Ергњ баїтым, кјккњ баєтым Кјѕелем шундай єанатлы!



Pdf көрінісі
Дата02.08.2018
өлшемі34.24 Kb.
#81397

135

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Кјѕелем шундай єанатлы!

Љійіјем јбејѓњй татлы!

Ђјмерем љійіјѓњй затлы!

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Бњхетем мілдірњп ташты:

Йњремњ тип єуйын астым,

Улыма тип бишек аїтым!

Ўсхўл ЎХМЎТ-ХУЖА

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Єырѓа јлњн — келњм-келњм,

Јрѓњ йњйђор — нурлы елњн,

Был донъяныѕ єњѓерен белњм!

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Уѕда — дуїтар, љулда — єоштар,

Сыѕрап килњ яѓѓар, єыштар,

Йірњктњ — тынмаї алєыштар!

Њсхњл Њхмњт-Хужа (Њсхњл Њбјталип улы

Њхмњтєужин) 1942 йылда Башєортостандыѕ

Њбйњлил районы Амангилде ауылында тыуђан.

Амангилде ете йыллыє љњм Асєар урта мњк-

тњптњрен, шулай ує Стњрлетамає дњјлњт пе-

дагогия институтын љњм Мњскњјѓњ СССР

Яѓыусылар союзы эргњљендњге Юђары њѓњби курс-

тарѓы тамамлай. Хеѓмњт биографияљыныѕ

тіп фасылдары тип, бјтњн тірлі эштњрѓњн

тыш, ун іс йыл буйы Башєортостан яѓыусыла-

ры баїмаљы «Ађиѓел» журналында њѓњби хеѓ-

мњткњр, бјлек мідире, яуаплы сњркњтип љњм

баш міхњррир урынбаїары булып эшлњјен, ете

йыл Стњрлетамає дњјлњт педагогия институ-

тында љњм Башєорт дњјлњт педагогия инсти-

тутында ассистент, ілкњн уєытыусы љњм до-

цент вазифаларында студенттарђа башєорт

теле-њѓњбињтен, башєорт њѓњбињте теорияљын

уєытыуын атарђа мімкин.

Ололар ісін дњ, кескњйѓњр ісін дњ ижад итеј менњн бергњ, шађир башєа

халыєтар поэзиялары јрнњктњрен башєорт теленњ талантлы тњржемњ

итејсе буларає та билдњле. Бійік рус шађирѓары Александр Пушкин, Миха-

ил Лермонтов, Федор Тютчев, Иван Бунин, Александр Твардовский, Сергей

Орлов, украиндар Павло Тычина, Владимир Сосюра, Виталий Коротич,

јзбњктњр Њлишер Науаи, Њсєњт Мохтар, єаѓає Томанбай Мулдађњлиев, гру-

зиндар Шота Руставели («Юлбарыї тиреље ябынђан батыр» поэмаљыныѕ

айырым бјлектњре), Иосиф Нонешвили, њзербайжан Мирза Шафи-Вњзих,

литвалар Эдуардас Межелайтис, Саломея Нерис, Валерия Вальсюнене,

латыштар Ян Райнис, Мирдза Кемпе, њрмњн Ованес Туманян, авар Рњсјл

Ђамзатов, балєарѓар Єайсын Кулиев, Максим Геттуев, єалмыє Давид Ку-

гультинов, абхаздар Иван Тарба, Баграт Шинкуба, лезгин Сілњймњн Сталь-

ский, сыуаштар Константин Иванов, Яков Ухсай, Педер Хузангай, Мишши

Сеспель, яєут Семен Руфов, американ Уолт Уитмен, немец Иоганн Вольф-

ганг Гете љњм тиїтњлњрсњ бјтњн миллњттњр њѓиптњренеѕ кјп кенњ шиђыр-

ѓары менњн башєорт уєыусыљы тњј мњртњбњ Њсхњл Њхмњт-Хужаныѕ тњрже-

мњлњре аша танышты. Шађирѓыѕ «Ебњккњ ынйы теѓелде» исемле китабына

яѓђан баш љјѓендњ Мостай Књрим тјбњндњгелњрѓе тњсдиє итеп: «Ошо туп-

ламаны мин, асылда, тірлі телдњрѓњ ижад ителгњн поэтик ілгілњрѓе баш-

єорт њѓњбињтенеѕ бер єаѓанышына њјерелдергњн шађир Њсхњл Њхмњт-Хужа-

ныѕ кјѕел антологияљы тип єабул єылдым», тигњн оло баљаљын бирѓе.

Был донъяныѕ

єњѓерен белњм

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым


136

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Єай сає тупрає сайєалђандай,

Офоєтан тін айєалђандай,

Илдњ шатлыє аѓ єалђандай.

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Кјѓ йњшем тора алєымда,

Тођро єалырмын антыма:

Йњнем йњл тјгел халєыма!

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Алда юлдар — ярљып китњм,

Алда тауѓар — ярып киїњм,

Ана љыуѓар — янып кисњм.

Ергњ баїтым, кјккњ баєтым...

Кјѕелем єоштай єанатлы!

Љійіјем єояштай яєты!

Ерѓњ йњшњј ниндњй татлы!

Єњѓер тіні

     Йњйђор єалєып, йыљан балєып,

     Асылђанда Єњѓер тіні, —

     Йылдыѕ-йылына

     Иѕ изге телњктњр, балам,

     Єабул єылына.

(Атайымдыѕ миѕњ бњлњкњй

             сађымда њйткњне)

Єњѓер кисе. Телњк тіні.

Ураѓа айы.

Йоєо килмњй. Уйѓар єайнай.

Ятамын алйып.

Єњѓер кисе. Сыђам тауђа.

Менњм єалєыуђа.

Єасан шаљит булырмын мин

Йыљан балєыуђа?

Єасан тњл килермен икњн

Ђњжњйеп мњлгњ?

Єњѓер тіні! Асыл миѕњ,

Керљњнњ хњлгњ!

Сабый саєтан імітлњндем

Кјрергњ љине:

Хистњремде љинеѕ нурђа

Јрергњ ине!

Сабый саєтан хыял иттем:

«Терелљен њсњм!» —

Йњтим йњнемдњ љњр ваєыт

Баѓраны шул сњм.

Бала саєтан хыял иттем:

«Љауыєљын атам!» —

Торљам, гел шуны телњнем,

Телњнем, ятљам.

Юраным мин бар затыма

Именлек, байлыє...

«Єњѓер тіні, єабын!» — тинем,

Булдым уяу, ныє.

...Лњкин никтер яєтырманы

Єњѓер тіндњре,

Њллњ нисек уѓѓы тормош,

Уѓѓы кіндњрем.

Уѓѓы, туѓѓы, ає эѓ љуѓѓы

Ін љњм тіштњрем...

Єњѓер тіні! Балєыманыѕ,

Далан тішмњне...

Єњѓер тіні, нињт тіні!

Мин олођайѓым,

Тик мине љаман да арбай

Йондоѓоѕ, айыѕ.

Єњѓер тіні! Мин ышанам:

Асылырљыѕ бер!

Њгњр асылљаѕ, иѕ зарур

Јтенесем бел:

«Љаулыє менњн оѓон ђјмер

Бирљен Хоѓайым!

Баш осомда гел йылмайљын

Єояшым, айым!

Бирљен љаулыє, оѓон ђјмер

Хњлњл йњремњ,

Уланыма, киленемњ

Љњм ейњнемњ!

Иман менњн тњјфиє инљен

Барса затыма!

Мњѕге йњшњј насип итљен

Туђан халєыма!

Халєым іміттњн яѓмаљын

Йот-дауылдарѓа,

Мњгњр туйып та аѓмаљын

Байман йылдарѓа!

Халєым љјрелтмњй љаєлаљын

Рухын, јѓ телен,

Йњнен йњллњмњй яєлаљын

Уралын-илен!»

...Єњѓер тіні. Єњѓерле тін.

Ураѓа айы.

Йоєо килмњй. Аяѓ кјктеѕ

Алйыта айы.

Єњѓер тіні. Сыђам тауђа,

Менњм єалєыуђа:

Иншалла, шаљит булырмын

Йыљан балєыуђа!


137

Алтын тамыр

Академик Марат Илљамовєа

Њйјкњ лњ тигњн љырт

*

 іїтіндњ


Ійкім-ійкім јїњ алтын тамыр, —

Кемдер белњ быны, кемдер белмњй,

Белгњн кеше барыр, эѓлњр, табыр.

Мин дњ барѓым, таптым, ђњжњп

     єалдым:

Сњскњлњре — тоноє, љандал-љары,

Љаєљыѓ тейљњѕ, сурт љынырђа тора —

Бигерњк мурт шул нескњ љабаєтары.

Япрађында, кјѓ йњшелњй, яна

Бірсік-бірсік тутыє тамсылары,

Њѓњм килбњтенњ оєшап єуя

Ике сатлы књкре тамырѓары...

Лњкин ниндњй тиѕљеѓ тылсым єайнай

Сибек кенњ ошо бер јлњндњ:

Єышєы сасєауѓарђа бирешмњїлек

Сихри кістњр унда бірілњнњ!

Семтем тупраєєа ла сат йњбешкњн,

Кјк ташты ла тишкњн был міђжизњ!

Уны эсљњ, сырхау бабайѓар ѓа

Йјгереп китњ, баїља — баєыр иѓњ.

Мин дњ эстем уны, хайран єалдым:

Йыуып алђан љымає, бітті зарым...

Башєортома женьшень зарур тјгел —

Алтын тамыр ђына булљын бары!

Сит яєтарѓан сихњт эѓлњмњйек,

Буштан-бушєа єатырып

       башєайѓарѓы:

Љауыєтырыр јѓебеѓѓеѕ дауа

Тњн сирѓњрен, йњндеѕ єаєшауѓарын!

Јѓебеѓѓеѕ шифа йолоп єалыр —

Єаѕђырђанда илем, затым, халєым...

Еребеѓѓеѕ іїті — алтын тамыр,

Аїты ла бит — алтын, алтын, алтын.

Њбйњлилдњрѓеѕ буѓа йыры

Эх, буѓаљы, буѓаљы!

Бітљін илдеѕ болаљы...

Буѓа эсеп, кјѕел асыу —

Њбйњлилдеѕ йолаљы.

Љай-љай, љай-љай!

Кірњгњлњр љай булмай...

Онотолљон нужаљы,

Айѓай балєып, кіндњй кіліп

Єаршылай бит хужаљы.

Ах, буѓаљы, буѓаљы!

Бітљін илдеѕ ыѓаљы...

Тиѓерњк тјргњ уѓаљы,

Љайрап тора єоѓасаљы,

Йырлап тора єоѓаљы.

Љай-љай, љай-љай!

Іїтњл іїті — бал да май...

Тњмлњп ебњр буѓаљын!

Њйѓњгеѓ, бейеп алайыє, —

Итектеѕ бар туѓаљы.

Љай-љай, љай-љай!

Єурай юєєа уйнамай...

Йірњк, њйѓњ, елкенљен,

Беѓ баїєанда Єырєты тауы,

Єыѓыл буйы љелкенљен!

Эх, буѓаљы, буѓаљы!

Йњ, кем тішњ, єайљыљы?

Таємає њйтњ килендњре,

Љамає њйтњ єайныљы.

Љай-љай, љай-љай!

Нисек аяєтар талмай?!

Моѕло йырѓар љуѓаљы,

Бер тыпырѓап єына јтеј —

Был ђјмерѓеѕ уѓаљы.

Ах, буѓаљы, буѓаљы!

Єњйнњнеѕ дњ єыѓаљы,

Орсоє кејек ійірілњ,

Башына сыєєан буѓаљы.

Љай-љай, љай-љай!

Уйнап-кіліп йњн туймай...

Уѕљын арыш-бойѓайы ла,

Уѕљын арпа-љолољо!

Хњмер тјгел, буѓа эсеп

Шат йњшњљен йњштњре лњ,

Кјѕел асљын олољо!

Аљ-ља, љай-љай!

Ах, шул буѓађынаљы!



* Њйјкњ — Єырєтытауђа єушарлап љуѓылђан, алтын мњђдњненњ бай тауѓар теѓмњље.



Достарыңызбен бөлісу:




©stom.tilimen.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет