Арнайы курстың мазмұнын жетілдіру жолдарының бір шарты



Pdf көрінісі
Дата13.10.2018
өлшемі77.18 Kb.

Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-нің 

                                                                              «Информатика» кафедрасының 

                                                                                  аға оқытушысы Н.Т. Шындалиев  

 

Арнайы

 курстың мазмұнын жетілдіру жолдарының бір шарты. 

 

      Бұл мақалада қарастырылатын сұрақтар дербес компьютердің негізгі құрылғыларының 



бірі  желілік  адаптерге  сипаттама  жасаумен  байланысты  «Компьютер  сəулеті»  пəні 

бойынша «Желілік адаптер» тақырыбы қарастырылады Бұл тақырыпта желілік адаптердің 

жұмыс  істеу  принципі  мен  құрылысы  ғана  айтылады.  Арнайы  курстың  мазмұнын 

жетілдіру мақсатында желілік адаптерге қосылатын кабельдердің түрлерін, коннектордың 

қалай  жалғануы,  физикалық  деңгейлеріне  толық  тоқталу  үшін.    Компьютерлік  желінің 

негізгі  берілуі  –  ресурстарды  бірге  қолдану  жəне  бір  мекеменің  ішінде  не  оның  шегінде 

сияқты  интерактивті  байланысты  іске  асыру.  Бұл  желінің  барлық  компьютерлерінде  бір 

типті  жəне  бір  ұсынысты  қолданылады  дегенді  білдіреді.

  М

ақсаты  арнайы  курстың 



тақырыптары бойынша мынадай сұрақтар қосымша қарастырылады: 

1.

 



Желілік адаптердің құрылысы; 

2.

 



Адаптердің жұмыс істеу принципі; 

3.

 



Ақпараттарды жіберудің физикалық ортасы; 

4.

 



Коннекторлар. 

 

  Желілік адаптер - желілік картаның жұмыс істеу принциптеріне тоқталсақ 



 

 

       


 

 

 



 

 

 



                      

 

Сурет – 1 желілік адаптер 



         Желілік  адаптер  (желілік  карта)  –  компьютерді  жергілікті  желіге  қосуға  мүмкіндік 

тудырады.Желілік  адаптерді  пайдаланушы  басқа  компьютердегі  мəліметтерге  қатынаса 

алады.  Ол  ДЭЕМ  кеңейтетін  стандартты  тақша  түрінде  жинақталған,  əдетте  өзінің 

микропроцессоры  мен  тиісті  алмасу  алгоритмін  жүзеге  асырушы  тұрақты  жад 

құрылғысына ие болады (сурет 1). Оның үстіне, желілік адаптер оны баптауға (настройка) 

арналған бірқатар ауыстырып қосушыларды (переключателей) қамтиды [1].  



 

Келесі суретте PCI шинасының желілік картаға жалғануы  келтірілген. 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 





 

Сурет – 2 желілік адаптедің құрылысы 

1 – кабель «қос ширатпа кабелі» (RJ-45)  

2 – «айқыш» 

3 – PCI шина  

4 – микросхема BootrOM негізіндегі карта  

5 – Микросхема контроллер картасы 

 

       Компьютерлік  желі  –  бір  бірімен  мəлімет  аламаса  алатын  кем  дегенде  екі 

компьютердің байланыс құралдары көмегімен қарым-қатынас жасауына арналған ақпарат 

өңдеудің  тармақталған  жүйесі.  Басқаша  айтқанда  желі  деп  -  дербес  компьютерлердің  

жəне  де  принтер,  модем,  факсимильдік  аппарат  тəрізді  есептеу  құрылғыларының  бір-

бірімен  байланысқан  жиынын  айтады.  Желілер  əрбір  қызметкерге  басқалармен  мəлімет 

алмасып 


құрылғыларды 

ортақ 


пайдалануға, 

қашықта 


орналасқан 

қуатты 


компьютерлердегі мəліметтер базасымен қатынас құруға  жəне тұтынушылармен тұрақты 

байланыс жасауға мүмкіндік береді [2]. 



 Ақпараттарды жіберудің физикалық ортасы  

        Қазіргі  кезде  компьютерлік  желілерге  қосу  үшін  кабельдерді  қолданады.  Желінің 

жұмысын  қанағаттандыруына  байланысты  кабельдер  үш  түрге  бөлінеді.  Олар 

компьютерлер арасында сигнал түрінде жібереді. 

Көптеген желілерде кабельдін үш түрі пайдалыналады: 

 



коаксалды (coaxsіal cable) 

 



есулі қос өткізгіш (twіsted paіr): экрандалмаған (unshіelded) жəне 

экрандалған (shіelded) 

 

 оптоталшықты. 



       Коаксальды  кабель  кең  қолданылатын  кабель.  Бұл  екі  себеппен  түсіндіріледі. 

Біріншіден,  ол  жеңіл  жəне  пайдалануға  ыңғайлы,  екіншіден,  орнату  өте  қауіпсіз  жəне 

қарапайым.  

Ең  қарапайым  коаксалды  кабель  мыс  сымнан  (core),  қабықшасы,  оны  қоршайтын 

сыртқы темір тоқма экран жəне қабықша тұрады (3 - сурет). 

 

 



3- сурет Кoaкcaльды кaбeльдің құрылымы 

 

Егер кабельде темір тоқмамен (тормен) қатар фольга қабаты болса, онда кабель қос 



экранды  деп  аталады.  Күшті  бөгет  кезінде  қос  торды  жəне  екі  қабат  фольгалы  кабельді 

пайдаланады.  

Есулі өткізгішке қарағанда коаксальды кабель электромагниттік бөгеттерге төзімді, 

сигналдар  өшуі  де  кем  болады.  Сигнал  өшуі  (attenuatіon)  дегеніміз  -  сигналдың 

кішірейуі(сурет 4).  


 

4

 



- сурет Сигнал кішірейуі  

 

Сигнал кішірейуі оның сапасын төмендетеді 



Коаксалді кабельдің екі түрі бар: 

- жіңішке; 

- жуан. 

Жіңішке  (thіn)  -  диаметрі  0,5  см  болатын  иілгіш  кабель  (сурет  5).  Ол  қолдануда 

қарапайым  жəне  желінің  кез  келген  түріне  сəйкес  келеді,  компьютердің  желілік 

тақшасына  тікелей  қосылады.  Жіңішке  коаксальды  кабель  185  м-ге  дейін  қашықтықта 

сигнал бере алады. 

 

5- сурет Жіңішке кабельдің компьютерге қосылуы 



Жуан (thіck) - диаметрі 1 см болатын қатты кабель. Ethernet - əйгілі желілік 

архитектурада пайдаланылған кабельдің бірінші түрі болғандықтан, оны кейде 

"стандартты Ethernet" деп атайды. 

Кабельдердін тоқ өткізгіш бөлігі не бірнеше мыс сымдардан не бір мыс сымнан 

тұрады(сурет 6-7). 

 

6- сурет Тоқ өткізетін бөлігі 



Кабельдің  тоқ  өткізгіш  бөлігі  неғұрлым  жуан  болса,  соғұрлым  сигнал  үлкен 

қашықтықты  қамтиды.  Жуан  кабель  500  м-ге  дейін  сигналдарды  жеткізеді.  Сондықтан 

жуан коаксальды жіңішке коаксальды кабельден құрылған кішкене желілерді біріктіретін 

негізгі кабель [магистраль (backbone)] ретінде пайдаланылады.  

 


                      7- сурет Жуан кабельдің тоқ өткізгіш бөлігі. 

  

   Жуан кабельдің тоқ өткізгіш бөлігі де жуан болады. Жуан коаксальді кабельге қосу үшін 



арнайы құрылғы трансивер (transceіver) пайдаланылады (сурет 8).  

 

8- сурет Трансиверді жуан кабельге жалғау 



 

Трансивер  "шаншу  тармақтаушы"  (pіercіng  tap)  немесе  "вампир  тісі"  (vampіre  tap) 

деп  аталатын  арнайы  коннектормен  жабдықталған.  Бұл  тіс  қабықшадан  өтеді  жəне  тоқ 

өткізгіш сымымен қатынасады.  

 

Қос  ширатпа  (twisted  pair)  –  қабықта  бір  немесе  бірнеше  өткізгіштер  жұбын 



біріктіретін  мыс  негізіндегі  кабель.  Əр  жұп  екі  изоляцияланған  мыс  сымның  бір  бірімен 

ширатылған күйінде болады. Көбінесе кабельдің бұл түрі сапасы жəне ақпаратты жіберу 

мүмкіндігі  жағынан  қатты  ерекшеленеді.  Нақты  класс  немесе  категориясы  бойынша 

кабельдер  сипаттамасының  сəйкестігі  жалпыға  белгілі  стандарттарды  (ISO  11801  жəне 

TIA-568)  айқындайды.  Сипаттамалар  сигнал  жіберу  барысында  кабельде  өтетін 

физикалық  процестерді  анықтайтын  кабельдің  құрылымы  мен  онда  қолданылатын 

материалдарға  тікелей  тəуелді.  "Қос  ширатпа"  типті  кабель  (TP,  Twisted  Pair)  екі  түрлі 

болады:  экрандалған  қос  ширатпа  (STP,  Shielded  Twisted  Pair)  жəне  экрандалмаған  қос 

ширатпа (UTP, Unshielded Twisted Pair). Сонымен қатар бір талшықты жəне көп талшықты 

болып бөлінеді жəне де сыртқы төсемге арналған қос ширатпа бар (сурет 9).  

 

9 - cурет  Қос ширатпа кабельі. 



 

       Экрандалмаған қос ширатпа (Unshielded Twisted Pair) 1,2,3,4,5,5e,6;7 категорияларына 

жіктеледі.  Қазіргі  таңда  ең  кең  тарағаны    10,100  жəне  1000  Мб/с  мəлімет  жіберу 

жылдамдығындағы    5  жəне  5е  категориясы.Кабельдер  4  жұпты  болып  шығарылады. 

Барлық  жұптарда  белгілі  бір  түс  жəне  оралу  қадамы  болады.  Əдетте  екі  жұбы  мəлімет 

жіберуге,  ал  екеуі  дыбыс  жіберуге  арналған.  Кабельді  құрылғымен  байланыстыру  үшін 

вилкалар жəне RJ-45 розеткалары қолданылады. Кабель диаметрі:  22 AWG, 24 AWG, 26 

AWG, неғұрлым сан көбірек болса, соғұрлым оның диаметрі аз болады [3]. 

       Экрандалған қос ширатпа 5,5e,6,7 категорияларына бөлінеді. Бұл кабельдердің негізігі 

мақсаты  жоғары  жылдамдықты  хаттамаларды  қолдау  болып  табылады.  Экрандалған  қос 

ширатпа  жіберілетін  сигналдарды  сыртқы  кедергілерден  жақсы  қорғайды  жəне  тек 

мəлімет жіберу үшін қолданылады (кесте 1). 

Қос ширатпаның артықшылығы жəне кемшілігі: 

артықшылығы

: қарапайым орнату, тоқтап қалуға орнықтылығы, жоғары өнімділікті.  

кемшіліктері

: 

ұзындығы 

шектеулі, 

кедергіге 

əлсіз 

орнықтылығы 



(күшті 

трансформаторлар, жіберуші құрылғылар, күндізгі лампалар). 



 

 

 



Кесте 1. Ethernet жəне Fast Ethernet тораптарына арналған физикалық дəрежесінің 

параметрлері.  

 

10Base-2 



10Base-T 

100Base-TX 

Кабель  

RG-58 жіңішке 

коаксиальды кабелі 

3 жəне 5 категориялы 

экрандалмаған қос 

ширатпа 


5e категориялы 

экрандалмаған қос 

ширатпа 

Сегменттің 

максимальды 

ұзындығы, м  

185 

100 


100 

Желі түйіндері 

арасындағы 

максимальды ара 

қашықтық 

(қайталагышты 

қолданғанда), м  

925 


500 

200 


Сегменттегі 

максимальды 

станциялар саны 

30 


1024 

1024 


 

      Оптоталшықты кабельге тоқталсақ сандар түрінде берілген сигналдарды сəуле арқылы 

таратады. Үлкен көлемді деректерді жоғары жылдамдықпен жіберу үшін арналған. Сигнал 

өткізгіш бөлігі - шыны цилиндр, оны кейде талшықты пластикадан да жасайды. Бір кабель 

ішінде  бірнеше  өткізгіштер  болады.  Олардын  біреуі  сигнал  беру  үшін,  ал  екіншісі  - 

қабылдау  үшін  мысты  сымға  қарағанда  оптикалы  ташықты  кабельдерде  деректерді  беру 

жылдамдығы жоғары, бөгеттерге төзімді, бірақ қымбат (сурет 10).  

 

 



10- сурет  Oптoталшықты кaбeль 

 

        Бұл  бөлімде.  “мыс”  кабельдік  коннекторлардың  негізгі  үш  түрі  қарастырылған  – 

Арнайы 

курста 


коннекторлерге, 

олардың 


жалғануын 

қарастырсақ 

модульдік 

коннекторлар,  коаксалды  коннекторлар  жəне  IBM  Data  коннекторлары    жəне 

оптоталшықты коннекторлар. Модульдік коннекторлар қос ширатпа кабелін қолдану өсіп 

келе жатқандықтан, заманауй телекоммуникациялық жүйеде анағұрлым кең таралған түрі 

болып келеді. Коаксиль  бұрындары Ethernet жəне Arcnet жүйелерінде қолданылып келді, 

бірақ  бірте-бірте  ол  көптеген  инсталяциялардан  қысқартылып    тасталды.  IBM  Data 

Connector  коннекторы  ЭВП  негізіндегі  жүйеде  маңызды  компоненттердің  бірі  болып 

табылады жəне  TIA 568-А стандартымен қолдану үшін спецификацияланған. 

       Модульдік  коннекторларды  қарастырамыз. 

Негізгі  ақпараттық  розетка  болып 

модульдік айқыш болып табылады. Ақпараттық розеткадағы  модульдік айқыш екі 


түрлі  болуы  мүмкін  -  6  немесе  8-орынды.  Барлық  айқыштағы  контактылар 

айқыштың  алдыңғы  жағынан  қарағанда  солдан  оңға  қарай  нөмірленеді. 

Телекоммуникациялық  шкафта  қолданылатын  модульдік  коннекторлар  телефон 

кабельдік  жүйесінде  қолданылатын  коннектормен  бірдей.  Коннекторлар  төрттен 

басталып  сегізден  аяқталатын  орыннан  жəне  екіден  сегізге  дейінгі  контактыыден 

тұратын  əр  түрлі  көлемде  жəне  контактылар  конфигурациясынан  тұрады.  Айқыш 

типінің ең танымалы  "RJ" номенклатуралық префиксі бар, серия нөмірі бар  USOC 

(Universal Service Order Code) деп аталатыны [4].    

      Көбінесе  бұл  атауды  ешқандай  кодқа  қатысы  жоқ  қолданбаны  белгілеу  үшін 

қолданылады. Мысалы əдеттегі 6-контактылы телефондық айқышты көбіне RJ-11 деп, ал 

8-контактылы  модульдік  айқышты  RJ-45  деп  атайды.  8-контактылы  модульдік  айқышты 

TIA  568-А  сəйкестілігімен  телефон  үшін  де,  деректер  жіберу  қолданбасы  үшін  де 

қолданылады, 8-контактылы модульдік разъем сонымен қатар 10BaseT, 100BaseT, 100VG-

AnyLAN,  Token-Ring/UTP  сияқты  қолданбалар  үшін  интерфейс  ретінде  қызмет  етеді 

(сурет 11).  

8-орынды модульдік айқышын көбінесе RJ-45 арнайы коннекторы деп дұрыс айтпайды. 

 

11-сурет RJ-45 айқышы. 



 

     RJ-45  интерфейсінің  ажырату  сызбасы  (өзімен  бірге  интерфейстік  бағдарламалық 

резисторды  қамтиды)  негізінен  Т568А  и  Т568В  сызбасынан  айырмашылығы  соншалық, 

бұл  екі  атауды  араластыруға  ешқандай  негіз  жоқ.  Айқыш  үшін  дұрыс  атау  –  “8-орынды 

модульды”.  Шындығында  бірдей  орындар  саны  бар  барлық  модульдік  коннекторлар 

конструкциялық  түрде  терминирлеуге  дейін  бірдей,  терминирлегеннен  кейін  оларды 

ажырату  сызбасының  аты  бойынша  атауға  болады.  Мысалы,  интерфейсті  жəне  10BaseT  

ажырату  сызбасын  жүзеге  асырғанда  тек  төрт  жұп  8-орынды  модульдік  айқышты  қосуға 

болады. Бұл жағдайда оны  Т568А деп те, В деп те атамайды, бұл екі сызба да барлық сегіз 

контактыны жалғауды талап етеді. Жəне де ол ажырату сызбасы қате болатындықтан, ал 

бағдарламалық резистор болмайтындықтан, RJ-45 сызбасына сəйкес келмейді.  

      Стандартты  кабельдік  жүйеде  қолданылатын  8-орынды  модульдік  айқыш  IEC  603-7 

стандартында  түсіндірілген.  Осы  айқыш  TIA  568-А  стандартында,  жалғаспалы  құжатта, 

сонымен қатар ISO/IEC IS-11801 стандартында анықталған. 

      Модульдік коннекторлар негізінен көп талшықты өткізгішті кабельдерді терминирлеу 

үшін  арналған.  Бастапқыда  коннектор  2-8  көп  талшықты  өткізгіштен  тұратын  жалпақ 

кабельді терминирлеу үшін жасалды. Оның мақсаты жұмыс жиілігінің сипаттамасы 3 МГц  

дейін  анықталғанына  қарамастан  телефон  линиясының  аудиожиілігімен  шектеледі. 

Модульдік коннекторларды кабельдік жүйенің 10 нан 100 МГц дейінгі жұмыс жиілігінде 

қолдануға  рұқсат  беру  үшін,  əдетте  TIA  коннекторға  сəйкес  келетін  жұмыс 

сипаттамасының  критериін  (негізінен  бəсеңсу  жəне  NEXT)  анықтайды.  Нақты 

коннектордың бұл спецификациялармен сəйкес келген жағдайда ол 5 категорияға дейінгі 

қолданбалармен жұмыс жасау үшін қолданылуы мүмкін [5]. 

      Бір  талшықты  өткізгішті  терминирлеу  үшін  арналған  модульдік  коннекторлар  бар, 

дегенмен  арнайы  коннектордың  көмегімен  бір  талшықты  өткізгішті  терминирлеу 


ұсынылмайды.  Модульдік  контакт  деп  терминирлеу  барысында  өткізгіш  изоляциясын 

кесетін  жəне  көп  талшықты  мыс  өткізгішті  электр  контактысын  тудыратын  артқы  жағы 

өткір  жалпақ  контактыны  атайды.  Контакт  бір  немесе  көптеген  нүктелерде  құралуы 

мүмкін.  Егер  бұл  технологияны  бір  талшықты  өткізгішке  қолданса,  терминирлеу 

барысында  контактының  соңынан  жанына  жылжуы  мүмкін  жəне  толық  емес  контакт 

түзілуі  мүмкін  немесе  мүлде  контакт  болмауы  мүмкін.  Сол  себепті  бір  талшықты 

өткізгішке  арналған  контактыларда  төменгі  жағында  үш  өткір  шошағы  болады. 

Терминирлеу  барысында  бағыттауыш  үш  шошақ  арасында  ортақтанады  жəне  сенімді 

контактыны  құруда  олармен  ұсталып  тұрады.  Экрандалған  модульдік  айқыштар  əр  түрлі 

типтегі  экрандалған  кабельдерді  терминирлеу  үшін  өңделген.  Айқыш  коннектордың 

сыртқы  жағымен  өтетін  жəне  оның  формасын  қайталайтын  метал  қабықты  стандартты 

модульдік  коннектордан  тұрады[6].  Бұндай  айқыштарды  пайдаланғанда  экранның  дұрыс 

функциялануын  қамтамасыз  ету  үшін  бұл  айқышпен  үйлесімді  розеткаларды  қолдану 

керек.  Кейде  экран  жерлендіру  бағыттауышының  кабелі  8-орынды  модульдік  айқыш 

контактыларының  біреуінде  терминирленуі  мүмкін,  бірақ  бұндайда  төрт  балансталған 

жұптың  стандартты  байланысу  мүмкіндігі  жоғалады.  TIA  стандарты  ұсынған  жалғыз 

экрандалған  коннектор  IBM  Data  Connector  (STP-A,  2  жұп,  150  0м)  деп  аталатын 

коннектор болып табылады[7]. 

     Бұл мақалада Компьютерлік сəулет пəнін толықтыру мақсатында қолданылатын кейбір 

мəселелер  келтірілді.  Жалпы  арнайы  курс  2  кредитті  қамтиды.  Дəріс  материалдарына  1 

кредит, зертханалық жұмысқа 1 кредит, өзіндік жұмысқа 1 кредит бөлінген. 

 

Қолданылған əдебиеттер 



1.

 

Томпсон Р.Б., Томпсон Б.Ф. Железо ПК:Энциклопедия.- Спб.: Питер, 2003г. 



 2.   Олифер В.Г., Олифер Н.А. «Компьютерные сети. Принципы, тех-нологии, протоколы, 

2-е изд»  СПб, Питер-пресс, 2002  

 3.   «Администрирование сети на основе Microsoft Windows 2000. Учебный курс MCSE».  

Москва, Русская редакция, 2000 

 4.  Кульгин М. «Технология корпоративных сетей. Энциклопедия». СПб, Питер, 2001 

 5. 


http://www.rosinf.ru/tnet. asp 

- телекоммуникационные системы 

 6. 

http://www.connect.ru 



– ақпарат жəне байланысқа байланысты журналдың электрондық 

түрі. 


 7. 

http://www.ccc.ru 

- «Сети и системы связи» журналының электродық түрі. 

 

Түйін сөз 



        Ақпараттық 

ресурстардың 

жəне 

компьютерлік 



желілердің 

дамыған 


инфрақұрылымының  халықаралық  интеграциясы  кез  келген  пайдаланушылардың 

қашықтыққа  жəне  пайдаланылатын  есептеу  техникасы  құралдарына  қарамастан,  нақты 

уақыт масштабында ақпараттың кез келген түрін алу үшін іс–қимылдарын жүзеге асыруға 

мүмкіндік береді. 

 

Резюме 


        Международная интеграция   развитой инфраструктуры  информационных ресурсов и 

компьютерных  сетей  дает  возможность  несмотря  на  расстояние  и  средства 

вычислительной  техники,  в  масштабе  реального  времени  пользоваться  разновидной 

информацией. 

 

The resume 



         The international integration of the developed infrastructure of information resources and 

computer networks enables each user, despite of distance and devices of computer facilities, in 



scale of real time to use different the information. 

 



Достарыңызбен бөлісу:


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет