А. Б. Билялова «Топонимика» пәнінен оқу әдістемелік кешені Көкшетау, 2013. 119 бет. «Топонимика»



бет1/9
Дата17.06.2017
өлшемі1.91 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті


Билялова Алина Бақытжанқызы

«Топонимика» пәнінен оқу – әдістемелік кешені
5В001600 «География» мамандығына арналған

Көкшетау, 2013


УДК 801.311 (5 Қ)

ББК 81.031.4 (5 Қ)

Б - 63

Пікір жазғандар:


Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті...к.б.н. Какабаев А.А.

Баспаға Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті оқу – әдістемелік кеңесінің шешімімен ұсынылды. Хаттама №,…2013 ж.

А.Б.Билялова

«Топонимика» пәнінен оқу – әдістемелік кешені – Көкшетау, 2013. – _119_ бет.


«Топонимика» пәнінен оқу – әдістемелік кешені 5В001600 «География» мамандығы бойынша Мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандарты (2010) және мемлекеттік университтерге арналған «Топонимика» пәнінің оқу бағдарламасы негізінде құрылып, ол жоғары оқу орындарының 5В001600 «География» мамандығы бойынша оқитын студенттерге арналған.

«Топонимика» пәнінен оқу – әдістемелік кешенінде «Топонимика» пәні бойынша студенттерге арналған пән бағдарламасы (силлабус), дәріс тақырыптары бойынша тезистері, практикалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқаулары, оқытушымен бірге орындалатын студенттің өздік жұмыстары (ОБСӨЖ), студенттің өздік жұмысы бойынша тапсырмалары (СӨЖ), қорытынды бақылауға арналаған емтихан сұрақтары, қорытынды бақылауға арналған тест сұрақтары және терминдердің қысқаша түсіндірме сөздігі (глоссарий) берілген.

«Топонимика» пәнінен оқу – әдістемелік кешені жоғары оқу орындарының 5В001600 «География» мамандығы бойынша оқитын студенттер, сонымен қатар магистранттарға және оқытушыларға ұсынылады.

ББК 81.031.4 (5 Қ)

©Билялова А.Б.2013

©Ш.Уәлиханов атындағы КМУ, 2013

МАЗМҰНЫ



1

Пән бойынша силлабус

4

2

Дәрістер

15

3

Практикалық сабақтарға әдістемелік нұсқау

51

4

СОӨЖ тақырыптары

55

5

Глоссарий

107

6

Емтиханға сұрақтар

108

7

Топонимика пән бойынша тестілік тапсырмалар

110

8

Әдебиет тізімі

118

Н.4.02-01


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі

Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті




БЕКІТЕМІН

Жаратылыстану - педагогикалық

факультеті кеңесі шешімімен

факультет деканы

_______________Хамитова А.С.

« 25 » 06 20_13_ ж.




Студенттерге арналған пән

БАҒДАРЛАМАСЫ

(СИЛЛАБУС)

Пән : «Топонимика»



5В011600 – География мамандығы


Көкшетау 2013

Студенттер үшін пән бағдарламасы (силлабус) ҚР білім және ғылым министрлігінің 2005 жылдың 5 – мамырында №289 бұйрығымен бекітілген Абай атындағы Алматы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті жасаған типтік бағдарламасы негізінде құрылды

География және экология кафедрасының отырысында қарастырылған

«_21__» _____06______ 20_13__ ж. Хаттама № _10_



Кафедра меңгерушісі ___________ Зандыбай А.


Жаратылыстану-педагогикалық факультетінің оқу-әдістемелік комиссиясымен мақұлданған

«_25__» ___06____ 20_13__ ж. Хаттама № _10_

ОӘК төрағасы _____________ Сыздыкова Б.Р.



1.Оқытушы туралы мәліметтер

Оқытушының тегі, аты, әкесінің аты: Билялова Алина Бакытжанқызы

География және экология кафедрасы

Кафедрада жұмыс істеу уақыты /консультация/ : сәрсенбі сағат 12.00

Байланыс ақпараты: бас оқу корпусы, каб.702

2. Пән жөнінде мағлұмат

Атауы : Топонимика

Өткізілу уақыты: сабақ кестесі бойынша

Оқу жоспарының көшірмесі:



курс

семестр

Кредит


саны


Дәріс сағаты

Практ.

семин.


саб.,сағ.

СОӨЖ

сағат саны



СӨЖ

Сағат саны


Барлығы

Бақылау формасы


3,4

5,7

2

15

15

15

45

90

емтихан



3. Пәндердің пререквизиттері: «Геоморфология», «Метеорология және климатология», «Геология палеогеорафия негіздерімен», «Ландшафттану», «Топырақ географиясы», «Биогеография»,, «Құрлық гидрологиясы», «Қазақстанның физикалық географиясы», «Елтану» сияқты география курстары.

4. Постреквизиттері: - білімді және білікті, географиялық карталар жасау және басқа оқу материалдарын сабақтарда пайдалана білетін мамандарды дайындау.

5. Пәнді сипаттау:

Мақсаты: географиялық атаулардың шығу тегін /этимологиясы/ және мағынасын /семантика/ ашу арқылы студенттердің географиялық танымдылық білім шеңберін кеңейту.

Студенттер бұл пәнді оқу барысында топонимдердің тарихи кезеңдеріндегі халықтардың әдет тұрмысы мен қоныс аударуылары, тілдердің таралу ареалдары мен эволюциясы жөнінде тарихи этнографиялық мәліметтерге сүйене отырып игереді.Топонимиканы түсініп, оқып үйрену біріншіден, карталар мен оқулықтардағы географиялық атаулардың мағынасын дұрыс түсініп, нақтылы түрде игеруде қызығушылық пен ізденісті тудырады, екіншіден жалпы әр елдің көне тарихын, мәдениетін, тарихын,әдет ғұрпын бағалауға, ұмыт болған географиялық атауларды іздестіруде студенттерді творчестволық зерттеу жұмыстарына баулиды.



Міндеті: студенттерді топонимиканың заңдылықтарымен, оның басқа ғылым салаларымен байланыстылығын /тарих, тіл, этнография ауыз әдебиеті / сонымен бірге жеке аймақтар мен елдердегі топонимикалық жүйелердің ерекшеліктерімен және топонимиканың қолданбалы маңызымен таныстыру;Географиялық атаулардың көпшілігіне негіз болған халықтық географиялық терминдер мен жергілікті жіне т.б. атауларды зерттеуде жаңа үрдістегі технологияны, интертетті қолдана білуі қажет.

Пәнді зерделеуді аяқтаған соң студенттер не білу керек:

- топонимиканың тарихпен тығыз байланысты екенін ескере отырып, лингвомәдени деректер ретіндегі топонимдердің танымдық мәнін, географиялық атаулардың қалай пайда болып дамуы және жойылуы, сонымен бірге ішкі мазмұнын қандай екендігін шешу міндетін атықтау. Негізгі міндет – мына сұрақатрға қалай жауап беру керек:

- неге өзендер атаулары осылай аталды: Нұра, Ертіс, Сырдарья, Шу, Кеңгір?

- әртүрлі географиялық атаулар, олардың ареалдарының таралу заңдылықтары, ұқсастығы туралы мәліметтер;

- топонимикаданың әлі түсінісіз жақтары көп. Ол туралы кезінде В.Гете: «Адам түсініксізге де сенуі керек, әйтпесе ол туралы ойланбас еді» деген;

- кез-келген географиялық объектіні – физико-географиялық территория немесе аудан, елді мекен болсын студент сипаттай алатын болуы керек;

- атаулардың белгілі бір кезеңде пайда болуын, формаларының уақыт өте өзгеруін, мазмұнының өзгеруін, белгілі бір тарихи жағдайларға байланысты – халық миграциясы, соғыс, мәдени, экономикалық және тілдік қарым-қатынасқа байланысты

- географиялық атауларды зерттеу әдістеріне, тарихи география мен этнографияға талдау жасай білу;

- топонимиканы әртүрлі мақсатта пайдална отырып оны жаңа ізденістермен толықтыру.

Білгірліктер мен іскерліктер, студенттер нені білу /түсіну керек/ :

- географиялық атаулардың этимологиясын танымдық тұрғыдан қарастырып зерттеумен қатар олардың соңғы 75 жылдағы өзгерістерін көрсету. Осыған байланысты кейбір топонимдер заманның тарихи өсуі мен саясатының өзгеруін көрсетеді.Мысалы, Теміртау; Хромтау, Мақтаарал;

- географиялық карталар жасау және басқа оқу материалдарын сабақтарда пайдалана білу;

- карталар бойынша алынған топонимикалық мәліметтерді өңдеу;

- терминдерді меңгеру.

Пәннің қысқаша мазмұны:

Пән мазмұны екі бөліктен тұрады, біреуі- кіріспе, екіншісі негізгі бөлімдері.Кіріспе бөлімінде осы оқылатын объектілері /мәселелері/ және тәсілдері /методтары/ туралы мәлімет беріледі, сонымен бірге пән ғылымының басқа ғылымдар арасындағы рөлі мен орны көрсетілген. Тағы да пән ғылымының өркендеу кезеңдерін бейнелейтін қысқаша тарихи мәліметтер бар. Қоршаған ортаны географиялық атауларсыз елестету мүмкін емес. Атаулардың тарихы мен ішкі мазмұнын білуге және оларда ойлау мен танымдылық жүйесін қалыптастыру топонимика /грекше «топос» - мекен,кеңістік, «онома» - есім/ ғылымының қалысптасып дамуына себепші болды.

Топонимдер тарихи кезеңдердегі халықтардың тұрмысы мен қоныс аударулары, тілдердің таралу ареалдары мен эволюциясы жөнінде тарихи этнографиялық мәләметтер береді.

Топонимика - лингвистикалық ономастика саласына енетін, география, тарих, тіл ғылымдары негізінде қалыптасып, дамитын ғылым саласы.

Топонимика - топонимикалық зерттеу объектісі. Географиялық атауларджың көптігі және әрекеттілігі туралы ұғым.

Топонимика пәнәнің негізгі мақсаттары мен міндеттері, ғылыми және қолданбалы маңызы. Жалпы және аймақтық топонимика жайлы түсінік.

Топонимиканың ғылымдар жүйесіндегі орны.Басқа ғылым салаларымен ақпарат алмасуының маңызы және давму болашағы.. география ғылымдарымен байланысы.

Географиялық атауларды зерттеудің комплексті сипаты. Топонимикадағы тарихи анализ, лингвистикалық, географиялық методтар және оларды қатар пайдаланудың маңызы.

Негізінен байырғы этнотопонимдердің өзгеру себептерінен оның заңдылығын ашу.

Бағдарламада пән мазмұны тараулар мен тақырыптар бойынша берілген.Осы ғылымның өркендеуіне қосқан ғалымдар үлесі, қазірге уақыттағы тенденциялар мен оолардың келешектегі өркендеуі айтылған.Географиялық атаулардың шығуын зерттегенде олардың мағнасы, мазмұны семантикалық тұрғыдан сарапталған. Топонимиканы оқуды халық этимологиясын зерттеу тәсілімен жүргізіледі. Әсіресе топонимикада зерттеу тәсілі тарихи, географиялық, тілдік жолмен жүргізіледі. Соның нәтижесінде әрбір атаудың қалай пайда болғаны, қалыптасқаны, сөздің төркіні ашылады. Мысалы, қазақтың жергілікті топонимдері әрқилы замандарда жарық көрген, аталған. Шыққан себептері жер-жерлерде біркелкі емес.


6. Сабақ жоспары

    1. Дәрісханалық сабақтардың оқу-тақырыптық жоспары



Мазмұны

(тақырыбы мен сұрақтары)





Дәрістер

сағат саны





Практ., семинар

сабақтар сағ.



Оқу мен әдіст. әдебиетке сілтеме

1

2

3

4

6

1.

Курстың жалпы мәселелері (орны, терминологиясы).

Географиялық атаулардың зерттелу кезеңдері /Қазақстан мысалында/



1

1

Мурзаев Э.М. Очерки топони

мики. М., Наука, 1974.


Орталық Қаз

ақстанның жер – су аттары. Алматы, Қазақ ССР-нің «Ғылым» баспасы, 1989. Жауапты ред.

Т.Жанузаков.

Әбдірахманов А.
Топонимика және этимология.139 бет Алматы.

Султаньяев О.А. «Казахская оно-мастика». Кок-шетау – 1998. с.

Поспелов Е.М. «Топонимика в школьной гео-графии» М., 1981.

Поспелов Е.М. Топонимический словарь. М., Астрель-Аст, 2002.




2

ТМД елдеріндегі топонимиканың дамуы.

1

1

3

Қазақстан жер-су аттарын бастапқы зерттеген орыс ғалымдары

1

1

4

Орыс ғалымдарының Қазақстан топонимдерінің монғол, араб, парсы және де басқа халықтардың лексикасымен байланыстылығын зерттеулері.

1

1

5

Ұлы Отан соғысына дейінгі Совет Одағындағы топонимикалық зерттеулер.

1

1

6

Ұлы Отан соғысына кейінгі жылдардағы топонимикалық зерттеулер.

1

1

7

Қазақстан топонимикасының даму тарихы.

1

1

8

Топонимика және география.

1

1

9

Топонимиядағы ұғымның дамуы.

1

1

10

Топонимиканың бастапқы даму кезеңі.

1

1

11

Халық географиялық терминологиясындағы сараптамалық лексика.

1

1

12

Азия шөлдерінің атаулары.

1

1

13

Орта және Орталық Азия топонимдерін зерттеу деңгейі.

1

1

14

Орта Азия мен Қазақстан аймағының географиялық атауларының этимологиясын зерттеу.

1

1

15

Жергілікті гидронимдер, оронимдер, ойконимдер және олардың этмологиясы.

1

1




Барлығы

15

15



6.2. ОБСӨЖ оқу-тақырыптық жоспары






ОБСӨЖ тақырыптары



ОБСӨЖ сағат саны

Оқу мен әдіст. әдебиетке сілтеме (негізгі, қосымша)

Басқа дереккөздер (сайттар, электр. Оқулықтары)


1

2

3

4

5






Курстың жалпы мәселелері

1

2, 9,11, 12, 42






ТМД елдеріндегі топонимиканың даму кезеңдері /Х1-ХУШ/.

1

4,9,10,12,1321,33, 35,37






Қазақстан жер-су аттарын зерттеген орыс ғалымдары.

1

7,8,19,21,224,35






Ұлы Отан соғысына дейінгі Совет Одағындағы топонимикалық зерттеулер.

1

7,8,19,21,224,35






Ұлы Отан соғысынан кейінгі Совет Одағындағы топонимикалық зерттеулер.

1

7,8,11, 12,19,21,224,35






Қазақстан топонимикасының даму тарихы

1

7,8,11, 12,19,21,224,35






Орталық Қазақстан топонимдерін лексика-семаникалық тұрғыдан топтастыру.

7.1.Қоршаған ортаның физикоөгеографиялық қасиетін көрсететін топонимдер.

7.1.1.Қазба байлықтар атаулары мен жер бедеріне, ауа райының құбылысына байланысты топонимдер.


1

7,8, 21






Орталық Қазақстанның топонимдеріндегі өсімдік атаулары.

1

7,8, 21,44






Орталық Қазақстанның топонимиясындағы жануарлармен байланысты атаулар.

1

7,8, 21,44






Орталық Қазақстанның топонимиясындағы түске байланысты атаулар.

1

7,8, 21,44






Орталық Қазақстанның топонимиясындағы сан есімдер.

1

7,8, 21,44






Орталық Қазақстанның топонимиясындағы адамдардың іс-әрекет, тұрмысы және қоғамдық өмірін көрсететін атаулар. атаулар.

1

7,8, 21,44






Орталық Қазақстанның сан есімдер арқылы жасалған топонимдер.

1

7,8, 21,44






Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдарына шолу жасау.

1

7,8, 21,44




15

Көкшетау қаласының

атаулары.



1

7,8, 21,44







Барлығы

15






6.2.1 ОБСӨЖ тақырыптары бойынша тапсырмалар




  1. ТМД елдерінде топонимиканың даму тарихы.

  2. Азиялық топонимдердің таралған аудандары.


  1. Орыс ғалымдарының Қазақстан топонимдерінің монгол, араб, фарсы және де басқа халықтардың лексикасымен байланыстылығын зерттеулері.

  2. Топонимика және география.

  3. Орта Азия мен Қазақстанның географиялық атаулары.

  4. Біздің өміріміздегі атаулар.

  5. Географиялық картадағы атаулар.

  6. Атаулар қалай пайда болады.

  7. Атаулардың этимологиясы.

  8. Өзендердің атаулары.

  9. Таулардың атаулары.

  10. Ойконимдер..

  11. Теңіз топонимиясы.

  12. Мемлекеттердің атаулары.

  13. Жергілікті географиялық терминдер және олардың топонимдего рөлі.

6.3. Пәннің оқу-әдістемелік қамтамасыз етілу картасы






Оқулықтар, оқу құралдары

Пайдаланылған әдебиет тілі

Автор, басылған жылы

Даналар саны

Электронды

нұсқалар


кафедрада

кітапханада

1

2

3

4

5

6













1


Казахская ономастика

Орыс

Султаньяев О.А..

Кокшетау,1998.



1

15




2

«Қазақстан этнотопонимикасы». Алматы. 1979. 37 бет

Қаз.

Әбдірахманов А.Алматы. 1979. 37 бет

1

2




3

Краткий топонимический словарь

Орыс

Никонов В.А.Москва: Мысль, 1966. - с.

-

2




4

Очерки топонимики. М., Наука, 1974.


Орыс

Мурзаев Э.М. М., Наука, 1974.

1

2




5

Справочник названий населённых пунктов Акмолинской области.

Орыс

.Изд. РГКП «Картография». Алматы, 2002.

1

2




6

Справочник названий гидрографических объектов справочник Акмолинской области.

Орыс

Изд. РГКП «Картография». Алматы, 2002.


1

1




7

Справочник названий орографических объектов Акмолинской области.

Орыс

Изд. РГКП «Картография». Алматы, 2002.

1

1




8

Орталық Қазақстанның жер – су аттары


Орыс

Алматы, Қазақ ССР-нің «Ғылым» баспасы, 1989. Жауапты ред.Т.Жанузаков

2

1




9

Қазақстан. Ұлттық энциклопедия І том.

Орыс



Алматы, «Қазақстан энциклопедиясының» бас редакциясы, 1998.

1

2




10

Қазақ топонимдерінің этноэкологиялық негіздері. Алматы. 2002.

Қаз.

Каймулдинова К. Алматы. 2002.


1

1




11

«Топонимика в школьной географии» М., 1981

Орыс

Поспелов Е.М. «М., 1981.

1

1





Каталог: Книги
Книги -> Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Книги -> Практикумы (цитология, эмбриология және гистология негіздері)
Книги -> А. Ж. Сейтембетова
Книги -> Қазақ әдебиетінің
Книги -> П. наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> КАзАқстан республикасы білім, мәдениеТ және денсаулық сақтау министрліп сәкем сейфуллин атындағы
Книги -> Қазақстан республикасы білім және ғылым
Книги -> М. С. Байтенов Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігінің
Книги -> Педагогика тарихы


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет