Желілілер типі – денесі үш қабаттан тұратын, екі жақты симметриялы, соңғы қуысты, жануарлар дүниесінің тарихи дамуындағы ең жоғары топ. Бұл типке жататын жануарлардың арқа жағында бас пен құйрықты жалғастыратын созынды –желі болады



Дата02.07.2017
өлшемі445 b.
#20134



  • Желілілер типі – денесі үш қабаттан тұратын, екі жақты симметриялы, соңғы қуысты, жануарлар дүниесінің тарихи дамуындағы ең жоғары топ.Бұл типке жататын жануарлардың арқа жағында бас пен құйрықты жалғастыратын созынды –желі болады.Дененің басқы бөлігін құйрығымен жалғастыратын арқа созындысы керілген желіге ұқсас болғандықтан, қарастырылатын тип желілілер типі деп аталады. Желілілердің сыртқы пішіні, тіршілік әрекеті, мекен ортасы әр түрлі жануарлардан құралады.Олардың 40-45 мыңдай түрі бар.Желілілер құрлықта ,топырақта, суда, ағаш басында мекендейді.Ауада ұшып тіршілік ететін түрлері де бар.



Ұрығының дамуы кезінде арқа жағында серпімді әрі тығыз арқа желісі болады.Желі –төменгі сатыдағы жануарларда өмір бойы сақталып, ішкі қаңқаның қызметін атқарады.Жоғары сатыдағы жануарларда желіден омыртқа жотасы пайда болады.

  • Ұрығының дамуы кезінде арқа жағында серпімді әрі тығыз арқа желісі болады.Желі –төменгі сатыдағы жануарларда өмір бойы сақталып, ішкі қаңқаның қызметін атқарады.Жоғары сатыдағы жануарларда желіден омыртқа жотасы пайда болады.

  • Желінің үстіңгі жағында ұзынынан орналасқан жүйке түтігі болады.Омыртқалы жануарларда жүйке түтігінің алдыңғы ұшы жуанданып –миға, ал соңғы бөлігі жұлынға айналады.

  • Суда тіршілік ететін желілілерде жұтқыншақ қабырғасындағы желбезек саңылауы өмір бойы сақталады да, ал құрлықта тіршілік ететін омыртқалыларда желбезек саңылауларының орнына өкпе пайда болады.

  • Қанайналым жүйесі –тұйық.Жүрегі кеуде қуысының төиенгі жағына таман орналасады.





Бассүйексіздер –типтің негізгі белгілерін өмір бойы сақтайтын, көбінесе су түбінде тіршілік ететін теңіз жануарлары.

  • Бассүйексіздер –типтің негізгі белгілерін өмір бойы сақтайтын, көбінесе су түбінде тіршілік ететін теңіз жануарлары.

  • Қара теңіздің Севастополь маңындағы құм қайырларынан кандауырға ұқсас, мөлдір денелі кішкене жануарды кездестіруге болады, ол дене пішініне байланысты қандауырша деп аталады.

  • Қандауырша –омыртқасы жоқ желілі жануар.Онда желі, жүйке түтігі және желбезек саңылаулары өмір бойы сақталады.





Қандауырша судағы ұсақ жәндіктермен қоректенеді.Оның асқорыту жүйесі мұртшалармен жиектелген ауыз қуысынан басталады.Денесін бойлай созылған желінің астыңғы жағында бірнеше бөліктерден құралған асқорыту түтігі жатады.Түтіктің ауызға жалғасқан бөлігі жұтқыншақ деп аталады.Жұтқыншақта көлденең орналасқан бірнеше желбезек саңылаулары бар.Ол дене мен саңылаулар арасында желбезек қуысы түзеді.Жұтқыншақ –ішекке жалғасады да ішек түзу қалпында аналь тесігімен аяқталады.Қандауыршаның аузына түскен ұсақ қоректік заттар түйіршігі ауыздан жұтқыншаққа, одан түзу ішекке қарай бағытталады.

  • Қандауырша судағы ұсақ жәндіктермен қоректенеді.Оның асқорыту жүйесі мұртшалармен жиектелген ауыз қуысынан басталады.Денесін бойлай созылған желінің астыңғы жағында бірнеше бөліктерден құралған асқорыту түтігі жатады.Түтіктің ауызға жалғасқан бөлігі жұтқыншақ деп аталады.Жұтқыншақта көлденең орналасқан бірнеше желбезек саңылаулары бар.Ол дене мен саңылаулар арасында желбезек қуысы түзеді.Жұтқыншақ –ішекке жалғасады да ішек түзу қалпында аналь тесігімен аяқталады.Қандауыршаның аузына түскен ұсақ қоректік заттар түйіршігі ауыздан жұтқыншаққа, одан түзу ішекке қарай бағытталады.



Қандауырша жұтқыншақтың қабырғасындағы сансыз желбезек саңылаулары арасындағы перделер арқылы тыныс алады.Оның асқорыту және тыныс алу мүшелерінің қызметі бірлесіп кеткен.Ауыздан жұтқыншаққа өткен су желбезек саңылаулары арқылы желбезек маңындағы қуысқа барғанда оның қабырғаларындағы қылтамырлар торабына сіңіп, қандауырша денесіне оттегіні береді, сондай-ақ қорытылған қоректік заттар денеге өтеді.Қандағы көмірқышқыл газ суға шығарылады да, газға қаныққан су жануардың аналь тесігі арқылы сыртқа бөлінеді.

  • Қандауырша жұтқыншақтың қабырғасындағы сансыз желбезек саңылаулары арасындағы перделер арқылы тыныс алады.Оның асқорыту және тыныс алу мүшелерінің қызметі бірлесіп кеткен.Ауыздан жұтқыншаққа өткен су желбезек саңылаулары арқылы желбезек маңындағы қуысқа барғанда оның қабырғаларындағы қылтамырлар торабына сіңіп, қандауырша денесіне оттегіні береді, сондай-ақ қорытылған қоректік заттар денеге өтеді.Қандағы көмірқышқыл газ суға шығарылады да, газға қаныққан су жануардың аналь тесігі арқылы сыртқа бөлінеді.



Қандауыршада жүрек болмайды, түссіз қан арқа және құрсақта болатын ірі қантамырлардың жиырылуы арқылы бір шеңбер жасап, тұйық жүйемен денеге таралады.Мұның қантамырлар жүйесі буылтық құрттардың қантамырлар жүйесіне ұқсас.

  • Қандауыршада жүрек болмайды, түссіз қан арқа және құрсақта болатын ірі қантамырлардың жиырылуы арқылы бір шеңбер жасап, тұйық жүйемен денеге таралады.Мұның қантамырлар жүйесі буылтық құрттардың қантамырлар жүйесіне ұқсас.



Қандауыршаның зәршығару мүшесі желбезек қуысында орналасады.Бөлінген қалдық зат желбезек қуысындағы өте ұсақ өзекшелер арқылы желбезек қуысына бөлініп шығады.

  • Қандауыршаның зәршығару мүшесі желбезек қуысында орналасады.Бөлінген қалдық зат желбезек қуысындағы өте ұсақ өзекшелер арқылы желбезек қуысына бөлініп шығады.



Қандауыршаның жүйке жүйесі желі үстінде арқаны бойлай созылып жатқан түтік тәрізді өте қарапайым құрылысты болып келеді.Жүйке түтігінен дененің үстіңгі жағына және ішкі мүшелерге қарай жүйкелер тармақталып таралады.Қандауырша сыртқы химиялық және қарапайым тітіркеністерді сол жүйке тармақтарымен қабылдайды.Қандауыршаның сезім мүшелері өте нашар дамыған.Оның есту мүшесі және көзі жоқ.Алайда күшті жарықтан қандауырша тітіркенеді.Тепе-теңдік мүшесі болмағандықтан, қандауырша суда жүзгенде бір бүйірінене екінші бүйіріне аударылып, денесін қалыпта ұстай алмайды.Судың химиялық қасиетін иіс сезу шұңқыры арқылы сезіне алады.Ауыздың төңірегіндегі мұртшалары сипап сезу қызметін атқарады.

  • Қандауыршаның жүйке жүйесі желі үстінде арқаны бойлай созылып жатқан түтік тәрізді өте қарапайым құрылысты болып келеді.Жүйке түтігінен дененің үстіңгі жағына және ішкі мүшелерге қарай жүйкелер тармақталып таралады.Қандауырша сыртқы химиялық және қарапайым тітіркеністерді сол жүйке тармақтарымен қабылдайды.Қандауыршаның сезім мүшелері өте нашар дамыған.Оның есту мүшесі және көзі жоқ.Алайда күшті жарықтан қандауырша тітіркенеді.Тепе-теңдік мүшесі болмағандықтан, қандауырша суда жүзгенде бір бүйірінене екінші бүйіріне аударылып, денесін қалыпта ұстай алмайды.Судың химиялық қасиетін иіс сезу шұңқыры арқылы сезіне алады.Ауыздың төңірегіндегі мұртшалары сипап сезу қызметін атқарады.



Қандауыршаның жұптасқан аналықбезі мен аталықбезі желбезек саңылауының маңындағы дене қуысында бірнеше қатар бұдырмақтар түзіп жатады.Сырттай ұрықтанған уылдырықтан тұрқы 3,6 -5,2 мм дернәсіл дамып, үш айға дейін сол сатыда тіршілік етеді.Дернәсілдер екінші –үшінші жылы жыныстық жағынан толысады.

  • Қандауыршаның жұптасқан аналықбезі мен аталықбезі желбезек саңылауының маңындағы дене қуысында бірнеше қатар бұдырмақтар түзіп жатады.Сырттай ұрықтанған уылдырықтан тұрқы 3,6 -5,2 мм дернәсіл дамып, үш айға дейін сол сатыда тіршілік етеді.Дернәсілдер екінші –үшінші жылы жыныстық жағынан толысады.

  • Александр Онуфриевич Ковалевский –қандауыршаның көбеюі мен дамуын, құрылысы мен тіршілігін терең зерттеген ғалымдардың бірі.Кезінде «Омыртқасыз –желілі жануар» деп аталған қандауырша желілі жануарлардың шығу тегін анықтауда жануарлар тобының арасындағы байланысты айқындауға мүмкіндік берді.





Желісі дернәсіл кезінде ғана болатын, соңғы ауызды, қалың тығыз қабықпен қапталатын шалажелілі жануарлардың бірі –асцидия. Олар теңіз түбінде орнықты, жалғыз дара, кейбіреулері шоғырланып өмір сүретін қабықтылар тип тармағының бір класын құрайды.Қабықтылар тип тармағына жататын жануарлардың денесін қалың тығыз, құрамы жасуныққа жақын заттар қаптайды.Сондықтан олар қабықтылар деп аталады.Желісі тек дернәсіл кезінде ғана болатындықтан, олар дернәсілжелілілер тип тармағы деп те аталады.

  • Желісі дернәсіл кезінде ғана болатын, соңғы ауызды, қалың тығыз қабықпен қапталатын шалажелілі жануарлардың бірі –асцидия. Олар теңіз түбінде орнықты, жалғыз дара, кейбіреулері шоғырланып өмір сүретін қабықтылар тип тармағының бір класын құрайды.Қабықтылар тип тармағына жататын жануарлардың денесін қалың тығыз, құрамы жасуныққа жақын заттар қаптайды.Сондықтан олар қабықтылар деп аталады.Желісі тек дернәсіл кезінде ғана болатындықтан, олар дернәсілжелілілер тип тармағы деп те аталады.



Асцидияның денесі күбі пішіндес тегіс немесе бұдырлы болып келеді, тұрқы -1мм- ден 30 см-ге дейін жетеді.Асцидияның ауыз сифоны -дененің жоғарғы жағында, қажетсіз қалдықтарды шығаратын клоакалық сифонның бүйірінде орналасады.Дернәсіл есейгенде қаңқасы жойылып кетеді.Жүйке түйіндері бар.

  • Асцидияның денесі күбі пішіндес тегіс немесе бұдырлы болып келеді, тұрқы -1мм- ден 30 см-ге дейін жетеді.Асцидияның ауыз сифоны -дененің жоғарғы жағында, қажетсіз қалдықтарды шығаратын клоакалық сифонның бүйірінде орналасады.Дернәсіл есейгенде қаңқасы жойылып кетеді.Жүйке түйіндері бар.













Каталог: kopilka -> uploaded files
uploaded files -> Тапсырмалар а тірек – қимыл жүйесі деп неліктен атайды?
uploaded files -> Химиялық реакция типтері
uploaded files -> Войсковой фильтрующий противогаз с противогазовой коробкой 1 — шлем-маска
uploaded files -> Сабақтың мақсаты: Өзендер туралы көзқарасын қалыптастыру глобуста және картада өзендерді тауып, сипаттай білуге үйрету
uploaded files -> Ұбт-ға дайындық барысында биология пәнінен қолданылатын әдіс тәсілдер
uploaded files -> Веналық қан кету қою түсті қан ағатын вена зақымданғанда болады. Ірі веналар зақымданған кезде капеллярлық қан кетудегі сияқты жарақат маңын йод ерітіндісімен өңдеп, қысатын таңғыш салу керек


Достарыңызбен бөлісу:




©stom.tilimen.org 2023
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет