің әл-

теке-сарым руының  қазақтары мекендеген жер. 

12). Кәрсен-Керней болысы —  Қаракесектің 

қ

ояншы-тағай руының атымен аталған. 



13).  Қояншы- Тағай болысы —  Қаракесек руының 

кәрсен-керней тармағының атымен аталған. 

14). Дүйсенбай-Шекшек болысы —  Қаракесек 

руының Шекшек тармағының атымен аталған. 

15).  Қарауыл-Қамбар болысы —  Қаракесектің 

қ

амбар руының атымен аталған. 



16. Мәмбетей (Мәмбетай) Тобықты болысы — 

тобықты руының  қазақтары мекендейді. 

17). Жүзбенбет (Жүзмәмбет)—Тобықты болысы 

— 1850 жылы Мәмбетей-Тобықты болысынан бө-

лініп шыққан. 

Қарқаралы. - 1991. - № 4. - 85-89 б. 





Достарыңызбен бөлісу:


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет