Балаларға арналған рухани-танымдық журнал 1/2011 Қар жамылған шыршалар



Pdf көрінісі
бет1/3
Дата28.01.2019
өлшемі307.88 Kb.
  1   2   3

1

Шар

апа

т  1/201

1

Балаларға  арналған  рухани-танымдық  журнал  1/2011

Қар жамылған шыршалар...

Неткен ғажап, керемет!

Дүр сілкініп ақша бұлт,

Жауды ұлпа себелеп.

Көріністі көз тоймас

Қандай шебер салды екен?

Бәрін бояп ақ түске,

Кімнің қолы талды екен?

Ақ шатырлы үйлерден

Шықты түтін бұрқырап.

Шана тепкен балалар

Асыр сап жүр шұрқырап.

Сендер үшін, адамзат!

Дегендей қар үдеді.

Рахмет Саған, Құдайым,

Рақымдысың үнемі!

ТАҢЕРТЕҢ

Аяжан МҰҚТАР

А

я



т

т

ы



 

о

қ



ы

!

Бұл жерде екі аяттың әріптері шатасып кетті. Сенің осы тапсырманы дұрыс 



шешетініңе сенімдімін.                                              

Шар

апа

т  1/201

1

2


Айман ҚЫЗЫЛБӨРІКОВА

Ақ көрпеге оранған,

Көз тікші кең далаға.

Сұлу талдар ұқсайды,

Ақ  жаулықты анаға.

Ана деген мейірім,

Шуақ шашқан балаға.

Жақсылықты үйретіп,

Сіңіретін санаға.

Ақ жаулықты анадай,

Болса дағы келбеті.

Қаталдығын байқатар,

Мұз жамылған жер беті.

ҚЫС


Елемей қыстың ызғарын,

Балалар тыста ойнайды.

Қызық мезгіл осындай,

Қарасаң көз тоймайды.

Жаратушым ғажап-ақ!

Қойған қалай қатар ғып,

Бір-біріне сай келмес,

Сұлулық пен қаталдық.

3

Шар

апа

т  1/201

1


«Көктегі

 

Әкеміз»

      

   

дұғасы және 

Болат


                               

 

(Жалғасы. Басы 6/2010 санда)

Газет оқып отырған әкесі басын көтеріп ұлына назарын аударды:

– Болат саған мектепке баруға жиналатын уақыт болды емес пе?      

   Болат өзінің «өрт сөндіретін» машинасын ыдыс жуатын астау мен пештің ортасындағы «аялдамаға» 

қойды да:                                                                                                             

– Әке, бізде демалыс қой! – деді.      

– Ой, мен мүлде ұмытып кеткен екем. Шынымен де бұл сенің алғашқы нағыз демалысың емес 

пе?                          

 Әкесі алдына қойылған шайды сүйсіне бір жұтты:                                                 

 – Болат, осы демалысыңда қандай жоспарларың бар?                        

Ешқандай, – деп иығын қиқаңдатты 

Болат


– Мүмкін, мен өзімнің жаңа үнтаспаларымды тыңдайтын шығармын.                                    

 Әкесі оқып отырған газетін шетке ысырып қойды да:                                                                

–  Аса  қызығарлық  жоспар  емес  екен.  Менде  бір  өте  жақсы  ұсыныс  бар. 

Менімен бірге бір жерге баруға қалайсың?

Болат қуанғаннан ұшып тұрып әкесінің қасына жетіп барды:

О, алақай! Керемет! Сен дүниедегі ең керемет  әкесің!

Әкесіне ілесіп жүру оған қатты ұнайтын. Олар бірлесе

жүріп,  жер  астындағы  көне  үңгірлерді,  жерленгендердің 

бастарына орнатылған құлыптастарды аралап көретін. Бір 

күні досы:

«Сенің әкең көне қазыналарды  іздейтін бе еді?»  – деп 

сұрады. «Иә, солай болса керек» – деп маңғаздана 

жауап берді Болат. Ал әкесі кей кездері көне 

қазыналарды зерттегенін қызғылықты етіп 

айтып беретін. Оның осы істегі мақсаты – 

қазыналардың жойылып кетпеуі еді. Бұлар – көне 

заманғы  ғибадатханалардың маңынан табылған 

таңбалы тастар, ертедегі жауынгерлердің тот 

«Көктегі  Әкеміз!» 

Сенің киелі есімің қастерлене берсін.

                                            (Матай 6:9)   

                               

                

Құралай ГАЙДАР

2-тарау

Шар

апа

т  1/201

1

4


басқан  сауыттары мен мүжіліп тозған тас мүсіндер еді. Ал, Болаттың әкесінің 

мақсаты осыларды бүлдірмей сақтап қалу. Былайша айтқанда, ол осы қазыналардың 

қамқоршысы. Жалпы оны жаңалап қалпына келтіруші деп атайды. Бұл мамандықтың аталуы 

осындай қарапайым еді. Болат етігін киіп жатып:                                                             

– Әке, біз бүгін қайда барамыз? – деп сұрады.

 – Мына жақын маңға ғана барып қайтамыз, – деді әкесі портфеліне қағаз қаламдарын салып

жатып.                                                                                

 – Ол біз жексенбі сайын баратын орын емес пе?                                                                     

     – Жо... жоқ, –  деп басын шайқады әкесі. – Бұл өзен жағасында салынған шағын ғимарат, осы 

жерден қашық емес, айналасында ну қалың ағаштар өскен. Жүр, мен саған оны көрсетейін!                                                                                                                         

     Бір жақтарына жамбастай қисайған бірнеше құлпытастар бұл жерде зират болғанын айқындап 

тұрғандай:                

      – Әке, мына бір құлпытас өте көне замандікі ме? 

Әкесі басын изеп:                                                                                                                              

– Оған 300 жылдан астам уақыт болған, ал ғимарат – одан да ерте  салынған. Анау бір үстіңгі

жақтауы дөңгелене қаланған терезелері бар бөлігі он екінші ғасырда салынған болар. 

– Одан бері қаншама көп уақыт өткен! – деп Болат қайран қалды. Талай жерлері күйреп 

тозған екен. Сол себептен 

саған оларды жөндеуге тура келетін болды. Әкесі мырс етіп 

күліп жіберді: Бұны жаңарту дейді. Бұл қайта қалпына келтіру деген  сөз! 

Есіктерді тот басқандықтан ауыр ашылып-жабылады екен. Бұл әрине, таңқаларлық жайт

емес, ғимарат ұзақ уақыт қаңырап бос тұрды ғой. Бар болғаны, кейде біреулер таңсық көріп 

аралап кетіп қана тұрған. «Бұл жерде оқыста басыңа қалауыш тас құлап кетіп, басып қалуы 

мүмкін» – деп ойлады Болат, жан-жағына жалтақтай жүріп. 

     – Әкесі бір бұрыштан екінші бұрышқа үздіксіз ерсілі-қарсылы жүріп, қойын дәптеріне 

бір нәрселерді жазып, белгіледі. Ауада бір ерекше тылсым әсер 

орнағандай, Болат өзін нағыз қазына іздеушідей сезіне бастады. 

Болат ары қарай аралап кетті. Кенет ол қабырғаға бейнеленген бір 

топ адамды қоршап тұр екен. Қызық екен, ортадағы мүмкін, Иса 

5

Шар



апа

т  1/201

1

болар? Көп жерлерін бояулары түскен, анықтап 

айта алмайсың. Болат жарыққа қарай жүрді. Бұл 

не болды сонда? 

     – Әке, қарашы! Мен бірнәрсе тапқан сияқтымын!  

Әкесі жақын келіп тас шақпақты мұқият қарай 

бастады: 

     Әріптерді айырып оқу мүмкін емес. Солай 

болса да онда не жазылғанын сен біле аласың. 

Міне, қара! Әкесі үлкен бір қағазды жайды да 

тас шақпақтың үстіне төседі. Болат болса таң-

тамаша болып бақылап тұрды.                                                                                                

– Енді не істейсің?                                                                                                                  

– Енді сен қолыңа мына борды ал да, қағаздың үстіне 

жаймен үйкеп шық. Міне, осылай. Қалай

бір нәрсе көріп тұрсың ба? 

     – Меніңше, бұл, әріптер! – Болат таң-тамаша болды.

     – Әкелші, енді мен көрейін. Бар зейінін салып қағаздың 

үстін  бормен  үйкеп  жүргізе 

бастады.       

     Әкесі келіп тас шақпақты 

мұқият  қарайды.  Мынау 

мүмкін  «а»,  ал  мынау  бас 

әріп. Імм... деп жұмысын ары 

қарай  жалғастыра 

отырып, Болат бәрін 

түсінуге  тырысты. 

Ол өзін құпияларды 

Шар

апа

т  1/201

1

6


зерттеп  ашушыдай  сезіне  бастады.  Бұл  үлкен  тас  бізге

не жайлы баяндамақшы екен? Әлде бұл жазулар осы ғимараттың

астында жасырылған қазынаға жол сілтеп көрсетеме? 

–  Сонымен  Болат,  не  байқадың?  –  деп  сұрады  жақындап  келген  әкесі.

Әкесінің оқыс шыққан даусына Болат селк етті. Ол айналасындағының бәрін ұмытып,

бар ойы жұмысқа ауған еді.    

– Күте  тұршы, қазір аяқтаймын, – деді  ол әкесіне. Ақ қағаздың бетінде бормен үйкелген 

сұр жолақтардың арасынан айқын құпия бір әріптер көріне бастады. Болаттың қобалжудан 

және салқын ауадан денесі дірілдей бастады.                                                                                                                                         

– Кел, далаға, күншуаққа шығайық, – деп әкесі ұсыныс жасады.

     – Далада жылынасың, әрі қағаздағы әріптерді жарықта айқын көретін боламыз.                                                                     

Олар қағазды қолдарына ептеп ұстап, далаға алып шықты.                                                              

–  Бұл  әріптер  менің  әліппемдегі  әріптерге  мүлде  ұқсамайды  екен,  –  деді  Болат. 

    – Бұл бір құпия жазу ма, әке? – деді.                                                                                             

Әкесі басын шайқап:        

– Жоқ, бұл өте ертедегі көне жазулар. Тілдері де көне, бұл тілде қазір ешкім де сөйлемейді. 

Бұлар латын әріптері.                                                                            

Әкесі көне тастағы жазудың бәрін сөзбе-сөз дәптеріне түсірді. Ал Болат болса әкесінің бар іс-

қимылын мұқият бақылап тұрды.     

– Әке, бұл сөздердің мағынасы кандай? Біз қазына таптық па?  

  Әкесі күлімсіреп:               

– Жоқ, қазына емес, бірақ та өте қызықты сөздер.  

– «Көктегі Әкеміз! Сенің Атың Киелі болсын...»                                                                           

– Ой, әке! – деп әкесінің сөзін бөліп жіберді. Қандай өкінішті! Мұны мен жа-

сырылған қазынаны қалай табуды көрсететін карта екен деп ойласам...                                                

Әкесі күліп жіберді: 

–  Бұл  қағазды  ширата  орап  қойсаң,  дәл  қазына  іздеушілердің  кар-

тасындай.  Бұны  бөлмеңнің  қабырғасына  іліп  қойсаң  да  болады.                                                               

Әкесі ғимараттың айғайлауық есігін кілттеп жапты. Содан соң күннің  шуағы 

молынша түсіп, қыздырып тұрған орындыққа, Болаттың қасына отырды.                      

– Алма жегің келе ме?                                                                                                                      

– Иә!     

Болат  әкесінің  қолынан  алманы  қуана  алды.  Қазына 

іздеймін  деп  жүріп  қарны  да  ашып  қалған  екен.                                                                                                                                

– Әке, үлкен тас шақпаққа неге дұғаның сөздерін жазды екен?                                     

     Әкесі біраз ойланып қалып, былай деді: Неліктен жазғанын

мен  де  білмеймін,  білерім  бұл  өте 

маңызды  дұға.  Бұл 

мінәжатты адамдарға Исаның Өзі қалдырды.

Адамдар Құдаймен қалай сөйлесу керек екенін білмеді. 

Олар Құдайды жүректерінде аса құрмет тұта жүріп, 

7

Шар



апа

т  1/201

1

 

Су

ре

тін с

алған 

Жүніс ЫБЫР

АЙЫМОВ 

           

Оның алдында бір теріс іс жасап қоюдан қорқатын 

еді. Сол кезде Иса келіп: «Құдай – сендердің 

Әкелерің. Ол сендерді қатты жақсы көреді. Ол 

сендерге дұрыс өмір сүруді үйреткісі келеді. Осының 

бәрін Одан сұрауларыңа болады» – деді. Сөйтіп 

Ол адамдарға осы дұғаны үйретті. Біз бұл дұғаны 

«Көктегі Әкеміз» деп атаймыз. Болат басын изеді:                                                                                                                        

– Иә, анам да осы дұға жайлы әңгімелеп берген. 

Ол бізге Құдаймен әкемізбен сөйлескендей сөйлесуге 

болады дейді.                                                                                   

Әкесі сағатына қарады.     

– Оу, бізге жедел үйге бару керек. Сағат он бірде 

басқармада ескерткіштерді қорғау туралы жиналыс 

басталады. – Ол Болатқа күлімсірей қарап: 

– Көктегі Әкең мен жердегі әкеңнің 

айырмашылықтары, міне, осында. 

Көктегі Әкенің әрқашан уақыты бар, ал 

жердегі әкенің – уақыты шектеулі.  

     


           

 

(Жалғасы бар)



Шар

апа

т  1/201

1

8


Көктегі Әке

Көктегі Әке

Сірә, Исаның бізге Жаратушы жайлы айтып 

жеткізгісі  келгендерінің  ішіндегі  ең  бастысы,  

бұл – Жаратушы біздің Көктегі Әкеміз екендігі 

болар. Адамдар Құдайды Иса туылардан бұрын 

да  білген.  Құдай  біздің  көктегі 

Әкеміз  екендігі  жайлы  Көне 

Өсиетте  де  айтылған  (Заңды 

қайталау  32:6;  Малахи  

2:10).  Бірақ,  адамдардың 

көпшілігі Онымен жеке

қарым-қатынаста бол-

мады.  Мінәжат  кітабы  

– Зәбурде Құдайға Әке 

ретінде  қарау  жайлы  

бір  рет  те  айтылмай-

ды.  Сен  әкеңмен  өзге 

адамдарға  қарағанда,

басқаша  сөйлесесің. 

Әкеңе кез келген

уақытта  өз  ойыңдағыны 

айта аласың. Ол сені жақ-

сы  көреді  және  қамыңды 

ойлайды. Сен оның баласысың.

Ал  Құдай  –  Көктегі  Әкеміз.  Ол  –

Исаға  сенетіндердің  барлығының  Әкесі.  Киелі 

кітап былай дейді: «Оны қабылдап, Оған сенім 

артқандардың  бәрін  Ол  Құдайдың  рухани 

балалары болуға құқықты етті» (Жохан 1:12). Сен 

Исаға сенесің бе? Оны өз жүрегіңе қабылдадың 

ба?  Онда  Құдай  –  сенің  Көктегі  Әкең.  Ол  сені 

біледі. Ол сені жақсы көреді. Ол сенің қамыңды 

ойлайды. «Көктегі Әкеміз» дұғасы және 

«Болат»  әңгімесіндегі  Болаттың  әкесі  секілді, 

Ол да уақытын сенімен өткізіп, саған көмектесе 

алатынына және Өзінің Сөзі – Киелі кітаптағы 

қазыналарды көрсете алатынына қуанады. Құдай 

да қазынаны іздейді. Ол ең құнды қазына – бізді, 

адамдарды іздейді. Ол барлық адамдардың Иса 

Мәсіхке  сенім  артқанын,  осылайша  олардың 

Өз  ұл-қыздарына  айналғанын  қалайды.  Бұған 

қоса,  Ол  осы  қазыналардың  сақтаушысы  да. 

Ол  адамдардың  қамын  ойлайды  және  оларды 

мәңгілік өлімнен құтқарып қалуды қалайды. 

Мүмкін, жердегі әкеңнің әділетсіздік көрсеткен 

кездері  де  болған  шығар.  Мысалы,  досыңның 

кінәсі  үшін  саған  ұрысты.  Немесе  бұл  жолғы 

кезек  ініңдікі  болса  да,  сені  ауланы 

тазалауға  мәжбүр  етті.  Кейде 

біздің ата-аналарымыз осын-

дай әрекеттер  жасайды. 

Олар  бізді  жақсылыққа 

үйретуге тырысады, бі-

рақ  өздері  де қателік-

тер  жасайды.  Барлық 

адамдар  сияқты  олар 

да  күнәһарлар.  Ал 

Көктегі  Әкеміз  киелі 

және әділетті. Ол – 

рақымшылықтың қай-

нар көзі, Ол – сүйіс-

пеншілік.  Ол  бәрін 

біледі  және  бәрін 

істей алады. Иса былай

дейді: «Сонымен өздерің

күнәһар  бола  тұра  балаларыңа 

жақсылық жасауды білсеңдер, көктегі 

Әкелеріңнің  Өзінен  сұрағандарға  жақсылық 

жасайтыны ешбір шүбәсіз!» (Матай 7:11). 

Сондықтан  да  Иса  бізді  қалай  мінәжат  ету 

керектігіне үйретеді. Оған бізді жақсы көр деп 

жалынуымыздың  қажеті  жоқ.  Құдай  біздің 

Көктегі  Әкеміз  екенін  білмейтін  адамдар  ғана 

осылай  істейді.  Олар  мінәжатта  неғұрлым  көп 

сөйлесек,  соғұрлым  Құдайға  ұнамды  боламыз 

деп  ойлайды.  Бірақ,  Көктегі  Әкеміз  бізге  не 

керек  екенін,  біз  үшін  ненің  жақсы  екенін  біз 

сұрамай жатып-ақ біліп тұрады. Сондықтан Иса 

былай  дейді:  «Сонымен  Құдайға  мына  іспетті 

мінәжат  етіп  сиыныңдар:  «Көктегі  Әкеміз...». 

Киелі кітаптан осы мінәжатты оқы (Матай 6:9-

13). Сен оны оқып қана қоймай, солай мінәжат 

ете аласың. Құдай бұған қуанады, өйткені Ол – 

сенің Әкең!

Бағдат БЕРІКОВ

9

Шар



апа

т  1/201

1

Исаның айналасында әр түрлі адамдар болды: біреулеріне Ғалилеядан келген уағызшыны 

тыңдау,  екіншілеріне  –  ауруларды  сауықтыра  алатын  Адамды  көру  қызықты  болды. 

Үшіншілері  шындықты  білгілері  келді,  ал  кейбіреулері  Исаны  торға  түсіруге  талпынды. 

Яғни,  олар  жауабы  Исаны  кінәлі  етіп  шығаратын  немесе  Рим  заңдарына  қайшы  келетін 

сұрақтар қоюға тырысты. Сонда олар Оны түрмеге жаба алар еді; немесе Оның жауабының 

Киелі  кітап  өсиеттеріне  қайшы  болғанын  қалады,  сонда  ол  халық  алдындағы  беделінен 

айырылатын еді. Бірақ, Киелі кітаптан білетініміздей, Иса Өзінің айналасындағы адамдардың 

қандай екенін білді және олардың арандатушылығына көнген емес. Исаны ешкім де торына 

түсіре  алған  жоқ.  Өздерін  әділеттіміз  деп  санайтын  кейбір  адамдардың  жарлылар  мен 

күнәһарларға қалай қарайтынын көріп, Иса халыққа кейіннен бүкіл әлемге әйгілі болған 

бір әңгімесін айтып берді. 

Бұл – адасқан ұл туралы астарлы әңгіме. Оны екі ұл туралы астарлы әңгіме деп атаған 

да дұрыс болар ма еді. Өйткені, Исаның айтуы бойынша: бір адамның екі ұлы болыпты. 

Олардың  кішісі  әкесіне  келіп:  «Әке,  басқа  қалаға  барып,  өз  өмірімді  өзім  құратындай 

дәрежеде ер жеттім. Маған тиесілі үлесімді бер», – дейді. Әкесі оның айтқанын орындайды. 

Ол өз дүние-мүлкін екіге бөліп, кіші ұлына тиесілі еншісін береді.

Әлгі  кіші  ұл  (Иса  оның  атын  атамайды)  пайдалы  іспен  айналысудың  орнына  жат 

елге  кетеді  де,  ойын-сауыққа  беріліп,  өзінің  бар  ақшасынан  айырылады.  Оның  ақшасы 

біткенде, бұрын жанынан шықпайтын достары да бір сәтте жоқ болады. Ішер тамағына 

ақшасы қалмаған ол, шошқа бағуға жалданады. Фу-у! Қандай қорлық! Сол заманда одан 

төмен кәсіп болмайтын. Бірақ, ол бұл кәсібімен де тамағына жетерлік табыс таба алмайды. 

Үлкен тастың үстіне отырып алып, жайылып жүрген шошқаларына қарап отырған ол: «қой, 

әкеме барып, оның және Құдайдың алдында кінәлі болғанымды айтайын. Жат жерде аштан 

өлгенше, әкемнің қол астында қызмет етейін», – деп шешті.

Сөйтті де, тұрып жүре берді. Ал оның әкесі осы жылдар ішінде, сірә, «Ұлым келе жатқан 

жоқ па екен», – деп жолға қараумен болған шығар. Себебі, ұлының қарасы көріне салысымен 

ол алдынан жүгіріп шығып, оның мойнынан құшақтап, қуаныштан жылап жібереді. «Әке, 

мені кешір! – деді ұлы. – Мен сенің және Құдайдың алдында кінәлімін! Маған өзіңнің қол 

астыңда жұмыс істеуге рұқсат ет». Ал әкесі болса қызметшілеріне: «Ұлыма жақсы киімдер 

әкеліңдер! Аяқ киімді де ұмытпаңдар! Ол құл емес, ол – азат!», – дейді. Содан соң ұлына 

қарап: «Менің сақинамды алып, қолыңа ки! Сен – құл емес, менің ұлымсың», – дейді.

Ұлының қайтып келу құрметіне әкесі үлкен той жасайды. Тойдың нағыз қызған 

шағында егістіктен оның үлкен ұлы оралады. «Бұл не қылған той?» – деп сұрайды ол 

қызметшіден. «Сенің інің қайтып оралды!» – деп жауап береді қызметші. Сол кезде 

әкесі  де  сыртқа  шығып  қалады.  «Ішке  кіріп,  қуанышымызға  ортақ  бол!  Жоғалып 

кеткен бауырың қайтып оралды, ол бұрын өлі еді, енді қайта тірілді», – дейді. Бірақ 

қатты  ашуланған  үлкен  ұлы  кері  бұрылып,  кетіп  қалады.  Әкесінің  айтқандарын 

тыңдап,  бар  шаруаны  атқарып  жүрген  ұлы  өзіне  мұндай  құрмет  көрсетпегеніне 

ренішті еді. Әрине, оның бұл қылығына Әкесі қатты қынжылды.

Міне,  өзін  қоршап  отырған  адамдарға  Иса  осындай  астарлы  әңгімені  айтып 

Үйіне, Әкесіне

Болат ҚАҺАРМАН

Шар

апа

т  1/201

1

10


берді. Үлкен ұлдың бейнесінен өздерін көрген діндарлар Исаға бұрынғыдан бетер

 

қарсы бола бастады. Ал қалғандары қайтып оралған ұлын қабылдаған әке секілді,   



Көктегі Әкенің де, күнәларын мойындап Өзіне келгендерді қабыл алатынын түсінді. 

Иса  бәріне  Көктегі  Әкеміздің  бізді,  күнәһар  адамдарды  қаншалықты  сүйетінін 

көрсетіп берді.

Суретін салған Жүніс ЫБЫРАЙЫМОВ

11

Шар



апа

т  1/201

1

1. Әбілдің 

әкесінің 

аты кім еді?

                

                         

А) Енох


Ә) Адам

Б) Ыбырайым



2. Сет кімнің ұлы еді?

А) Нұхтың

Ә) Ысқақтың

Б) Адамның



3. Ысқақтың ата-анасы кім?

А) Ыбырайым мен Сара

Ә) Адам мен Хауа

Б) Жақып пен Рабиға



4. Жақып ұлдарының 

қайсысына түрлі-түсті 

матадан шапан тіктіріп берді?

А) Рубенге

Ә) Жүсіпке

Б) Буняминге

     

       5. Манаса мен Ефрем   



 

   

       кімнің балалары еді?

     


 

А) Жақыптың

     

 

Ә) Жүсіптің



     

 

Б) Әйүптің



6. Құдай яһуди халқын Мысырдан алып  

шығуды бұйырған Һарон мен Мұсаның  

 

әкесінің аты кім?

А) Ыбырайым

Ә) Адонирам

Б) Амрам


7. Есейдің ұлдарының 

қайсысы патша болды?

А) Елияп


Ә) Әбінадап

Б) Дәуіт


               8. Жақия шомылдырушының  

Каталог: pdf


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет