5В011000 «Физика» оқыту түрі: күндізгі



бет4/5
Дата27.04.2018
өлшемі1.36 Mb.
1   2   3   4   5

3.Глобуста бейнеленуі

4. Жылжымалы картада бейнеленуі

5.

Ұқсастығы

Айырмашылығы

Аспан параллелінің орналасуы

Аспан шырақтарының тәуліктік қозғалысы

Аспан эква-торымен са-лыстырғанда


Математикалық немесе шын горизонтпен салыстыр.


Аспан эква-торымен са-лыстырғанда.


Математикалық горизонтпен

Салыстырғанда












6.Нәтижелер

7. 3 чертежді сызу керек.

Жұмысқа кіріспестен бұрын дайындайтын сұрақтар.

1.Аспан сферасынын мына элементтері қалайаталады?

ZZ/; Z;Z/;QQ/; PP/; ZSP/Z/; NWSE;NOS; және оларды аспан сферасы моделінен көрсетіңіз.

2.Шырақтың еңкеюі және тіқ шарыктауы дегеніміз не?

3. Бақылау орнының географиялық ендігін қалай анықтауға болады?

4. Шырақтардың кульминациясы дегеніміз не?



Жұмысты тапсыру үшін

Барлық тапсырмаларға жазбаша жауап беру керек



Методикалық нұсқаулар:

Аспан сферасының элементтерінің атауларын білумен және оларды көрсетумен қатар, студент әрбір элементтің анықтамасын жақсы білуі тиіс. Бұл жұмыстың атқарылуына көмектеседі.Бұл үшін [13] кітаптың 2-ші тарауының теориясын жаттап алу керек, немесе [41] кітаптағы сәйкес параграфты меңгеріп алу керек. Бұл теориясы допускіде тапсырылады. Ал отчетында студент жазбаша нәтижелерін көрсетеді.

2 Практикалық жұмыс

Жұлдызды аспанның жылжылмалы картасы.

Мақсаты: Жұлдызды аспанды оқып үйрену кезінде

жылжылмалы картаны пайдалану.



Құралдар: Жұлдызды аспанның жылжымалы картасы, Михайловтың кіші жұлдыздық атласы.

Т А П С Ы Р М А Л А Р:

1. Жұлдызды аспанның жылжымалы картасын сабақ өтіп жатқан күні мен сағатына қойып, аспандағы шоқжұлдыздардың қайсысының осы мезетте бататынын және туатынын көрсетіп, орналасуларын көрсетіңіздер.
2. Үлкен Аю (Жетіқарақшы), Кіші Аю, Арыстан, Кассиопея (Қарақұрт), Орион (Үшарқар-Таразы), Аққу, Пегас және Возничий (Арбакеш) шоқжұлдыздардың контурларын оқып үйреніңіздер.
3. Аспан сферасының жылжымалы картасын 1 қазан күнгі 0с,6с,12с,18с —қа қойып, осы уақыт мезеттеріндегі Үлкен Аю (Жетіқарақшы), Кассиопея (Қарақұрт), Орион (Үшарқар-Таразы) және Аққу шоқжұлдыздарының орналасуын көрсетіңіздер және жұлдызды аспанның түрінің тәулік бойы өзгеру сипатын оқып үйреніңдер, оның өзгеру себебі жөнінде қорытынды жасаңдар.
4. Төмендегі жұлдыз кешкі 830 мезетінде жоғарғы кульминацияда қай күні орналасқан болып шығады? 1)Вега, 2)Альтаир,3)Альдебаран, 4)Арктур, 5)Денеб, 6)Капелла, 7)Алголь, 8)Спика, 9)Регул, 10)Альфард, 11)Антарес, 12)Альферац, 13)Сириус, 14)Поллукс;

5. Дәл сол жұлдыз тәуліктің дәл сондай мезетінде төменгі кульминацияда болатын күнді тап.


6. Төмендегі жұлдыз үшін 21- наурыз, 23- қыркүйек, 22- маусым, 22- желтоқсанда туу, жоғарғы кульминация, бату, төменгі кульминация уақыт мезеттерін анықта:

1)Альтаир, 2)Сириус, 3)Поллукс, 4)Ригель,5)Антарес, 6)Бетельгейзе, 7)Процион, 8)Кастор, 9)Вега, 10)Альдебаран, 11)Арктур, 12)Денеб, 13)Капелла, 14)Спика.


7. Жылдың кез келген күні үшін Жетіқарақшы және Кассиопея

шоқжұлдыздарының бату және туу уақыттарын анықтаңыз.


8. 2-3 пункттерінің нәтижелерін талдай отырып, мына сұрақтарға жауап бер:

а) Тәулік бойына бір жұлдыздың жоғарғы және төменгі кульминациялары арасындағы уақыт ұзақтығы қандай?

ә) Жыл ішінде жұлдыздардың туу, кульминация, бату уақыт моменттерінің өзгерісі. Сонымен бірге осы моменттердің жарты жыл, бір ай, жарты ай және бір тәулік ішіндегі өзгерісін анықтаңыздар.

б) Жердің бір орнында әртүрлі шоқжұлдыздардың көріну шарттарын сипаттап бер.


9. Мына жұлдыздардың координаттарын тап

1. Лираның β, Үлкен Аюдың α. 8. Бүркіттің α, Компастың α

2. Орионның γ, Персейдің α. 9. Бүйінің α, Кассиопеяның γ

3. Киттің β, Орионның α. 10. Бикештің α, Арланның ε

4. Аққудың β, Кіші Арланның α. 11. Арыстанның α, Оңтүстік

5.Орионның ε, Цефейдің α. Балықтың α 12. Егіздердің β, Пегастың α



  1. Үлкен Арланның α, Өгізшінің ε. 13. Егіздердің α, Садақшының θ

7. Лираның α, Орионның ε. 14. Арбакештің α, Садақшының γ.
10. Картадан мынандай координаталары бар обьектілерді тап:

тақ вариант: а) α= 15һ12М6S δ =-90

жұп вариант: б) α = 3һ40М δ =480
11.Мына шырақтар қай шоқжұлдызда орналасқан?

Тақ вариант:а) М31 Галактикасы, координаттары d = 0һ40М61; = 410

Жұп вариант:б) Ай координатасы =20230М, δ= 200 болса.

12. Сабақ болар күні Күннің экваторлық координатасы қандай?

Ол қай шоқжұлдыздарда орналасқан?

13. Мына жұлдыз қандай географиялық ендікте зениттен көрінеді?

1. Егіздер β 8. Тоқты γ

2. Кит θ 9. Торпақ α

3. Бүркіт α 10. Кит γ

4. Андромеда β 11. Кит η

5. Арбакеш α 12. Персей γ

6. Дельфин ε 13. Персей β

7. Кассиопея ε 14. Тоқты α

Жүмыс есебі:

Жұмыстың орындалу уақыты--------------------------------------

1.Күні Уақыт=


Шоқжұлдыздардың орналасуы.

Зпрямая соединительная линия 401прямая соединительная линия 393прямая соединительная линия 400прямая соединительная линия 399прямая соединительная линия 398прямая соединительная линия 397прямая соединительная линия 396прямая соединительная линия 395прямая соединительная линия 394енит маңында

оңтүстікте

Батыста

Батады

солтүстікте

шығыста

туады

прямая соединительная линия 392



















2. Шоқжұлдыздар Белгілі уақытта шоқжұлдыздардың орналасуы



прямая соединительная линия 385прямая соединительная линия 387прямая соединительная линия 386прямая соединительная линия 390прямая соединительная линия 391прямая соединительная линия 388прямая соединительная линия 389

0сағ. 6сағ. 12сағ. 18сағ.



прямая соединительная линия 384

Жетіқарақшы

Кассиопея

Орион


Ақку

Қорытындылар:--------------------------------------

Шоқжұлдыздағы белгісі:-----------------------------

3. Жұлдыз------------------------------------------------------------------------

Белгіленген уақыт

прямая соединительная линия 378прямая соединительная линия 379прямая соединительная линия 383прямая соединительная линия 382прямая соединительная линия 381прямая соединительная линия 380

Күні тууы жоғарғы батуы төменгі

кульминация кульминация

прямая соединительная линия 377

Белгіленген уақыт



прямая соединительная линия 376прямая соединительная линия 372прямая соединительная линия 373прямая соединительная линия 374прямая соединительная линия 375прямая соединительная линия 371

Күні шоқжұлдыз шығуы батуы



прямая соединительная линия 370

4.Корытындылар:

а/

б/

в/



Методикалық нұсқаулар:

Бұл жұмысқа кіріспестен бұрын аспан сферасы моделін меңгеріп алу керек. Жылжымалы картадан сол элементтерді таба білу керек. Және жылжымалы картадан шырақтың шығуы, батуы және кульминациясын келтіріп, кез келген күні олардың уақытын анықтай білу керек.Сонымен бірге картада кез келген шырақтың координаттарын таба білу керек. Осының бәрін допускіде көрсету керек. Отчетында цифрлық мәліметтері туралы есеп береді.


3 Практикалық жұмыс

Планеталардың қозғалыс заңдары.
Мақсаты: Модель көмегімен планеталар жүйесінің заңдарын оқып үйрену.

Құралдар: Планеталар жүйесінің моделі.

1-Тапсырма.



Күнге жақын жатқан планетадан бастап аттарын және түстерін білу.

2-Тапсырма.



Планеталардың Күннен алшақтығын анықтау.

Ол үшін иінде көрсетілген ақ-қара түспен сырланған ұзындықтарды қолдану керек. Әрбір ақ,не қара түсті кесінді- астрономиялық бірлікті не оның бөліктерін білдіреді.

3-Тапсырма.

Планеталар өлшемдерін өлшеу және салыстыру.

Планеталар өлшемдерін штангенциркуль не сызғаш арқылы өлшеу. Жер моделінің диаметрімен салыстыру және оны таблицалық мәндерімен салыстыру.

4-Тапсырма.
Планеталардың конфигурацияларын орнату.

Планеталар конфигурациясы дегеніміз Жердің, Күннің және ішкі және сыртқы планеталардың өзара орналасуының ерекше түрлері.

Ішкі планеталардың орбиталары Жер орбитасының ішінде, қалғандары сыртқы планеталар /2-сурет./



группа 339

2-суретте ішкі Шолпан планетасының және сыртқы Марс планетасының конфигурациялары көрсетілген. Шолпан үшін төменгі қосылыс- Жер, Шолпан, Күн бір сызық бойында жатыр /бұл планеталардың гелиоцентрлік ұзақтығы бірдей болады/, V3-жоғарғы қосылысы, Жер, Шолпан, Күн бір сызық бойында /гелиоцентрлік ұзақтығының Жердікінен айырмашылығы180º/.

V2, V4 –Шолпан элонгациясы, яғни планетаның Күннен ең үлкен бұрыштық қашықтықта орналасуы. Батыс элонгация- V2, планета Күннің оң жағында көрінеді, сондықтан ол ертерек туып, таңертең көрінеді. Элонгация бұрышы STV4 ең үлкен болады және шамамен 480 –қа тең. TV4сызығы Шолпан орбитасына жанама болады.

Осылайша Марс үшін мынадай конфигурациясын қарастыруға болады:

М1- қарсы тұру, Жер және Марс бірдей гелиоцентрлік ұзақтықта, яғни Күн-Жер-Марс бір түзу бойында орналасқан. М3- Марс қосылыста, Жердің гелиоцентрлік ұзақтығынан 180ºайырмашылығы болады.

Осы тәртіппен двигательді қосып бақылау керек.Одан алынған нәтижені астрономиялық календардағы кестеде берілген шамалармен салыстыру қажет. 1 және 5 вариант-Меркурий, Марс; 2 және 6 вариант-Шолпан, Юпитер; 3 және 7 вариант—Марс, Шолпан; 4 және 8 вариант-Юпитер, Меркурий; 9,10,11-вариант-Сатурн,Шолпан;

4 Практикалық жұмыс

Бір мезгілде планеталардың өзара орналасуы.

Ол үшін Жер моделін уақыттық шкала бойынша берілген датаға қойып, қалғандарын гелиоцентерлік бойлықтар шкаласы бойынша белгіленган тәртіппен орнатып қояды. Бұл үшін мектепке арналған астрономиялық календардың сәйкес таблицасын пайдаланады. Жердің және планетаның гелиоцентрлік координаттары календардың таблицалық мәндеріне сәйкес келмесе, онда оларды календарьмен сәйкес етіп қояды. Ал планеталар варианттарға сәйкес алынады. Двигательді қосып, айырады. Сол арқылы берілген даталардан кейінгі уақыт мезеттеріндегі планеталардын өзара орналасуын және конфигурацияларды анықтауға болады. Алынған нәтиже-лерді мектептік астрономиялық календарьдағы кестелермен салыстыру қажет.

1-Тапсырма.

Планеталардың сидерлік айналу периодын анықтау.

Барлық планеталарды бір мерзімге келтіріп, айталық: 1 январь.

двигательді қосады да, әрбір планетаның Күн имитаторынан толық айналым жасатып айырады, уақыт шкаласын пайдаланып, Жердің орын ауыстыруы бойынша әрбір планетаның сидерлік айналыс периодын анықтайды (Жер тәулігін не жылды өлшем етіп алу керек), оны таблицалық шамамен салыстырады.

2-Тапсырма.



Планеталардың синодтық периодын анықтау.

Қандай бір планетаны қосылысқа немесе Жерге “қарсы тұрғызады” да уақыт шкаласынан қарап, двигательді қосады. Қосылыс немесе қарсы тұру қайталанғанда, токты айырады, нәтижені таблицалық шамамен салыстырады.

3-Тапсырма.

Сидерлік және синодтық периодтар арасындағы байланыс теңдеуін тексеру.

Қандай да бір планетаны Күнге қарағанда бір түзу бойына орналастырып, аз уақытқа приборды токқа қосады. Сол кезде ішкі планеталар сыртқы планеталарға қарағанда тез қозғалатыны байқалады. Мысалы:Шолпан өте тез, одан кейін Жер, ал одан кемірек жылдамдыққа Марс ие, яғни Марстың бұрыштық жылдамдығы Жердің бұрыштық жылдамдығынан аз, сондықтан ол Жерден кейін қалып тұрады. Егер Жер Күнді тәулікте, Марс Т тәулікте айналса, онда Жер бір тәулікте 3600/ доғаны, ал Марс -360º/Т доғаны жүреді. Сонда гелиоцентрлік қозғалыста Жер Марсты 1 тәулік аралығында 360º/ ––– 360º/Т доға озады. Сондай ақ Жер синодтық период аралығында S тәулікте Марстан 360º-қа озады.



–– = немесе

Марс = –– бұдан S= /1/

Ал Шолпан = –– ; бұдан S =

формуласы прибордан алынған өлшеулермен тексеру керек. Мұны астрономиялық календардан алынған шамалар арқылы тексереді.

Марс бір айналғанда Жер бір айналым+321 тәулік қозғалды, сонда Марстың сидерлік айналыс периоды 365+321=686 тәулік немесе 2жыл. Ал, двигательді қосып, қарама–қарсы тұрған орнына қайта келтірсе, Жер 2·365+50 күнге қозғалады, яғни 780 тәулік, бұл Марстың синодтық периоды. Алынған мәліметтерді (1)- формулаға қойып тексерсек:

780 = 780 /тендік/

Формула теңбе – теңдікке айналатынын көруге болады. Алынған

мәліметтерді таблицалық мәліметтермен тексеру керек.

5 Практикалық жұмыс



Кеплердің 3-заңын тексеру.

Кеплердің 3- заңын тексеру үшін (планеталардың жұлдыздық

айналу периодтарының квадраттары орбиталардын үлкен жарты

осьтерінің кубтарының қатынасындай) 2 және 6 тапсырманы қайталап, сидерлік периодты, орбитаның үлкен жарты осін астрономиялың бірлік өлшемімен анықтау керек. Содан

кейін қандай да бір планетаның өлшеу нәтижесін прибор арқы-лы алынған мәліметтермен тексереді, яғни бұл мәліметтерді төменгі формулаға қояды:

= мұндағы Т12-сидерлік период 1,2планеталар орбиталарының үлкен жарты остері.

Мысалы: Сатурнның =9.5 а.е.

Жердің = 1 а.е.

Двигательді қосып Сатурн бір айналғанда Жер 29.5 рет айналады.

Жердің сидерлік периоды Т=1 жыл, Сатурндікі: Т= 29.5 жыл

=;

Осылай Кеплердің 3- заңының дұрыс екендігіне көз жеткіземіз.


1- Тапсырма.

Планетаның орбитасының үлкен жарты осінің мәнін планетаның жұлдыздық айналыс периоды бойынша анықтау

1-2 вариант: Уран; 5-6 вариант: Плутон; 9-10 вариант: Юпитер;

3-4 вариант: Нептун; 7-8 вариант: Сатурн; 11-12 вариант: Марс;

Қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулар.

1.Приборды іске қоспас бұрын Жермен байланыстырылуын

тексеру қажет.

2. а/ үлкен кернеулі желіге қоcып;

б/ электр двигателін қосып қойып, баптауга;

в/ электр қосқыш сымы жалаңашталып ашылған құралды және

г/ приборды жермен коспай пайдалануға болмайды.

Жұмысқа кірісуге рұксат берілу үшін білуге қажетті сұрақтар:

1. Конфигурациялардың қандай түрлерін білесіз ?

2. Синодтық айналыс периоды дегеніміз не ?

3. Сидерлік айналыс периоды дегеніміз не ?

4. Кеплер заңдарының ережесін айту керек.

Методикалық нұсқаулар:

Бұл жұмысқа кіріспестен бұрын Күн жүйесі моделінде студент әртүрлі конфигурацияларды келтіре білу керек. Екіншіден, осыны допускіде көрсете білу керек. Сонымен бірге мектепке арналған астрономиялық календарь- жылнамаларда қандай да бір планетаның белгілі бір күндердегі көрсетілген координаталарын пайдаланып, сол орындарын моделден көрсете білу керек. Сондай жағдайда ғана студент жұмысқа дайын болып есептеледі. Жұмысты атқарғанда календарь-жылнамалардағы көрсетілген координаталар мен модельдің көрсетуінің арасындағы сәйкестік тексеріледі. Яғни планетаның орны жылнамадағы көрсетілген орнына қойып, жерді сол датаға ыңғайлап қойып, белгілі бір уақыттан кейін планета өзінің жылнамадағы айтылған орнына келе ме, жоқ па тексереді. Мұндағы хронометрдің орнына Жердің орбитальді қозғалысы алынады.



Әдебиет.

1.Дагаев М.М. Астрономия 5-тарау §44-57 7-тарау §64-74.

2.Бакулин.Б.И. Кононович, Мороз Курс общей астрономи. 2-тарау §34
6 Практикалық жұмыс

Оптикалық телескоптар.

Жұмыстың мақсаты: телескоптық жүйелерді оқып үйрену, және оның сипаттамаларын анықтау

Құрал-жабдықтар:Телескоп-рефрактор, телескоп-рефлектор

Телескопқа қажетті жабдықтар: экран штангасымен, диафрагма, объективтің қақпағы, өлшеуіш үшбұрыш, жұлдызды аспанның картасы, мектептің астрономиялық күнтізбесі, иілімді валикті тяга противоросник.


1-тапсырма:

1. Объективтің диаметрін миллиметрлік өлшанмен өлшеу.

2. Телескоптық объективіне түсетін жарық ағыны көз қарашығына түсетін жарық ағынынан неше есе артық екенін анықтау.
группа 294
1- сурет. Линзаның кескінді құруы.
2-тапсырма:

3. 1-суретті салып, оны оқып үйрену.

4. Объективтің фокус аралығын өлшеу.

5. Объективтің ұлғаюын анықтау.


Тгруппа 234
елескоптық жүйелер.

Телескоптағы сәулелердің жолы.

3- Тапсырма

6. Екінші суретті оқып үйрену.

7. Ұш окуляр үшін телескоптың окулярлық қарашығын өлшеу.


Телескоптың үлкейтуі
4-Тапсырма

8. 3 окуляр үшін телескоптың үлкейтуін анықтау.

9. Ең жоғары мүмкін болатын үлкейтуді табу Гmax=2D

10. 3 окулярдың тоғыстық ара қашықтығын анықтау.

11. Көз шалымының диаметрін анықтау N'= .

группа 228

5-Тапсырма

12. 3-суретті оқып үйрену.

13. Телескоптың айыру қабілетін анықтау, оны көздің айыру қабілетімен салыстыру.

14. D=5м және D=6м болатын элемдегі ен үлкен телескоптардың айыру қабілетін анықтау.

7 Практикалық жұмыс



Телескоптың өтімділік күшін анықтау

1- Тапсырма

15. Телескоптың өтімділік күшін анықтау.

16. D=5м , D=6м телескоптардың өтімділік күшін анықтау.


Кескін масштабы

группа 215

4-сурет


2-Тапсырма

17. 4-суретті оқып үйрену.

18. Күннің немесе Айдың телескоптың тоғыстық жазықтығын-дағы кескінінің диаметрін анықтау.

Жарық күші.

3-Тапсырма

19. Телескоптың және көздің жарық күшін анықтау. / fқарашығы=2см/.
Күнді бақылау. Күн активтілігі.

4-Тапсырма

20. Күн фотографиясының бұрыштық және сызықтық масштабын табу.

21. Ең үлкен және ең кіші дақтардың бұрыштық және сызықтық диаметрлерін тауып, Жер диаметрімен салыстыру. D0=13740 км.

22. Дақтың шын және көрінетін өлшемдері туралы қорытынды жасау.
5-Тапсырма

23. Вольф санын анықтау.




Менискілі телескоп
группа 179

6-Тапсырма

24. Максутов телескопының конструкциясын, сәулелердің бағытын оқып үйрену. 5- суретті салу.

Творчестволық тапсырма

25. Осылайша телескоп – рефлекторды зерттеу.

Методикалық нұсқаулар:

Жұмысқа кіріспестен бұрын студент оптикалық курсындағы линзаның кескін құруын, телескоптың теориясын қайталап алу керек.Сақтық шара: Күнге фильтрсіз қарауға болмайды.

8 Практикалық жұмыс

Айдың физикалық табиғаты.

Мақсаты: Ай топографиясын оқып үйрену және ай объектілерінің өлшемдерін анықтау.

Құрал-жабдықтар: Айдың көрінерлек жарты шарының фотографиялық картасы /28 планшет/; Айдың қарсы жарты шарын фотографиясы /29 планшет/, Ай объектілерінің тізімі /30,31 планшеттер/, толық Айдың рельефінің фотографиясы /32планшет/, ортогональдік координаттық тор /33 планшет/, Ай беті участкесінің фотографиясы /34планшет/, астрономиялық күнтізбе, тригонометриялық функциялар кестесі.

Тапсырмалар.

1.Айдың көрінетін жарты шарының фотосуретінің бұрыштық сызықтық масштабтарын есептеп және теңсіздіктердің бұрыштық, сызықтық өлшемдерін анықтаңыздар. 28- планшет –Ай фотографиясына кальканы беттестірін теніздің ең үлкен – өлшемдерін анықтап (1)-(4) формулаларды қолдану керек

Вариант № / т е ң і з / ж о т а / к р а т е р

прямая соединительная линия 174прямая соединительная линия 178прямая соединительная линия 176прямая соединительная линия 177прямая соединительная линия 175

1. Дождей Пиренеи Коперник, Магин

2. Ясности Карпаты Птолемей, Шиккард

3. Кризисов Алтай Альфонс, Шиллер

4. Нектара Альпы Гиппарх, Клавий

5. Спокойствия Кавказ Альбатегний,Тихо

6. Плодородия Тавр Снеллий, Лангрен

7. Холода Аппенины Пурбах, Атлас

8. Облаков Кавказ Теофил, Гевелий

9. Сновидений Алтай Фурнерий, Гаусс

2. Төмендегідей нөмірленген обьектілердің атауын тап:

1) 1 және 89, 2) 8 және 27, 3) 4 және 90,

4) 74 және 189, 5) 80 және 192, 6) 12 және 102,

7) 32 және 146, 8) 53 және 176, 9) 28 және 208.

3. Ай бетінің 32 және 33 планшеттерін қолдана отырып, сол объектілердін бұрыштық ара қашықтықтырын анықтап, обьектілердің сызықтық ара қашықтығын есепте.

4. Нөмірленген кратерлердің атауын анықтап,диаметрін анықта:

1/ 643,740,784,918. 2/ 645,742,834,926. 3/ 644,710,755,925.

4/ 647,757,801,925. 5/ 648,745,901,930. 6/ 711,787,819,922.

7/ 713,752,821,924. 8/ 646,744,788,912. 9/ 646,819,939,744.

5. Айдың көрінетін және көрінбейтін жарты шарларын салыстыра отырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықта.

6. Ай бетінің участкесінің фотосуретінен /34 планшет/ тау жоталарын, теңіз, екі ірі кратер және соларға жақын жатқан циркті сәйкестендіре отырып, осы объектілердің өлшемдері бойынша фотосуреттің масштабын анықта.

7. Ай бетінің фотосуретінде сан және әріппен белгіленген екі ай тауларының биіктігін салыстырыңдар:

1/ 1және А, 2/ 2 және Б, 3/ 3 және В, 4/ 4 және Г, 5/ 5 және Д, 6/ 6 және Е, 7/ 7 және Ж, 8/ 8 және И, 9/ 9 және О.

8. 6 пункт нәтижесі бойынша ай тауларының биіктігін Жер тауларымен салыстыру.

Жұмыс жөніндегі есепті өз бетінше жасалған формада көрсету.

Жұмыска жіберілу үшін білуге қажет сұрақтар.

1. Ай фотографиясың масштабын және Ай участкесінін (көрінетін жағында және теріс жағында) масштабтарын қалай анықтайды?

2. Белгілі масштаб бойынша Ай объектілерінің нақты өлшемдерін қалай анықтайды (перспективасы болғанда және перспективасы болмаса)?

3. Текстідегі (11), (12) формулардың оң және сол жағындағы теңдіктерді дәлелдеу; (13), (14) теңдеулерді түсіндіру; Ай тауларының биіктігін анықтайтын формуласын қорыту. Қандай жағдайлары қарастыру керек?

4. Өзара қашық екі ай объектісінің қашықтыған қалай анықтауға болады.


Жұмысқа есеп беру кезінде дайындайтын теориялық сұрақтар:

1. Терминатор дегеніміз не ?

2. Айдың атмосферасы бар ма ?

3. Не себепті біз Айдың бір жағын ғана көреміз?

4. Толық цифрлік есеп.

Методикалық нұсқаулар:

Жұмысқа кіріспестен бұрын студент Айдың рельефін меңгеруі тиісті, сонымен бірге картаның масштабын таба білуі қажет. Жұмыста Ай картасының масштабын анықтауды бірнеше әдісі келтірілген. Масштабтың көмегімен Ай бетіндегі таулардың биіктігін анықтаудың екі әдісі берілген. Осы әдістің теориясын, яғни формулаларды қорытуды студент допускіде тапсыруы тиіс.

Әдебиет:

1.Дагаев.М.М Астрономия 4 тарау § 58-63 9 тарау § 108

2.БакулинП.И. Кононович. Мороз Курс общей астрономии. 5 тарау § 76-83 § 138
прямая соединительная линия 173 9 Практикалық жұмыс

Жұлдыздардың фотометриясы

Жұмыстың мақсаты: Жұлдыздардың көрінерлік жұлдыздық

шамаларын анықтау



Құралдар: Жұлдызды аспанның 2 учаскесінің сары және көк

сәулелерде түсірілген фотосуреттері (17-20 планшеттер),

астрономиялық календарь, логарифмдік кесте,

логарифмдік сызғыш немесе калькулятор.


Тапсырма.

  1. №1 - 6 жұлдыздардың кескіндері бойынша және көрінерлік жұлдыздық шамалары бойынша фотопластинканың характеристикалық қисығын сызыңыздар. Олар.

1/ V сәулелерде /1 облыс/ және B- сәулелерде /1 облыс/- түсірілген - жұп нөмірлі вариант

2/ V- сәулелерде /2 облыс/ және B- сәулелерде /2облыс/- түсірілген - тақ нөмірлі вариант.




  1. Құрылған характеристикалық қисық бойынша мына жұлдыздардың көрінерлік жұлдыздық шамаларын анықтаңыздар.

1/ 7,9,11 және 14 2/ 7,9,11 және 14

3/ 8,10,11 және 21 4/ 8,10,11 және 21

5/ 8,13,14 және 18 6/ 8,13,14 және 18

7/ 15,16,19 және 20 8/ 15,16,19 және 20

9/24,12,25 және 30 10/ 24,12,25 және 30

11/ 28,29,31 және 17 12/ 28,29,31 және 17

13/ 20,25,30 және 7 14/ 23,25,30 және 7

15/ 19,22,26 және 10 16/ 19,22,26 және 10




  1. Дәл сол жұлдыздардың түс көрсеткіштерін және көк сәуле мен сары сәулелерде олардың жалтырауларының қатынасын анықтаңыздар.




  1. 1-3 пункттердің нәтижелерін талдап сол жұлдыздардың әртүрлі сәулелерде жалтырауларының айырмашылығының себептері

жөнінде қорытынды шығарыңыздар.


  1. Мына жұлдыздардың әртүсті сәулелерде жалтырауларының

қатынасын тап.

1.Мицар және Геркулестің ι 9. Канопус және Андромеданың β

2.Вега және Бүркіттің θ 10. Ригель және Жетіқарақшының β

3. Сириус және Персейдің ε 11. Арктур және Егіздердің δ

4.Капелла және Айдаһардың β 12. Бетельгейзе және Үлкен Арланнаң θ

5.Процион және Кассиопея ε 13. Ахернар және Таразының γ

6.Антарес және Персейдің ξ 14. Альтаир және Сукұюшының θ

7.Поллукс және Суқуюшының β 15. Спика және Арбакештің χ

8.Альдебаран және Үлкен Арланның ξ 16. Денеб және Қасқырдың μ
6. 5-пункттегі бірінші жұлдыздың Жерден қашықтығын екі, төрт және10 есе азайтқаңдағы немесе үлғайтқандағы көрінерлікі жұлдыздық шамасын есептеп табу.


  1. 6-пункттің нәтижелері бойынша жұлдыздың жалтыруларының қашықтыққа тәуелділігі жөнінде қорытынды жасаңыздар.

  2. Көрінерлік жұлдыздық шамасы М=12.m 50 болатын жұлдыздардың қаншасының жалтырауларының қосындысы төменде келтірілген жұлдыздың жалтырауына тең.

1.Мицар, 2.Вега, 3.Сириус, 4.Капелла, 5.Процион, 6.Антарес,

7прямая соединительная линия 172.Поллукс, 8.Альдебаран, 9.Канопус, 10.Арктур, 11.Ригель,

12.Бетельгензе, 13.Ахернар, 14.Альтаир, 15.Антарес, 16.Спика.

9. Күн мен Айдың Жер бетінде жарықталынуларының қатынасын табыңыздар.

10.Егер Күнді 1. Меркурий, 2.Шолпан, 3.Марс, 4.Юпитер, 5.Сатурн, 6.Уран, 7.Нептун, 8.Плутон, планетасынан,немесе 9. 50 а.б. 10. 60 а.б. 11.70 а.б. қашықтығынан, 12. Церера астероидтан , 13.Гидальго, 14.Давид, 15.Паллада,16. Эрос астероидынан бақылағанда Күннің орташа бүрыштық диаметрін және көрінерлік жүлдыздық шамасын есептеп шығарыңыздар.
11. 10 пунктті жалпы нәтижелері бойынша Күннің көрінерлік бұрыштық диаметрінің мен көрінерлік жұлдыздық шамасының қашықтықтан тәуелділігінің графигін сызып, осы шамалардың қашықтықпен өзгеру заңдылығы жайлы қортындыларды шығару.

Жұмыс бойынша есеп

1. облысы сәулелерде түсірілген

Хпрямая соединительная линия 171прямая соединительная линия 164прямая соединительная линия 169прямая соединительная линия 168прямая соединительная линия 167прямая соединительная линия 166прямая соединительная линия 165прямая соединительная линия 170арактеристикалық қисық:


прямая соединительная линия 163 жұлдыз


d





Lg

Lg s=2 lg

V,В



















Характеристикалық қисық келіріледі

2прямая соединительная линия 162-3

прямая соединительная линия 151прямая соединительная линия 153прямая соединительная линия 156прямая соединительная линия 159прямая соединительная линия 158прямая соединительная линия 157прямая соединительная линия 152прямая соединительная линия 155прямая соединительная линия 160прямая соединительная линия 154прямая соединительная линия 161

прямая соединительная линия 150 жұлдыз

d



ℓg S


V

В

В-V

Тусі

Lg

































4. Қорытынды:------------------------------------------------------------------
5. Жұлдыз V1= (В-V)1= В1=

Жұлдыз V1= (В-V)2= В2=

V сәулелердегі жалтырауларының қатынасы:

В сәулелердегі жалтырауларының қатынасы:

формула және шешімі

Есептеулер:


6. Жұлдыз

прямая соединительная линия 149прямая соединительная линия 148

Rпрямая соединительная линия 147






























прямая соединительная линия 146

V





























прямая соединительная линия 145

7. Қорытынды Формула және есептеулер


8. Жұлдыз

m=

m=12,50


9. m=

m(=


10.

прямая соединительная линия 141прямая соединительная линия 140прямая соединительная линия 142прямая соединительная линия 144прямая соединительная линия 143 ------------------------------------------------------------------------------------планета немесе

қашықтық а m d

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

Земля


11. Қорытындылар:

График келтіріледі.



Методикалық нұсқаулар:

Жұмысқа кіріспестен бұрын студент жұлдыздардың жұлдыздық шамасын анықтаудың теориялық негіздермен танысу керек. Және картадан жұлдыздың орнын таба білуі мен қатар фотографиядан көрінерлік дискі бойынша жұлдыздық шамасын анықтауды алдын ала үйрену керек.


10 Практикалық жұмыс

Жұлдыздардың спектрі және жарықтылығы

Жұмыстың мақсаты: Жұлдыздық спектрлердің классификациясын зерттеу және жұлдыздардың жарықтылығын анықтау.

Пайдаланылатын «Справочник любителя астрономии» көмекші құралдар: немесе «Астрономический календарь–постоянная часть», Жұлдыздық cпектрлердің гарвардтық классификациясы/ 48 планшет/

жұлдыз спектрограммалары / 49-56планшет/ логарифмдер таблицасы, логарифмдік сызғыш.


Т А П С Ы Р М А

1. Жұлдыздар спектрлерінің стандарттары бойынша сутегі мен иондалған кальций сызықтары өте анық көрінетін подкластарды табыңыздар.


2. Қуысты спектрографтың түсірген төмендегі жұлдыз спектрлерінің қай класқа жататындығын анықтаңыздар.

1) Бүркіттің δ- сы, Дельфиннің ε –ы, Жетіқарақшының μ,

Қарғаның β-сы.

2) Егіздердің μ, Суқұюшының γ, Аққудың ε, Өгізшінің η – сы.

3) Жыланбөктергеннің α- сы, Өгізшінің ε, Егіздердің ε,

Үшарқар-Таразының δ-сы.

4) Лираның α-сы, Корма σ, Геркулестің δ, Айдаһардың χ-сы.

5) Геркулестің η-сы, Сарышаянның δ-сы, Гидраның R, Бикештің γ-сы.

6) Эриданның τ4-жұлдызы, Жетіқарашақшының ε, Егіздердің β,

Персейдің δ .

7) Қошқардың β, Айдаһардың γ –сы, Орионның δ-сы,

Мергеннің η-сы.

8) Андромеданың β, Бикештің μ, Кассиопеяның δ-сы,

Жетіқарашақшының α


3. Күннің абсолютті визуальды жұлдыздық шамасын есептеп шығарыңдар.
4. Төмендегі жұлдыздардың қашықтықтарын, абсолюттік сары және абсолюттық көк жұлдыздық шамаларын, сары және көк жарықтылығын табыңдар.

1/ Мицар, Егіздер μ, Үшарқар-Таразы ε және ВД-15° .40 42.

2/ Альдебаран, Персейдін S, Айдаһардың χ және Каптейн жұлдызы.

3/ Денеб, Кассиопеяның η, Сарышаянның η, Центаврдың Проксимасы.

4/ Капелла, Суқұюшының η-сы, Қоянның α-сы, Сириус В.

5/ Ригель, Бикештің ε, Кассиопеяның δ және Процион В.

6/ Арктур, Жыланбөктергеннің γ, Арыстанның η және ВД-15° 40 42

7/ Гемма, Суқұюшының β, Киттің α, Үндістің ε.

8/ Процион, Геркулестің β, Бүркіттің η, Аққу А жұлдызы.
5. 4 пункттегі жұлдыздарға, олардың спектральды подкласына сәйкес, орташа температураның сәйкес мәндерін тауып, жұлдыздардың түс көрсеткіштері мен температураларының арасындағы тәуелділікті график түрінде көрсетіп, бұл графиктегі негізгі спектральдік класстарды көрсет.
6/ 5-пункттің нәтижелері бойынша жұлдыздардың түс көрсеткіштері мен спектрлерінің айырмашылығының себебі жөнінде қорытынды жаса.

7/ Төмендегі жүлдыздардың визуальді жылтыраулары мен визуальды жарықтығының қатынастарын есептеп шығар.



  1. Поллукс және Қасқырдың α-сы

  2. Фомальгаут және Персейдің δ-сы

  3. Спика мен Үшарқар-Таразының ε-сы

  4. Регул және Арбакештің ε-сы

  5. Сириус және Аққудын γ-сы

  6. Вега және Арыстанның ρ-сы

  7. Альтаир және Ұшарқар – Таразы -сы

  8. Дубхе және Үлкен Арланның δ-сы

8. 7 пункттегі тапсырмадағы жұлдыздардың бірінің қашықтығындай нүктеден Қүннің көрінерлік жұлдыздық шамасын есептеп тап.

9. 3—8 пункттердің жалпы нәтижелерін талқылап, күннің және жұлдыздардың физикалық табиғаты жөнінде қорытынды шығар.

10. Рессел диаграммасын сызып, ондағы Күннің және 4 пунктте берілген жұлдыздардың орнын белгіле, осы шырақтардың қай тізбекке жататындығын көрсет.

11. Әртүрлі тізбектерде орналасқан жұлдыздардың абсолютты

жұлдыздық шамасы мен жарықтылықтарының шектерін көрсет.

Жұмыс жөнінде қорытындыларды ыңғайлы түрде келтіру керек



Методикалық нұсқаулар:

Жұмысқа кіріспестен бұрын студент астроспектрскопия және астрофотометрия негіздерімен жақсы танысып алу керек.


11 Практикалық жұмыс

Жасанды серіктер.

Мақсаты: Жасанды аспан денелерін ұшырудың теориялық негізін оқып үйрену.

Кұралдар: Астрономиялық календарь, тригонометриялық функциялар кестесі, логарифмдік кестелер, микрокалькулятор.
группа 116

Сурет 1. Жердің жасанды серігінің орбитасы.

Тапсырмалар:

  1. Күннің, Айдың, Жердің және ғаламшар немесе серігі: 1) Марстың 2) Меркурийдің, 3) Шолпанның, 4)Юпитердің, 5) Сатурнның, 6)Уранның, 7) Нептунның, 8) Плутонның, 9) Сатурнның серігі – Титанның ,10) Нептунның серігі- Тритонның, 11) Юпитердің серігі –Ганимедтің, 12) Юпитердің серігі –Каллистоның, 13) Юпитердің серігі –Ионың, 14) Юпитердің серігі – Европаның беттерінде дөңгелектік және параболалық жылдамдықтарды есептеу керек.

Осы денелердің бірінің бетінен 3,0; 8,0; 35,0 радиус қашықтықтарындағы дөңгелектік және параболалық жылдамдықты есептеңіз.


  1. 1,2 пункттердегі есептеулген шамалары салыстырып, олардың аспан

денесінің центерден қашықтығының өсуіне сәйкес өзгеруі жөнінде қорытынды жазу.


  1. Перигейдің биіктігі мен айналыс периодының берілген мәндері бойынша орбитаның үлкен жарты өсін, эксцентриситетін, апогейдің биіктігін, перигейдегі, апогейдегі және ұшыру кезіндегі жылдамдығын есептеңіз:

1) «Восток» серігі (12 сәуір 1961 ж.) hq=181 км, Т=1ч.29м 1с.



  1. “Восход-2”серігі (18 наурыз1965 ж.) hq=173км, Т=1ч.30м 9с.




  1. Жердің 1-ші советтік жасанды серігі: (4 қазан 1957 ж.)

hq=228 км, Т=1ч.36м 2с.


  1. Жердің 3-ші советтік жасанды серігі:(15 мая1964 г.)

hq=226 км, Т=1ч.46м 0с.


  1. ”Электрон-3” советтік ғылыми станциясы (11 шілде1964 ж.)

hq= 405 км, Т=2ч.48м 2с.
6) ”Электрон-4” советтік ғылыми станциясы (11 шілде1964 ж.)

hq= 459 км, Т=21ч.53м 9с.


7) ”Протон-2” ғылыми станциясы (2 қараша1965 ж.)

hq= 191 км, Т=1ч.32м 6с.


8) «Молния-1» советтік 2-і байланыс серігі (14 қазан1956 ж.)

hq= 500 км, Т=11ч.59м 0с.


9)«Космос-1900» советтік жасанды серігі (12 желтоқсан1987 ж.)

hq=263 км, Т=89ч.8м .


10)Совет ғылыми ғарыш кемесі «Союз ТМ-4»(21желтоқсан1987ж)

hq = 260 км, Т = 89ч.9м .


11) «Молния-3» байланыс серігі (24 наурыз1982 ж.)

hq = 656 км, Т = 73ч.6м .


12) «Союз Т-5» Совет Жердің жасанды серігі (13 мамыр1982 ж.)

hq = 261 км, Т = 90ч.3м .


13)«Космос-1513» советтік жасанды серігі (28 желтоқсан 1983 г.)

hq = 614 км, Т = 70ч.3м .

14)«Интеркосмос-21» Халықаралық ғарыш аппараты(6 ақпан 1989ж)

hq = 475км, Т = 94ч.5м.


12 Практикалық жұмыс

Ғарыштық аппараттар.

Мақсаты: Ғарыштық аппараттарды ұшырудың теориялық негізін оқып үйрену.

группа 96

1 сурет. Ғарыштық аппараттардың траекториялары.




  1. Айдың, 2.Меркурийдің, 3. Шолпанның, 4. Жердің, 5.Марстың, 6.Юпитердің, 7.Сатурнның, 8.Уранның.маңында эксцентриситеті 0,15 эллипстік орбита бойымен периоды Т= 4сағат айналатын жасанды серіктің ұшыру жылдамдығын, биіктіктерінің өзгеру шектерін және орбиталық жылдамдықтын өзгеру шектерін табу.

  2. Айдың жасанды серігінің төмендегі параметрлері бойынша
a)кг есебімен және Жер массасы есебімен Айдың массасын анықтау керек.

  1. Айдың Бірінші серігі Луна -10 ( 3сәуір 1966 ж.)

hq = 350 км, hQ =1017км, Т = 2ч.58м.16с.

  1. Айдың Бірінші серігі Луна -10 ( 3мамыр1966 ж.)

hq = 361км, hQ =1007км, Т = 2ч.58м.16с.

  1. Айдың екінші сері гі Луна -11 ( 28 тамыз1966 ж.)

hq = 160 км, hQ =1200км, Т = 2ч.57м.39с.

  1. Айдың үшінші сері гі Луна -12 (25 қазан1966 ж.)

hq = 100 км, hQ =1740км, Т = 3ч.25м.00с.

  1. Айдың төртінші сері гі Луна -14 (7 сәур1968 ж.)

hq = 160 км, hQ =870км, Т = 2ч.39м.58с.

  1. Америкалық АПС Аполлон-8 (24 желтоқсан1968 ж.)

hq = 112 км, hQ =312 км, Т = 2ч.8м.49с.

  1. Америкалық АПС Аполлон-8 (24 желтоқсан 1968 ж.)

hq = 113 км, hQ =113 км, Т = 1ч.58м.58с.

  1. Америкалық АПС Аполлон-8 (21 мамыр1969 ж.)

hq = 23 км, hQ =380 км, Т = 2ч.7м.36с.

  1. Совет АЖС Луна-15 (13 шілде 1969 ж.)

hq = 95 км, hQ =221 км, Т = 2ч.3м.19с.

  1. Совет аппараты Луна –16 ( 17 қыркүйек1970 ж.)

hq = 16 км, hQ =116 км, Т = 1ч.54м.28с.

  1. Ғарыш аппараты Луна-16 (17 қыркүйек 1970 ж.)

hq = 110 км, hQ =110 км, Т = 1ч.58м.36с.

  1. Ғарыш аппараты Луна-16 (17 қыркүйек 1970 ж.)

hq = 15 км, hQ =106 км, Т = 1ч.51м.12с.

  1. Ғарыш аппараты Луна-19 (3 қазан 1971 ж.)

hq = 140 км, hQ =140 км, Т = 2ч.01м.45с.

  1. Ғарыш аппараты Луна-20 (18 ақпан 1972 ж.)

hq = 100 км, hQ =100 км, Т = 1ч.58м.00с.

  1. Америкалық АПС Аполлон-11 (20 шілде 1969 ж.)

hq = 112 км,hQ =314 км, Т = 2ч.8м.44с.

  1. Америкалық АПС Аполлон-11 (20 шілде 1969 ж.)

hq = 111км,hQ =111 км, Т = 1ч.58м.46с.

3 . Ғарыштық аппараттың Жерден 1.Марсқа 2.Шолпанға 3.Юпитерге

4. Меркурийге 5. Сатурнге 6. Уранға 7. Нептунге 8. Плутонға дейін ұшуының ұзақтығын, сонымен бірге ең жай орбитасының үлкен жарты өсі мен эксцентриситетін анықтау керек?

4. Осы ғарыштың аппарат үшін Жерден ұшыруының бастапқы

жылдамдығын және афелийдегі шарты жылдамдығың табыңыз

5. Жерден ғарыш аппаратының ұшырылатын күні және ғаламшармен

жақындасқан күні ғаламшардың болатын геоцентрлік

конфигурациясың анықтау.

6. 3-5 пункттер бойынша ғаламшардың ыңғайлы конфигурацияларын

және ғарыштық аппараттың ең жай орбитасының эксцентриситетінің планеталардың геоцентрлік қашықтығынан тәуелділігі жөнінде қорытынды жасаңыз.

№ Жұмыс бойынша есеп.

Жүмыстың орындалған күні ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

1.


прямая соединительная линия 87прямая соединительная линия 86прямая соединительная линия 88прямая соединительная линия 93прямая соединительная линия 92прямая соединительная линия 91прямая соединительная линия 90прямая соединительная линия 89прямая соединительная линия 95прямая соединительная линия 94Аспан денесі

М

2)
3)R








ωа


ωп

Жер



















Күн


















Ай


















прямая соединительная линия 85Ғаламшар



















2. Дене ……………… М= R= ωа= Формулалар.


R






Va vп


































3 Қорытынды:

4.Серік


Т =

R =

Q =

ℓ =




Т 2=

a =

R =

=

vн = vq=

=

2a =

HQ=

va =

vQ=

hq =

q =

=

=

=

5. Аспан денесі.

M = Т2 = q = = vq=

R = МТ2= R = = vQ =

= hq = va = vб =

Серік.


ℓ = а = 1+ℓ = R = =

Т = 1-ℓ = Q = hQ = =

13 Практикалық жұмыс

Айға ұшырылған ғарыштық аппаратты оқып үйрену.

Мақсаты: Ғарыштық аппараттарды ұшырудың теориялық негізін оқып үйрену.
группа 59
1 сурет Айға ғарыштық аппаратты ұшыру.

1. Айдың жасанды серігі. Ай

hq = 2R = a= T= = R= M = (Жер массасымен )

hQ = 2a = a3= T2 = M= кг.


группа 12

Cyрет.2 Аппараттың жоғарғы ғаламшарға ұшу траекториясы


2 және 3. Жер а0 = Ғаламшар а1=

Каталог: Книги
Книги -> Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Книги -> Практикумы (цитология, эмбриология және гистология негіздері)
Книги -> А. Ж. Сейтембетова
Книги -> Қазақ әдебиетінің
Книги -> П. наумов омыртқалылар зоологиясы
Книги -> КАзАқстан республикасы білім, мәдениеТ және денсаулық сақтау министрліп сәкем сейфуллин атындағы
Книги -> Қазақстан республикасы білім және ғылым
Книги -> М. С. Байтенов Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігінің
Книги -> Педагогика тарихы


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет