Балалар арасында гиподинамияның алдын алу шаралары тағай А.Ә. – 102-13 оқу тобының студенті Ғылыми жетекші: Ақынова Л



Дата30.03.2017
өлшемі52.05 Kb.
ӘОЖ 61:373.3/.5

БАЛАЛАР АРАСЫНДА ГИПОДИНАМИЯНЫҢ АЛДЫН АЛУ ШАРАЛАРЫ

Тағай А.Ә. – 102-13 оқу тобының студенті

Ғылыми жетекші: Ақынова Л. –б.ғ.к, аға оқытушы

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты, Шымкент



Резюме

В статье рассматриваются проблемыразвития гиподинамии у детей.

This article discusses problemyrazvitiya inactivity in children
Денсаулық — тек қана әрбір адамның ғана емес, бүкіл қоғамның маңызды құрылымы.   Біз жақын және қымбат адамдарды кездестіргенде, олармен қоштасқанда мықты денсаулықты тілейміз, себебі бұл толық қанды әрі бақытты өмірдің кепілі. Денсаулық бізге құрған жоспарларды орындауға, өмірдің басты амалдарын орындауға, қиындықтарды өткеруге, ал қажет болса  тым көп жұмыс орындауда көмектеседі. Орынды сақталынатын және адамның өзі шынықтыратын денсаулық оған ұзақ және қозғалыста болатын өмірді қамтамасыз етеді.

Адам организімінің дұрыс өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қаңқалы бұлшық еттердiң белсендiлiгi    болуы қажет. Бұлшық еттiк аппараттың жұмысы мидың дамытуы және центр аралық және сенсораралық өзара байланыстарының анықтауына мүмкiндiк туғызады. Қозғағыш мүмкіндік энергия өнiмi және бiлiмдi жоғарылатады жылу, тыныс, организмның тағы басқа жүйелерiн жүрек-қолқа жұмыс жасауды жақсартады. Қозғалыстардың жеткiлiксiздiгi барлық жүйелер нормалы жұмысты бұзады ерекше күйлер пайда болады, ол — гипокинезия және  гиподинамия (қимыл аздығы).[1, 139 б]

Гипокинезия — жұмыс істеу  сипатының салдарынан ерікті қозғалыстың көлемінің азаюы; аз қозғалу, жеткiлiксiз қимыл белсендiлiгi.

Ең жақын болатын түсінік — гиподинамия. Ол қозғалысты жүзеге асырғанда бұлшық еттiк күштердi төмендеу, бірақ бұлшық еттiк аппаратқа өте аз жүктемелерiнде. Қаңқалы бұлшық еттердiң екi жағдайларыда жеткiлiксiз мүлде жүктелген. Қозғалыста  үлкен биологиялық қажеттiктiң дефицитi пайда болаады. Соның салдары ретінде  организмның функционалдық күй және жұмысқа қабiлеттiлiгi кенет төмендетедi.

Гиподинамия  (қозғалыстың төмендеуі,  грек тілінен  күш жетіспеушілігі) — организм функцияларының бұзылуы (тiрек-қимыл аппараты, қан айналулар, тыныс, ас қорыту) қимыл белсендiлiгiнiң шектеуiнде, төмендету бұлшық еттердiң қысқартуының күштерi. Қимыл аздығының көп таралғандығы урбанизациямен өседi, автоматтандыру және коммуникацияның құралдарының рөлi еңбектiң механикаландыруы, үлкеюмен байланысты.[1,76 б ]

Қимыл аздығы дене еңбегiнен адамның босауы, ол әсерi болып табылады кейде  өркениеттiң ауруларын  деп атайды. Жүйеге жүрек-қолқаға қимыл аздығы әсiресе ықпал етедi — жүректiң қысқартуларын күштi әлсiрейдi, еңбек ете алушылықты азаяды, қан тамырлардың тонусы төмендейдi. Негативтi ықпал және зат алмасу және энергияда, кездемелердiң қан жабдықтауы азаяды екен.



Гиподинамияның пайда болу себептері.Адамдар уақыты қажеттi дене күш жүктемелерi болмағандықтан көбiне -көп отыруға арналған немесе жатқан қалыбында өткiзедi. Көбiнде барлық жүктеме бiздiң автокөлiкмен шығып үйге  кiру жолмен шектеледi. Бұлшық еттер жұмыссыз әлсiзденiп бiртiндеп семедi. Күш және шыдамдылықтарды азаяды, жүйке — рефлекторлық байланыстарды (вегето — тамыр дистониялары дамиды, фасциалдық, жабығу) жүйке жүйесiнiң қызметiнiң бұзылуына әкеліп соқтырады. Қимыл аздықтары артынан уақыт өткенде тiрек-қимыл аппарат өзгерiс жақтан өсiп келе жатады: сүйек массасы азаю жылдам үдейтiн(сүйек ұлпасының селдiреуi дамиды), шеткi буындар (буынның қабынбай зақымдануы) және (омыртқаның функциясын остеохондроз ) азап шегедi. Ұзақ  гиподинамия (жүректiң ишемия ауруы, тамыр гипертониясы) ауруларға жүрек-қолқаға алып келедi, тыныс алудыі  (өкпенің  созылмалы обструктивтiсi ауру )  және (iшектердiң функцияны бұзылысы) ас қорытудың бұзылу.[2, 197 б ]

Қимыл аздығы эндокрин бұзушылықтарының тізбегі салдарынан (семiру, төзiмдiлiк және атеросклероздың белгiсiнің үлкею) метаболиялық синдроммен айқындалады. Мына барлық өзгерiстер ақыр соңында өмiрдiң ұзақтықтың кiшiрейтулерiне  алып келедi. Ерте кезеңде  гиподинамияны  айқындалу үшiн, мерзiмдi лабораториялық және аспапты тексеруден өту керек.



Негізгі  белгілері (симптом):

— Әлсіреу;

—  Жүрек соғысының және пульстің тез соғуы;

—  Қан қысымының жоғары болуы;

— Қажығыштығу, тiптi ептеген жүктемелерде;

— Эмоционалдық тұрақсыздық, күйгелектік.



Ағзаға әсері:

— Тонустың және бұлшық еттердiң күш беретiн көрсеткiшiнiң төмендетуi;

—Сүйек ұлпасынның құрамында және минералды зат алмасуды  кальцидiң мөлшер деңгейінiң төмендеуi;

— Май iркiлген кейiнге қалдыруларын жоғарылату және артық салмақтың пайда болуы;

— Капилляр жүйесiнiң жұмысын бұзады, яғни жұмыс iстейтiн капиллярларды саны, күре тамыр және тамыр бөлiмшелерi қысқарады.

Организм ұзақ уақытта қимыл аздығының күйiнде болған сайын оның  әр түрлi жүйелерi көбiрек бейнет тартады. Жүйке — рефлекторлық байланыстардың бұзушылықтары артынан ұйқысыздықтар , жабығу пайда болады.

Гиподинамияның салдарынан ағзада басқа да  сырқаттар пайда болады. Оларға  омыртқа аралық шеміршектердің мүжіліп тозуы, жұқаруы —  остеохондроз, адам бойындағы артық салмақ — семіздік, қан қысымының жоғарылауы — гипертония, омыртқа жотасының қисаюы — сколиоз, табан бұлшық етінің  жетілмеуі салдарынан балаларда жиі кездесетін – қазтабандылық және т.б. аурулар.[3 , 197 б ]

Қимыл аздығының ретiнде дербес дәрiгерлiк мәселесi кешелi-бүгiн пайда болды. Көп дәрiгерлер  оны «ғасырдың  ауруы» және «өрлеу қарсы тараптарының көрінісі» деп санайды.[5, 79 б]

Баланың дамуына қимыл қозғалыстардың әсер етуі. Адамның денесі мен қимыл-ойының дамуына қозғалыс күшті әсер етеді. Нәрестенің қозғалыс белсенділігіне бөгет жасағанда оның жалпы дамуы нашарлайды және кешігеді. Күнделікті тіршілікте орындалатын қимылдардың қосындысын адамның қозғалыс белсенділігі деп атайды. Қозғалыс белсенділігі ұйымдастырылғмаған қимылдардан тұрады. Ұйымдастырылған қозғалыс белсенділігіне дене шынықтыру жаттығулары, спорт, сабақ кезінде, белгілі еңбек әрекетіне байланысты пайда болған қозғалыстар жатады. Ал ұйымдастырылмаған қозғалысқа түрлі ойындар кезіндегі, өзін-өзі күтуге байланысты, қыдырған кездегі қозғалыстар жатады. [4. 166 б]

Адам денесі үшін ұйымдастырылған қозғалыстар маңызы зор. Сондықтан бастауыш сынып мектептерінде балалардың мұндай қозғалыстарын дұрыс жоспарлап іске асыру арқылы балалардың қимыл-дағдыларын қалыптастыруға, саналы қозғалыстарын көбейтуге болады. Ұйымдастырылған қозғалыстар аз болуына байланысты соңғы жылдары балаларда гиподинамияның белгілер пайда бола бастайды. Гиподинамияның деп бұлшық еттердің қозғалыс белсенділігінің төмендеуін айтады. Бұл көбінесе бала аз қимылдағанда пайда болады. Қозғалыс белсенділігі тиімді мөлшерден асып кеткенде, мысалы, ауыр жұмыс, мөлшерсіз еңбекпен шұғылданғанда, гиподинамия пайда болады. Гиподинамия организмнің қызметін, қалыпты жағдайын бұзады. Себебі нерв-ет, жүрек-қан тамырлары, т.б. жүйелердің қызметі осы шектен тыс қозғалыс барысында қалпына келіп үлгермейді де, олардың зорығу белгілері байқалады. Сондықтан балалардың қозғалыс белсенділігін гигиеналық талапқа сәйкес жасына лайықтап ұйымдастырған жөн. Бүгуге қатысатын бұлшық еттері әлсіз болғандықтан және олардың қозғалыс нейрондарының еңбек қабілеті төмен болғандықтан бастауыш сынып оқушылары сурет сабағында немесе басқа сабақта 8-10 минуттан кейін-ақ жиырылатын еттері босайды да, мазасыздана бастайды: дұрыс отырмайды, сондықтан омыртқалары қисайып кетуі мүмкін. Әсіресе ұзақ түрегеліптұра алмайды. Осыған байланысты балаларды 6-7 минуттан артық тік тұрғызуға болмайды.[5, 447 б]


Пайдаланылған әдебиеттер:

1.Икиманова Г.К. «Емдік гимнастика». Алматы-2001


2.Мустафина Т.К.-Спорттық медицина. Оқулық- А., 1997.
3.Нұрмұхамбетұлы Ә.Н. Патофизиология. Алматы-2007
4. Попов С.Н. «Лечебная физическая культура», М., 1988
5.Сәтбаева Х.Қ., Өтепбергенов А.А., Нілдібаева Ж.Б. Адам физиологиясы. Алматы-2005.
Каталог: sites -> default -> files -> publications
publications -> Қазақстан республикасының денсаулық сақтау әЛЕУМЕТТІК денсаулық сақтау министрлігі
publications -> Қазақ тіліндегі физикалық ЖӘне техникалық терминологиялық СӨздіктердегі үйлесімсіздік
publications -> Реферат тақырыбы: Сыртқы және ішкі сәулелену әсерінен пайда болатын аурулар Орындаған: Медеубек М. А. Тобы: 103 фк
publications -> Ас қорыту жүйесі
publications -> Тіл – ел байлығы
publications -> В медицинской практике остеомиелитом называют воспаление всех слоев кости от костного мозга до надкостницы
publications -> Делимитация и демаркация государственной границы рк как фактор национальной безопасности
publications -> Морфологические изменения миокарда предсердий при внезапной сердечной смерти у пожилых людей
publications -> Патриоттық тәрбие Аннотация


Достарыңызбен бөлісу:


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет