Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару мәселесі бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгертулер мен толықтыруларды енгізу туралы» Заң жобасының Тұжырымдамасы



Дата07.11.2017
өлшемі208.65 Kb.

Мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқаруда нормативтік-құқықтық базасын жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау


А-Қосымшасы
Жоба
Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару мәселесі бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгертулер мен толықтыруларды енгізу туралы» Заң жобасының Тұжырымдамасы


  1. Заң жобасының атауы

«Мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару мәселесі бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгертулер мен толықтыруларды енгізу туралы»




  1. Заң жобасын әзірлеудің қажеттілігіне негіздеме

Қазақстан Республикасының әртүрлі мемлекеттік бағдарламаларды және жобаларды іске асыру үшін жыл сайын мемлекеттік бюджеттен ақшалай қаражаттың қомақты сомасы бөлінеді.

Алайда бөлінген бюджеттің қаражатын пайдаланудың нәтижелілігі әлі де көп нәрсені жақсартуды керек етеді. Осыған орай Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі Есеп комитетінің (бұдан әрі-Есеп комитеті) есептеріндегі деректер айғақ бола алады. Мысалға, Есеп комитетінің 2013 жылғы 1 қазан бойынша жасалынған есебіне сәйкес, Қазақстан Республикасын үдемелі индустриялық-инновациялық дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламаны аралық бағалаудың қорытындысы бойынша, 563 жобаның ішінде, 2010-2012 жылдары пайдалануға берілген және 2013 жылдың бірінші жартыжылдығында, 131 жоба (23,3%) жоспарлық қуаттылыққа жетпеді, оның ішінде 45 жобалар бойынша жоспарлы қуаттылықты игеру 50% кем құрады.

Қазақстан Республикасында инновацияларды дамыту және технологиялық жаңғыртуға жәрдемдесу жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған бағдарламаны іске асырылудың аралық бағалауы жаңа технологияларды және тәжірибелік-құрастырымдық зерттемелерді енгізу бойынша, ірі шетел команияларымен бірігіп жоғары технологиялық өндірісті құруға, салалық орталықтарды қалыптастыруға, инновация және ғылымға мемлекеттік шығындардың тиімділігі бойынша көрсеткіштерге жетпейтіні анық болды.

Қазақстан Республикасында жеңіл өнеркәсіпті дамыту жөніндегі 2010-2014 жылдарға арналған бағдарламаның тиімділігін аралық бағалау елдің шикізат ресурстарының, өндіріс әлеуеттің көліктік инфраструктурасының, сонымен қатар ірі нарыққа жақындықтың бар болу басымдылығы толықтай көлемде қолданылған жоқ.

Ресурстардың жалпы көлемінде отандық өндірістің үлесі 2008 жылы 32,7% тен 2013 жылы 16,6% процентке дейін төмендеді, бұл бекітілген арнаулы деңгейлерден елеулі төмен болып табылады.



Қазақстан Республикасында тау-кен металлургия саласын дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған бағдарламаның (бұдан әрі- Бағдарлама) тиімділігін бағалау оның арнаулы индикаторларында сақталынып тұрған орындалмау тәуекелдері туралы айғақтайды. 13 көрсеткіштің ішінен 8 нәтижелерге жетпеді, сондай ақ, шекті шойынды, илемделген жалпақ болатты, ақ қаңылтырды, мырышпен қапталған темірді, құбырларды, катодты мысты, өңделмеген мырышты, қорғасынды өндіру көлемі бойынша.

Қазақстан Республикасында мұнай-газ секторын дамыту жөніндегі 2010 - 2014 жылдарға арналған бағдарламаны іске асыруды бағалау жолында, оның мұнай-газ саласын теңдестіру және тиімді дамытуды қамтамасыз ету мақсатына толық өлшеммен жетпейтіні анық болды.

Жоспарланған көлемде көмірсутекті өндіруге, мұнайөнімдері мен газбен ішкі нарықтың мұқтаждығын қамтамасыз етуге, мұнайгаз компанияларда казақстандық мазмұнның деңгейін үлкейтуге және қоршаған ортаға жағымсыз әсердің төмендеуіне қол жеткізу болған жоқ.

Сонымен қатар республикалық бюджеттік инвестициялық жобаларды тиімді іске асыру бойынша сөгулер де бар болды. Ендеше, Есеп комитетінің ақпараты бойынша 2013 жылы инвестициялық саясатты іске асыруда республикалық бюджеттен 328,6 млрд. теңге бөлінді. Сонымен бірге 12,8 млрд. теңге игерілмей қалды, ал 80,9 млрд. теңге қаражат сомасы тиімсіз қолданылынды.

Есеп комитеті тексеру шараларының қорытындысы бойынша инвестициялық жобаларды іске асырудағы бюджеттік қаражатты сапасыз жоспарлау, құрылыс қызметі саласындағы қолданыстағы заңнамалық актілерді сақтамау, бюджеттік қаражатты игермеу, оларды тиімсіз қолдануға әкеп соқтырады деген тұжырымға келеді.

Сонымен бірге, қолданыстағы мемлекеттік бағдарламаларды қабылдау бастапқыда мемлекеттің және қоғамның маңызды қажеттілігімен уағдаланған және сондықтан оларды жоспарлы іске асыру сыни маңызды және өткір қажет.

Осылайша, тәжірибеде ахуал қаланады, мемлекеттік бағдарламалар/жобаларды іске асыруда қажеттіліктің болуы және іс жүзінде оларды жүзеге асыруда бюджеттік қаражаттың бөлінуі кезде, мағлұмдалған мақсаттар жеткізілінбей, міндеттер орындалмай, күтілінген нәтижелер- алынбай немесе жалпы көлемде емес алынып қалады.

Заттың ұқсас жағдайы, мемлекеттік инвестициялық жобаларды іске асыру және жоспарлау жолдарын жақсарту қажет деген тұжырымға алып келеді.

Халықаралық тәжірибеде белгіленген міндеттерді шешу және қойылған мақсаттарға тиімді қол жеткізу мақсатында жобаны басқарудың немесе жобалық менеджменттің тетіктерін және құралдарын кең көлемде қолданады.

Жобаларды басқару халықаралық ассоциациясының деректері бойынша (International Project Management Association - IPMA) жобаны басқарудың заманауи әдістемесін және жобаны басқаруда инструментариялауды қолдану жобаны және бағдарламаны жүзеге асырылатындығына жұмсайтын 20-30% уақытты және шамамен 15-20% қаражатты үнемдеуге жағдай туғызады.

АҚШта жүргізілінген зерттеулер жобаны басқаруды енгізу жобалардың шығынын на 10-15% азайтады, солай бола тұрсада жобаны басқару шығындары жобаның құнының орташа 6,5% құрайды.

Мемлекеттік жобаларды іске асыру және жоспарлау кезінде жобаны кәсіби басқарудың тетіктерін енгізу, көбінесе мемлекеттің қатысуымен болатын жобалардың бюджеттік қаражатын үнемдеуге және әлеуметтік-маңызды жобаларды жоспарлы іске асырылуын қамтамасыз ететін, «Қазақстан-2050 Стратегиясы»: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан халқына 2012 жылғы 14 желтоқсандағы Жолдауының экономикалық саясатының жаңа бағытың құрамдас бөлігі ретінде белгіленген күтімді және ойланған бюджеттік-қаржылық процесстерді қамтамасыз етуге мүмкіндік туғызады.



Бұдан басқа, мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару әдістерін енгізу Қазақстан Республикасы Президентінің 2013 жылғы 26 маусымдағы № 590 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының жаңа бюджет саясатының тұжырымдамасымен (бұдан әрі – жаңа бюджет саясатының Тұжырымдамасы) келісілінеді. Соның ішінде, жаңа бюджет саясатының Тұжырымдамасында, оның іске асырудың алғашқы кезеңінде (2014-2017 жылдар) басқалардың арасынан жоспарланатыны көрсетілген:

1) мемлекеттік жоспарлау жүйесін жаңарту және нәтижеге бағдарланған бюджеттеудің тәжірибелік қолданысын кеңейту;

2) бюджеттік инвестициялар бойынша амалдарды реформалау.

Бір жағынан қарағанда, сарапшылардың ойынша, нәтижеге бағдарланған бюджеттеу жобалық менеджменттің әдіснамасымен бірге үйлестікте ең жоғары тиімділікке жетеді. Бұл былай түсіндірілінеді, мемлекеттік бағдарламаны қаржыландырудың орындылығының айқындамасы, мемлекеттің және аумақтардың экономикалық дамуының орта мерзімді сапалы болжамдары әрбір кезеңде бағдарламаны іске асыру процессін коррегирлеу және мониторингтеуін қамтамасыз етеді. Бұдан басқа, осындай үйлестік арнаулы бағдарламаларды іске асыруды басқарудың тиімділік көрсеткіштерінің жүйесін қадағалу және жасау мүмкіндігімен уағдаланған.

Жобаны басқару бағдарламалық арнаулы амалдармен бірге үйлестіктің негізгі бір ерекшелігі кешенділік және бағдарламаны іске асырудың тиісті ұйымдасқан нысанының бары болып табылады.

Басқа жақтан қарағанда, нәтижеге негізделген басқару осы нәтижелерге жету үшін әдістемелердің және құралдардың өлшенетін нәтижелерін айқындауға тірек жасау болып табылады.

Жобалық менеджмент немесе жобаны басқару жоспарланған қаражат, белгіленген мерзім, сонымен қатар басқа жобаның шектеулері (сапа, ресурстар, тәуекелдер, жұмыс көлемі) шеңберінде жобаның жоспарланған нәтижеге жету мақсатында жүргізілінетін, оның тіршілік кезеңінің барлық кезеңдерінде жобаға кешенді әсер ету болып саналады.

Тәжірибелі түрде, жобаларды басқару ерік береді:



    • орындылықты негіздеу және инвестицияларды оңтайландыру;

    • жұмысты қаржыландыру, материалдардың және жабдықтарды жеткізу тиімді сызбасын әзірлеу;

    • жұмысты орындалу мерзімдерін, ресурстарды пайдалануын, қажетті шығындарды қоса алғанда жұмыс жоспарын құру;

    • жобалық тәуекелдерді талдау;

    • жобаға қатысушылардың тиімді өзараәрекеттерін қамтамсыз ету;

    • құрылған жоспардың орындалуын тиімді бақылау;

    • жоспарланғаннан жұмыстың орындалған іс жүзінде жолдағы ауытқуларды талдау және мерзіммен және негіздемемен жоспарлы көрсеткіштерді түзету;

    • жобалардың ақпараттық үлглерінде басқарушылық әсерді өңдеу және басқармалық шешімдерді қабылдау;

    • жобалардың мұрағатын жүргізу және басқа жобаларда қолдануға мүмкін болатын, оларды іске асыру тәжірибесін талдау және т.б.

Сарапшылардың ойынша, Қазақстанда жобалық менеджментті дамыту апатты және абылдабыл өтеді. Жобаны басқару мәселесін заңнамалы реттеулік әлі жүйелі емес және кездейсоқ және көріністік мінезбен ерекешелінеді.

Алайда, мемлекеттік деңгейде жобалық менеджменттің тиімділігі және маңыздылығы сонда да мойындалынады.

Соның ішінде, Қазақстан Республикасының Президентінің 2014 жылғы 01 тамызда № 847 бекітілінген Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудың 2015 - 2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында индустрия саласын дамыту Ұлттық институтының негізінде бағдарламаны басқару кеңсесін құру қарастырылған. Жоблаық кеңсе арнаулы көрсеткіштерді орындауды, жеке шараларды іске асыру деңгейін бағалауды жүзеге асырады. Бағдарламаның іске асырылу мониторингі ауытқуларды табуға және оларды жоюға іс-шара жоспарын ұсынуды, осының негізінде Бағдарламаға түзетулер жасауға мүмкіндік туғызады.

Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 09 қаңтардағы № 534-IV «Индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау туралы» Заңымен, технологиялық дамыту саласында құрылған ұлттық даму институты технологиялық парктері индустриялық-инновациялық қызмет субъектілерінің жұмыс істеуінің бастапқы кезеңінде, және оның ішінде жобаларды басқару бойынша қызмет көрсетуі қарастырылған. Осындай заңанамлық нормаларды бекіту, мемлекеттің жобалық менеджменттің амалдарының прогресстік мінезін мойындауды айғақтайды.



Сонымен қатар, жобалық менеджменттің амалдарын қолдану қажеттілігі және тиімділігі заң шығарушымен тек жеке кәсіпорындық жобаларға ғана қолдану емес, сонымен қоса мемлекеттің қатысумен іске асырылынатын жобаларға қатысты мойындалатынын атап өту қажет. Осыған мысал ретінде Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 26 мамырдағы № 541 «Инвестициялық ұсынысты әзірлеу және түзету, қажетті сараптамаларды жүргізу, сондай-ақ бюджеттік инвестицияларды жоспарлау, қарау, іріктеу, мониторингтеу және іске асырылуын бағалау қағидаларын бекіту және Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiнiң күшi жойылды деп тану туралы» (бұдан әрі - Қағидалар) қаулысының 190 тармағындағы бекітілген норма бойынша, бюджеттік инвестициялық жобаларына (бұдан әрі-БИЖ) мониторинг БИЖ тиімді басқару мақсатында жүргізілінеді делінген.

Бұдан басқа көрсетілген Қағидалардың 203 тармағымен БИЖ тиімді басқаруды қамтамасыз ету мақсатында БИЖ іске асырылуын бағалау мүмкін болатын ауытқуларды мерзіммен табу үшін жүргізілінеді деп белгіленген.

Қағиданың 241 тармағында осыған ұқсас норма, заңды тұлғалардың жарғылы капиталына мемлекеттің қатысуымен инвестицияларды іске асыруды бағалау деректерін мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган инвестицияны тиімді жүзеге асырылғанда шараларды іске асыру бойынша ұсынымдарды жасау үшін қолдана алады.

Жоғарыда аталған нормалар мониторинг және бюджттік инвестицияны іске асырылуын бағалау заңнамалық деңгейде мемлекеттің қатысумен іске асырылынатын жобаларды басқарудың құрамдас бөлігі болып қарастырылынуның айғағы болып табылады

Сонымен бірге көрсетілген құқықтық нормалар толық емес және мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару тетіктерін енгізу процессі қазақстан Республикасының заңнамасын жаңартуды талап етеді.

Мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару тетіктерін енгізу кезінде шешімдерді талап ететін келесі негізгі аспектілерді белгілеуге болады: мемлекеттік жобалар үшін жобаны басқарудың 5 негізгі процесстерінің ішінде (бастамалау, жоспарлау, орындау, мониторинг (бақылау) аяқтау процесстер тобы) барлық процесстердің топтары қолданбалы болады. Алайда заңнамалық деңгейде барлық процесстер бейнеленбейді және кейбіры жобалық менеджменттің ақындамасы бойынша аралас болып келеді, мысалға бастамалау және жоспарлау процесстері. Жобаларды басқаруда жоспарлау процессі тап мұндай болмайды, тек бюджеттік процесстің көз қарасына сәйкес тек жоспарлау ғана болады. Тиісінше, орындау және мониторинг (бақылау) процесстерінің топтары толығымен біртұтас емес, өйткені жоспарлау процессі ақсаңдап тұр.

Осылайша, Заң жобасы мынадай заңнамалық актілерге өзгертулер мен толықтыруларды енгізуді бағамдайды:


  1. мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару процессінің шекараларын айыру және бекітуге қатысты Қазақстан Республикасының Бюджет кодексіне;

  2. бюджеттік заңнамаға түзетулерді енгізумен сәйкестендіруді жүргізуге қатысты Қазақтан Республикасының 2007 жылғы 21 шілдедегі «Мемлекеттік сатып алу» Заңына;




  1. Заң жобасын қабылдау мақсаттары

Заң жобасын қабылдау мақсаты мемлекеттік жоспарлау жүйесін жетілдіру және менеджменттің заманауи құралдарын енгізу арқылы бюджет қаражатын тиімді қолдануды жоғарлату болып табылады.




  1. Заң жобасын реттейтін мән

Заң жобасын реттейтін мәні мемлекеттік инвестиицялық жобаларды іске асыру және жоспарлау жолында шығатын қоғамдық қатынастар болып табылады.




  1. Заң жобасының құрылымы

Заң жобасы 2 бөлімнен тұрады.

1 Бап мемлекеттік инвестициялық жобаларды басқару саласында заңнаманы жетілдіруге бағытталған, түзетулерді енгізілінетін заңнамалық актілерді айқындайды:

Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі;

Қазақтан Республикасының 2007 жылғы 21 шілдедегі «Мемлекеттік сатып алу» Заңы;

2 Бап Заңның күшіне ену тәртібі мен мерзімін айқындайды.




  1. Заң жобаны қабылдаған жағдайда болжалды құқықтық және әлеуметтік-экономикалық нәтижелер

Берілген заң жобасы мемлекеттік инвестициялық жобаларды іске асырылуында және жоспарлауында жобалық менеджменттің тәжірибелі амалдарын қолдану үшін құқықтың негізін құруға бағытталған.

Заңнамаға ұсынылған өзгертулер мүмкіндік туғызады:

1) мемлекеттік секторда менеджменттің заманауи құралдарын енгізу;

2) бюджеттік жоспарлау тетіктерін жетілдіру;

3) бюджеттік жоспарлау сапасының көтеру;

4) бюджет қаражатын тиімді қолдануды көтеру;

5) жоспарланған мерзімдер және қаржаттар шеңберінде іске асырылған жобалардың санан көтеру;

6) мемлекеттік инвестициялық жобаларды іске асырылу процесстерінің сапалы жақсартуы;

7) мемлекеттік инвестициялық жобаларды жоспарлы іске асырылуын бақылау және мониторингтеу тиімділігін көтеру;

8) мемлекеттік – жеке меншік әріптестік жобаларына меншікті инвестицияларды тарту. Мемлекеттік – жеке меншік әріптестіктің басында іске асырылынатын жобалар мемлекеттік инвестициялық жобалардың өзге бір түрі болып табылады. Берілген жобаларға қатысты, заңнамалық деңгейде жобалық басқарудың негізін бекіту жеке меншік инвестицияны тартуға қосымша мүкіндік туғызады және ерекше шетелдіктерден, МЖӘ жобаларын іске асырылуына келесі себептер болады.

Біріншіден, себеі қазіргі кезде көптеген шетел және халықаралық қаржыландыру құрылымдар жобаға қаражаттарын инвестициялайды, алғышартта жобалық менеджменттің ережесімен оны міндетті түрде іске асырылса.

Екіншіден, сарапшылардың ойынша, қазіргі кезде әлемде жобаны басқару тетігін қолданбайтын ірі немесе маңызды бір де бір жоба қалған жоқ, сол сияқты өз қызметінде жобалық амалды қолднабаған бір де бір ірі, байсалды, жемісті ұйым қалмады. Демек, өз қызметінде жобалық басқаруды тәжірибелейтін инвесторлар, жобалық басқарудың терминологиясы, қағидаттары, амалдарды пайдаланудың біртұтастығы есебінен жобалық менеджменттің оларға таныс және түсінікті әдіснемесімен іске асырылынатын жобаларғы жоғарғы деңгейде қызығушылық танытады. Осылайша, жеке меншік инвесторлардың көз қарасы бойынша, жобалық монитрингтің инструментариясын МЖӘ жобаларын іске асыру және жоспарлау жолында қолдануды қамтамасыз ететін құқықтық нормаларды заңнамалық бекіту жобаларды іске асыру шарттарын болжайтын және түсіну үшін қол жеткізуді жоғарлатады, тиісінше тәуекелділік пен тұрлаусыздықты жоғарлату шартында және уақыттың ұзақ кезеңі ішінде іске асырылынатын концессиялық жобалар үшін айрықша маңызды болып табылады.

Бюджеттік инвестицияны жүзеге асырылғанда (бюджеттік инвестициялық жобалар және заңды тұлғалардың жарғылық капиталын мемлекеттің қатысу арқылы жүзеге асатын бюджеттік инвестициялар) жобалық менеджментті енгізу мемлекеттің, жұмыс/қызметті тапсырушы ролін атқаратын және бизнес-әріптестер орындаушы ролін атқаратын, жобаны басқарудың тетіктерін, амалдарын, қағидаттарын бір тұтас түсіну есебінен олардың арасындағы өзара әрекеттерін тиімді қолдануға мүмкіндік туғызады, өйткені жобалық амалды көбінесе жеке меншіктік коммерциялық жобаларды іске асырылған бизнес-ортада қолданады және бизнес-қауымдастығына жақсы таныс.

Мемлекеттік инвестициялық жобаларды іске асыруға қатысатын, өз қызметінде жоблаық басқару әдісін бұрында қолднбаған жеке меншік компания үшін, берілген әдістер мен құралдарды игеру мемлекеттік жобаны іске асыруда қосылған олардың персоналдарының біліктілігін жоғарлатуға, сонымен қатар осындай компаниялардың инвестициялық тартымдылығын жоғарлатуға мүмкіндік туғызады, өйткені бүкіл әлем мойындаған жобалық амалды қолдану қаржылық институттар және инвесторлар үшін басқару жүйесінің айқындығын және түсінушілігін қамтамасыз етеді.

Мемлекеттік инвестициялық жобаны іске асыру нәтижесінде алынатын тауарлардың, жұмыстың, қызметтің сапасын жоғарлату түрінде ұсынылған заңнамалық өзгертулерді іске асырудан тұтынушылар және халық пайда табады.


7. Басқа заңнамалық актілерді әзірленген заңжобасымен бірмезгілді (кейінгі) сәйкестендіруді жүргізу қажеттілігі
Талап етілінбейді.
8. Заң жобасының мәнін басқа нормативті құқықтық актілермен регламентациялау
Заң жобасының мәні жартылай келесі нормативті құқықтық актілермен регламентацияланған:

  • Қазақстан Республикасының Бюджет кодексімен;

  • Қазақтан Республикасының 2007 жылғы 21 шілдедегі «Мемлекеттік сатып алу» Заңымен;

  • Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 26 мамырдағы № 541 «Инвестициялық ұсынысты әзірлеу және түзету, қажетті сараптамаларды жүргізу, сондай-ақ бюджеттік инвестицияларды жоспарлау, қарау, іріктеу, мониторингтеу және іске асырылуын бағалау қағидаларын бекіту және Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң кейбiр шешiмдерiнiң күшi жойылды деп тану туралы» қаулысымен;

- Қазақстан Республикасының басқа заңдарымен және Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң қаулыларымен.



9. Қарастырылған мәселе бойынша шетел тәжірибесінің бар болуы
Мемлекеттік сектордағы жобалық менеджменттің технологиясын белсенді түрде мынадай елдердің үкіметтері АҚШ, Ұлыбритания, германия, австрия, Жапония, Франция, Австралия, Бразилия, Мексика және т.б. сияқты қолданылады.

Америка құрама штаттары

Жобаны басқару ғылыми тәжірибелік қызметте дербес сала ретінде және менеджмент ортасы АҚШ-та былтырғы жүзжылдықтың 50-ші жылдарында қалыптаса бастады. Бастапқы жобаларды басқару әскери міндет мақстатында басқарудың ерекше саласы ретінде қолданылды, яғни жобалық менеджменттің негізінің өздігінен пайда болуы мемлекеттің қажеттілігі бойынша шаррталған еді және мемлекеттік сектордағы жобалармен адалданған еді. АҚШ-та әскери –өнеркәсіп кешені нысанын (Polaris атомдық сүңгуір қайықты салу және Apollo ғарыштық жоба) нақ құру кезінде CPM (Critical Path Method) және PERT (Program Evaluation&Review Technique) сияқты жобаларды басқару әдістері жемісті енгізілінді және қалыптастырылды. «Поларис» ракеталық жүйені әзірлеуші жобаның нұсқаулығы соншалықты жемісті болды, жобаны жоспарланған мерзімнен екі жыл ерте аяқтауға мүмкін болды. Осындай жемісті бастаманың арқасында берілген басқару әдісі АҚШ-ның барлық қарулы күштерде жобаларды жоспарлау үшін қолдана бастады.

Кейінірек жобаны басқару әдістері белсенді түрде зерттеліне және капиталды құрылыстың тәжірибесіне енгізіліне бастады.

ХХ ғасырдың 80-90 жылдары, ақпарттық технологияның дамуымен жобаларды басқаруда қолданылатын өте маңызды қолданбалы бағадрламалар пайда болды.

Кейінгі он жылдықта жобаларды басқару шеңберінде әртүрлі әдістер, үлгілер және құралдар әзірленді, жобалық басқарудың әр түрлі аспектісіне кәсіби стандарттар қалыптастырылынды.

Жобаларды басқару (Project Management Institute, PMI) американдық институтымен Guide to the Project Management Body of Knowledge (PMBOK Guide) жобаларын басқару бойынша білім жинағына Нұсқаулық әзірленді, ол 1996 жылы АҚШ-ның ұлттық стандарты болып танылды және ағымдағы мезетте әлемдегі жобалық менеджменттің кең таралған және анағұрлым жетілген әдістемесі болып табылады.

Мемлекеттік жобаларды жүзеге асырғанда қолдану үшін, PMBOK®, жобаларын басқару бойынша білім жинағына Нұсқаулыққа қосымша Government Extension to the PMBOK® Guide Third Edition-мемлекеттік сектордағы жобаларға арнайы кеңейту әзірленді.

Қазіргі кезде АҚШ үкіметінің әрбір шенеулігі тәжірибелі өзінің персоналды компьютерінде стандарттық бағдарлама пакетінің терімінің құрамына кіретін жобаларды басқару бағдарламалық құралдарды қолданады. АҚШ Қорғаныс министрлігінде жобаларды басқаруға тек арнайы дайындықтан өткен және (РМР) жобаларын басқару бойынша кәсіби сертификатты алған персонал ғана рұқсат етілінеді. Жобаларды басқару құралдары тек қана федералды жобаларды және бағдарламаларда ғана белсенді қолданбай, сонымен қатар өкіметтік аппараттың ішінеде басқару функцияларын жүзеге асырылғанда пайдаланады.



Ұлыбритания

Ұлыбританияда мемлекеттік жобалар PRINCE2 (PRoject IN Controlled Enviroment – бақыланатын ортадағы жоба) жобаларды басқару бойынша әдістеменің негізінде жүзеге асады.

Бастапқыда берілген әдістеме ақпарттық жүйе саласында үкіметтік жобаларды жүзеге асыру үшін қолданылды. Алайда соңынан берілген стандарт басқа да мемлекеттік жобаларды жүзеге асырғанды пайдалына бастады.

Қазіргі кезде Ұлыбританиядағы жобаларды басқару PRINCE2® стандарты мемлекеттік сектордағы жобалар үшін міндетті және бизнесте іске асырылынатын жобалар үшін ұсынылған болып табылады

PRINCE2 бұл үкіметпен, сонымен қатар жеке меншік секторының компанияларымен тек Біріккен Корольдықта ғана емес сонымен қоса Бельгияда, Нидерландта, Люксембургте, Австралияда, Жаңа Зеландияда, Гонконгте, Сингапурда, Малайзияда, ЮАР, Хорватияда, Польшада және басқа кейбір елдерде кең қолданылатын стандарт.

Бұдан басқа жобалық менеджменттің осы әдістемесі бойынша БҰҰ бағдарламалары және жобалары іске асады, бұлар үшін көмек көрсету бойынша жобалар тиімді басқарылуы үшін өте маңызды болып табылады.



Жапония

Жапония Үкіметімен мемлекеттік жобаларды басқару кеңімен қолданылады. Жапонияда жобаларды басқару үшін әдістемелік негіз ретінде кәсіпорынның бағдарламалары және инновациялық жобларды басқару бойынша Нұсқаулықты («A Guidebook of Project and Program Management for Enterprise Innovation») или Р2М пайдаланады. Атауында көрсетілгендей, жапондық әдістеме инновациялық жобаларға бағытталған.


Жапонияда бағдарламалар және жобаларды басқару әдістемесі (Р2М) елдің әлеуметтік-экономикалық дамуын мемлекеттің стратегиясының негізін қалайды. Жапон жобаларды басқару ассоциациясының деректері бойынша, барлық инвестициялық-құрылыс жобалар жобаларды басқару технологиясының көмегімен бағаланады және іске асырылынады.

Жапонияда P2M стандартын қолданушы ретінде коммерциялық сонымен қоса мемлекеттік құрылымдар болып табылады. Мысалы, P2M әдісін тәжірибелейтін санына мынадай мемлекеттік ведомстволар: Жапонияның экономика, сауда және өнеркәсіп министрлігі (METI), Сыртқы істер министрлігі (MOFA), халықаралық ынтымақтастық бойынша жапондық агентство және басқалары.

Бұдан басқа берілген әдістемеге Украина үлкен қызығушылықты білдірді, ол жерде P2M мемлекеттік деңгейде танылынып және жуырдағы уақиғаларға дейін үкімет тарапынан қолдауды көріп отырды. Украинаның Қаржы министрінің қызметі Қаржы министрлігінің тіпті 2014 жылға дейінгі даму стратегиясының құрамына енгізілінген P2M жүйесінің біліміне негізделген еді.

Ресей Федерациясы

Соңғы жылдары жобалық амал Ресей Федерациясында мемлекеттің қатысуымен жобаларды іске асыруда жиі қолданылады. Айрықша көрсетімді болып, жоспарлауда және іске асыруда жобалық менеджменттің құралдарын пайдаланылған, 2014 жылдың Сочилік қысқы Олимпиада нысанын салу жобасы болды. Сочидағы олимпиадалық жобаларды іске асырудың жоғары сапасы және мерзімдісі көрнекі көрсетілінді. Бірақ бұл барлығы емес. Путин В.В. айтақандай президент маңындағы дене шынықтыру және спортты дамыту кеңесінің отырысында В.В.Путин белгілегендей Сочидағы Ойындарға арналған бюджеттік қаражатты үнемдеу қолдан келді, сонымен қоса Олимпиада және Паралимпиада жобаларын тиімді басқару аз емес табыстарға алып келді.

Ресей үкіметінің вице-премьер Д.Н. Козактың «Сочи-2014» форумын аяқтау брифингісінде айтылған деректер бойынша, олимпиадалық нысанын салғанда үнемделінген, субсидиялар федералды бюджетке 26 млрд. сом мөлшерінде (Ресей Федерацисының мемлекеттік бюджеттен Олимпиданы өткізу үшін бөлінген 100 млрд. сомнан) қайтарылынды.

Бір мезгілде, жобаларды іске асыруда уақытша және құндық шығындарды төмендетуден басқа, жобалық менеджменттің тетіктерін қолдану мемлекеттік өкіметтің органы үшін бағалы болатын ұйымдастыру құрылымын оңтайландыруға және тәртіптеуге мүмкіндік туғызды. Мысалы, олимпиадалық жобаларды басқаруға қатысушылардың бір болып табылатын компанияның айғағы бойынша құрылыс жобаларын мониторингтеудің ақпараттық-аналитикалық порталы іске қосылғандықтан, Д.Н. Козактың бақылаудағы тапсырмалары шамамен 2 ретке қысқартылынды.

Жобаны басқару әдістері сонымен қатар Росэнергатомның екі жобасында- Ростовтың бірінші блогы және Калининнің үшінші блогының АЭС салғанда, сонымен қатар «Адмиралтейская верфь» (Санкт-Петербург) кеме жасауды дамыту жобасында пайдаланған еді. Қайтақұрастыру және даму Халықаралық банктің талабы бойынша жобаларды басқару технологиясы ретінде, ҚДХБ қаржыландырылған «Тенізді старт» (Sea Launch) жобасын іске асырудың негізіг құралы болып табылады. Барлық жағдайда жобалық басқаруды қолдану нәтижесінде жобаға шығындар 25–30% азайды, осымен салыстырғанда жобаларды орындау мерзімінің кідірісінің ең көбі– 1 айды – Ростов АЭС бірінші блогын салу жобасын іске асырғанда (осындай жобалардың кәдуілгі кідірісі 1,0–1,5 жылды құрайды) құрады.

Ресейде жобалық басқару әдістерін қолдану негізінде арнайы ұлттық жобалары: «Денсаулық», «Қол жетімді және жайлыл үй», «Білім беру», «Агроөнеркәсіп кешенін дамтуы» іске асырылынды және әзірленді.

Бұдан басқа, мемлекеттік өкіметте жобалық менеджментті дамыту және енгізу мақсатында Ресей Федерациясының экономикалық даму министрлігінің 2013 жылғы 05 маусымдағы № 304 бұйрығымен атқарушы өкіметтің федералды органдарында және субъектілердің мемлекеттік өкіметтік органдарында жобалық менеджментті енгізубойынша Кеңес құрылды.

Берілген Кеңес Экономикалық даму министрлігінде жұмыс істейді және кеңесші орган болып табылады, Ресей Федерациясының атқарушы өкіметтің федералды органдарында және субъектілердің мемлекеттік өкіметтік органдарында тиімді өзараәрекеттерді қамтамасыз ету үшін жобалық басқарудың қағидаттарын және біртүтас амалдарын қалыптастыру мақсатында құрылған.

Ресей Федерациясының Экономикалық даму министрлігімен өкіметтің атқарушы органдарына жобалық басқаруды енгізу бойынша Әдістемелік ұсынымдар әзірленген.

Жақын арада Ресей Федерациясының Экономикалық даму министрлігінде аумақтық және федералды деңгейде апробация және өкімет органдарында жобалық басқаруда салынған қағидаттарының тиімділігін бағалау мақсатында басымды пилоттық алаңдар айқындалынады.

Жекеше түрде, ресейдің жобалық менеджменттің бағдарламалық өнімдерін жасау саласында Ресейдің қол жеткенін атап өту қажет.

Қазіргі шарттарда жобаларды тиімді басқару қажетті жобаның компьютерлік үлгісін әзірлеу үшін арнайы бағдарламалық құралдарды қолданусыз тәжірибелі түрде мүмкін емес, жобаның орындалу жолын бақылау және д\жоспарлау мақсатында, сонымен қатар, жоба бойынша шешім қабылдайтын тұлғаны қажетті ақпаратпен жабдықтауда қолданылады.

Жобалық тәжірибеде осындай бағдарламалық құралдардың толығымен әртүрлігі жасалынған және осының ішіндегі ресейлік бағдарлама Spider Project (Спайдер Проджект) болып табылады

Spider Project (Спайдер Проджект) сочилік Олимпиаданы дайындау кезінде, Гонконгта зеңгір үйді салғанда, Латинская америка арқылы құбыр жолында, Румыниядағы талшықты желілерде, Грециядағы темір жолда, Сингапур және АҚШта бағдарламалық қамсыздандыруды және т.б. қолданылды.

Қазіргі кезде Spider Project (Спайдер Проджект) әлеменің 26 елінде қолданылады.

Баяндалғанды түйіндей отырып, жобаларды басқару технологиясы басынан бастап мемлекеттік сектордың қажеттілігн қанағаттандыру үшін туындады және мемлекеттік жобаларды іске асырылу жолдарында жасалынды.



Қазіргі кезде халықаралық тәжірибе көрсеткендей, жобаны басқарудың бірыңғай қағидаттары, әдістері және құралдары мемлекеттік жобаларды/бағдарламаларды іске асыру және жоспарлауда көптеген елдердің өкіметімен белсенді қолданылды, ал инновациялық жобаны жүзеге асыру жобаны басқару технологиясын қолданусыз болмайды.
10. заң жобасын іске асыруға байланысты болжанған қаржылық шығындар
Заң жобасын іске асыру мемлекет бюджетінен қосымша қаржылай шығындарды талап етпейді.
_____________________________


Каталог: sites -> default -> files -> pages
pages -> Өтінім берушінің өндіріс орны және/немесе қоймасы орналасқан облыстардан тысқары (республикалық маңызы бар Астана мен Алматы қалалары үшін тиісінше Ақмола мен Алматы облыстарынан тысқары) тасымалданатын дайын (өңделген) өнім тізбесі
pages -> Здравоохранения и социального развития республики казахстан
pages -> «Мемлекеттік әкімшілік қызметшінің лауазымдық нұсқаулығын әзірлеу мен бекіту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері министрінің 2015 жылғы 29 желтоқсандағы №9 бұйрығы
pages -> Қоғамдық кеңес туралы үлгілік ережені бекіту туралы
pages -> Жолаушыларды, багажды, жүктерді, жүк-багажды және пошта жөнелтімдерін темір жол көлігімен тасымалдау қауіпсіздігіне
pages -> Термин сөздер қазақстан республикасы үкіметінің жанындағы республикалық терминология комиссиясының
pages -> Қазақстан республикасы үкіметінің жанындағы республикалық терминология комиссиясының


Достарыңызбен бөлісу:


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет