3. Сабақ түрі: тәжірибелік


Мағынасы Латын Мысалы Грек Мысалы



бет5/7
Дата03.07.2017
өлшемі1.2 Mb.
#21599
1   2   3   4   5   6   7

Мағынасы Латын Мысалы Грек Мысалы

приставкалары прис-ы

Жарты semi semilunarise hemi hemirium, i n

(бір жақты) жарты ай жарты шар тәрізді

бір uni unicornise mono mononucleosis, is f

бір мүйізді мононуклеоз

екі bi biceps, ipitis di di dicheilia, ae f

екі басты қос ерін

үш tri trigeminus, a, um tri trioxazinum, i n

үш триоксазин

төрт quadric quadriceps, ipitis tetra tetra boras, atis m

төртбасшы тетраборат

бес pent pentaminum, i n

пентамин

алты hex hexenalum, i n

гексенал

жеті hept heptyl, i n

гептилрезорцин

сегіз octo octoestrolum, i n



ктэстрол
10. Оқушылардың өз бетінше атқаратын жұмысы. 31 мин (35%)

Латын тіліне аударыңыз:

Articulatio genus, arcus lateralis, processus mastoideus, ductus hepaticus dexter et sinister, dorsum pedis, Quercus, spiritus, sinus.
Төмендегі кестені –us жалғауына аяқталатын сөзбен толтырыңыз:





































































































































































































































































us

us

us

us

us

us

us

us

us

us



11. Жаңа тақырыпты бекіту. 9 мин (10%)

Сұрақтар:

1. IV септеудің талдану үлгісі;

  1. V септеудің талдану үлгісі;

  2. IV септеуге қандай зат есімдер жатады?

  3. V септеуге қандай зат есімдер жатады?


12. Сабақты қорытындылау. 2 мин 2%)

Студенттердің білім деңгейін бағалау және түзеу. Әр студентке сабақта алған бағасы айтылады, жіберілген кемшіліктер талқыланады.

13. Үйге тапсырма бер. 2 мин 2%)

§87, §90 сөздікке жазу, жаттау, терминдерді аудару §86, 89

10 сабақ



1. Сабақтың тақырыбы: Етістік. Рецептердегі етістіктің бұйрық және шартты райлары.
2. Сағат саны: 2 сағат 90 мин (100%)
3. Сабақ түрі: тәжірибелік

4. Сабақтың мақсаты:

  • Оқыту: тақырып бойынша өткен сөздерді еске алу, сұрақтарды түсініп, дұрыс жауап бере білу.

  • Тәрбиелік: әр мамандықтың өзіндік ерекшеліктерін түсіндіріп, барлық мамандықтардың өзіне лайық қадір-қасиеті бар екендігін, басты мұраты – елге қызмет көрсету екенін түсіндіру.

  • Дамыту: оқушылардың сөздік қорын молайту


5. Материалды-техникалық жабдықталуы:

а) техникалық құралдар: интерактивті тақта, ноутбук

ә) көрнекі және дидактикалық құралдар: плакат, слайд, өзіндік жұмыстарға арналған кеспелер, тест тапсырмалары, суреттер.

б) оқыту орны: латын тілі дәрісханасы
6. Әдебиеттер:

  • Негізгі:

1. Городкова Ю. И. Элементы латинского языка и основ медицинской терминологии: Учеб. -2-е изд., доп. –М.: Медицина 2001

2. Латинский язык и основы медицинской терминологии: учеб. для мед. вузов/под ред. Щульц Ю.Ф. -М.:Б.и;1993

3. М.Д. Машковский. Лекарственные средства. Пособие для врачей.-15-е изд.. перераб. испр. и доп. –М.: РИА «Новая волна»: Издатель Умеренков, 2008

  • Қосымша:

1. Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии: учебное пособие/ под ред. Д.А. Харкевича.-4-е изд.,испр. и доп. –М.: Медицинское информационное агенство, 2005

2. Д.А. Харкевич. Фармакология: учеб. для вузов. -10-е изд., испр. и доп.

-М.: ГЭОТАР –Медиа, 2008

3. П.Х. Попандопуло. Общая рецептура: учебно-метод. пособие. Шымкент: Б. и., 2001

    • Сөздіктер:

1. А. Рақышев. Анатомиялық терминдердің сөздігі. Алматы. Рауан, Демеу, 1994 ж.

2. Т.Г. Казаченок. Фармацевтический словарь. Минск, 1977

3. Дворецкий И.Х.. Латинско-руский словарь: ок 50000 слов. -3-е изд.., испр. –М.: Русский язык, 1986

4. Бабичев Н.Т. Словарь латинских крылатых слов: 2500 единиц

М.: Русский язык, 1982

5. Ж.К. Ермахан. Тәнтану атауларының латынша-қазақша-орысша тақырыптық сөздігі. Алматы: Ана тілі, 1996
7. Ұйымдастыру кезеңі: 5 мин (6%)

  • Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру.

  • Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.

  • Сабақтың мақсаты мен міндеті.



8. Оқушылардың өтілген тақырып бойынша білімін тексеру: 14 мин (15%)

Сын есімді зат есімдермен қиыстырыңыз:











Сын есімдерді аударып, төмендегі кестеге екі топқа бөліп жазыңыз:

Оң, қанаттәрізді, сынатәрізді, мықындық, бос, омыртқалық, самалық, жай, қанатты, ақ, бұдырлы, жұмсақ, тістік, жылдам, таза, жаңа, терең, терілік, тіке, көлденең, бұдырлы.


І топ сын есімдері


ІІ топ сын есімдері

І септеу

ІІ септеу

ІІІ септеу

f

m

n

1 жалғаулы

2 жалғаулы

3 жалғаулы

















9. Жаңа сабақты түсіндіру: 27 мин (30%)

Етістіктің грамматикалық категорияларына үш жахқ, екі санын көрсететін түрі, осы шақ төрт рай, екі етістік жатады. Медициналық терминологияда осы шақ қолданылады. Латын етістігінің негізгі формасы тұйық рай болып табылады. Тұйық рай – modus infinitivus. Етістік тұйық райының негізгі белгісі – re жалғауы болып табылады. Етістіктің негізінің соңғы дыбысына байланысты 4 жіктеу ажыратылады.
1 2 3 4

а е дауыссыз дыбыс

немесе и i

Етістіктің негізгі 1,2, жіктеулерде инфинитив формасынан – re жалғауының алынуы арқылы анықталады.

Мысалы: I dare – беру - da

II miscere - араластыру - misce

III solvere – еріту - solv

IV audire - тыңдау - audi
Бұйрық рай – modus imperativus

Жекеше түрі І,ІІ,ІV жіктеулерде етістіктің бұл формасы индинитив негізіне тең болады ал ІІІ жіктеуде етістіктің негізі «е» жалғанады.

Көпше түрі І,ІІ,ІV жіктеулерде; етістіктің негізіне te жалғауының, ал ІІІ жіктеуде осы жалғау дауысты байланыстырушы – і арқылы жалғанады. і – қысқа, сондықтан оған екпін түспейді.
Жекеше түрі Көпше түрі

І dа – бер da – te - беріңдер

II misce – араластыр misce – te - араластырыңыз

III solve – еріт solv- i – te – ерітіңдер

dilu – e – сұйылт dilu – i – te - сұйылтыңдар

IV audi – тыңда audi – te - тыңдаңдар
Шартты рай – modus conjunetivus

Рецептерде етістіктің бұл райы іс- әрекетке ынталандыру мағынасын білдіреді. Орыс тіліне екі түрде аударылады:

  1. «пусть» сөзімен бірге аударылады:

Пусть будет выдано

  1. Етістіктің тұйық райымен аударылуы:

Выдать!

Қазақ тіліне берілсін болып аударылады. Рецептерде ІІІ жақта жекеше және көпше түрлерінде қолданылады.

Шартты рай негіздің өзгеруі арқылы жасалынады. І жіктеуде инфинитив негізінің соңғы а дыбысы е дыбысына ауысады, ал басқа жіктеулерде (ІІ, ІІІ, ІV) инфинитив негізіне дауысты а жұрнағы қосылады. Өзгертілген негіздерге барлық жіктеулерде етістіктің етіс жалғаулары жалғанады.

Етістіктің ІІІ жақтағы етіс жалғаулары Activum, Passvim.

Activum Passivum

Sing – t - tur

Plur – nt - ntur

Det – ол берсін detur - берілсін

Dent - олар берсін dentur – олар берілсін
Бұйрық және шартты райларда стандарттық рецептік тіркестер:

Misce.Da.Signa. – Араластыр

Miscetnur. Detur. Signetur – Араластырылсын! Берілсін!

Da tales doses numero 6 – Осындай дозаларды 6 данамен бер

Dentur tales doses numero 6- Осындай дозалар 6 данамен берілсін.

«Fieri» етістігі – жасалыну, жасау, деген мағынаны білдіреді.
Бұл етістіктің Passivum мағынасын білдіріп, Activum жалғауларын алады.

Sing – fiat

Plur – fiant

Misce, fiat undunentum – жағармай жасалыну үшін араластыр.

10. Оқушылардың өз бетінше атқаратын жұмысы. 31 мин (35%)

Етістіктерден бұйрық және шартты райларын жасаңыз:

  • белгілеу

  • залалсыздандыру

  • босату, беру

  • емдеу

  • араластыру

  • қабылдау

  • қайталау

  • өмір сүру

  • аяқтау

  • тыңдау

Етістіктерді оқып шығып, көп нүктенің орнына дауысты дыбыстарды қойып көшіріңіз:

Recipio, …re 3; steriliso, …re 1; audio, …re 4; verto, …re 3; vivo, …re 3; sano, …re 1; adhibeo, …re 2; nutrio, …re 4; do, d…re 1; diluo, …re 3; distinguo, …re 3; studeo, …re 2; labōro, …re 1; sentio, …re 4; signo, …re 1.
Етістіктерден шартты рай жасаңыз:

Verto, ere 3; curo, are 1; repeto, ĕre 3; doceo, ēre 2; steriliso, are 1; finio, ire 4; signo, are 1; audio, ire 4; solvo, ĕre 3; studeo, ēre 2; refrigero, are 1; linio, ire 4; valeo, ēre 2; medico, are 1; misceo, ēre 2; obduco, ĕre 3.
11. Жаңа тақырыпты бекіту. 9 мин (10%)

Тест

1. Бiрiншi жiктеу етiстiгi:

  1. linire

  2. audire

  3. signare

  4. diluere

  5. valere

2. IV жiктеу етiстiгі:

  1. miscere

  2. diluere

  3. linire

  4. dare

  5. signare

3. Үшiншi жiктеу етiстiгі:

  1. refrigerare

  2. contundere

  3. valere

  4. studere

  5. signare

4. IV жiктеу етістіктің негiзiнiң соңы болып ... табылады.

  1. -a-.

  2. -e-.

  3. -i-.

  4. -u-.

  5. -о-.

5. I жiктеу етістіктің негiзiнiң соңы болып ... табылады.

  1. -u-

  2. -i-.

  3. -e-.

  4. -a-.

  5. дауыссыз дыбыс

6. III жiктеу етістіктің негiзiнiң соңы болып ... табылады.

  1. -a-.

  2. -i-.

  3. дауыссыз дыбыс немесе «u»

  4. -e-.

  5. -о-.

7. II жiктеу етістіктің негiзiнiң соңы болып...табылады.

  1. -u-.

  2. -i-.

  3. -e-.

  4. -a-.

  5. дауыссыз дыбыс

8.Етiстiктiң бұйрық райы етiстiк негiзiне ... жiктеулерде тең болады.

  1. II,III, IV

  2. I,III, II

  3. I,II, IV

  4. III,IV

  5. II, III

9. Үшiншi жiктеудегi императив жекеше түрiнiң жалғауы:

  1. -i





  2. -te

  3. -ite

10. 2-шi жiктеудегі етiстiк негiзi ... дыбысына аяқталады.

  1. -u-

  2. -a-

  3. -i-

  4. -e-

  5. -o-


12. Сабақты қорытындылау. 2 мин 2%)

Студенттердің білім деңгейін бағалау және түзеу. Әр студентке сабақта алған бағасы айтылады, жіберілген кемшіліктер талқыланады.

13. Үйге тапсырма беру. 2 мин 2%)

Н-1 §20, §23 сөздікке жазу, жаттау.

§22 жаттығуларды жазбаша орындау.

№11 сабақ
1. Сабақтың тақырыбы: Рецепт, құрылымы. Рецептіде қолданылатын көмекші сөздер, үстеулер, есімдіктер.
2. Сағат саны: 2 сағат 90 мин (100%)
3. Сабақ түрі: тәжірибелік
4. Сабақтың мақсаты:

  • Оқыту: тақырып бойынша тест жұмыстарын жүргізу

  • Тәрбиелік: латынша сөздерді дұрыс, таза айтуға тәрбиелеу.

  • Дамыту: оқушыларға бағыт-бағдар бере отырып, оларды өз бетінше іздеуіне жол ашу.


5. Материалды-техникалық жабдықталуы:

а) техникалық құралдар: интерактивті тақта, ноутбук

ә) көрнекі және дидактикалық құралдар: плакат, слайд, өзіндік жұмыстарға арналған кеспелер, тест тапсырмалары, суреттер.

б) оқыту орны: латын тілі дәрісханасы
6. Әдебиеттер:

  • Негізгі:

1. Городкова Ю. И. Элементы латинского языка и основ медицинской терминологии: Учеб. -2-е изд., доп. –М.: Медицина 2001

2. Латинский язык и основы медицинской терминологии: учеб. для мед. вузов/под ред. Щульц Ю.Ф. -М.:Б.и;1993

3. М.Д. Машковский. Лекарственные средства. Пособие для врачей.-15-е изд.. перераб. испр. и доп. –М.: РИА «Новая волна»: Издатель Умеренков, 2008

  • Қосымша:

1. Руководство к лабораторным занятиям по фармакологии: учебное пособие/ под ред. Д.А. Харкевича.-4-е изд.,испр. и доп. –М.: Медицинское информационное агенство, 2005

2. Д.А. Харкевич. Фармакология: учеб. для вузов. -10-е изд., испр. и доп.

-М.: ГЭОТАР –Медиа, 2008

3. П.Х. Попандопуло. Общая рецептура: учебно-метод. пособие. Шымкент: Б. и., 2001

    • Сөздіктер:

1. А. Рақышев. Анатомиялық терминдердің сөздігі. Алматы. Рауан, Демеу, 1994 ж.

2. Т.Г. Казаченок. Фармацевтический словарь. Минск, 1977

3. Дворецкий И.Х.. Латинско-руский словарь: ок 50000 слов. -3-е изд.., испр. –М.: Русский язык, 1986

4. Бабичев Н.Т. Словарь латинских крылатых слов: 2500 единиц

М.: Русский язык, 1982

5. Ж.К. Ермахан. Тәнтану атауларының латынша-қазақша-орысша тақырыптық сөздігі. Алматы: Ана тілі, 1996
7. Ұйымдастыру кезеңі: 5 мин (6%)

  • Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру.

  • Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.

  • Сабақтың мақсаты мен міндеті.


8. Оқушылардың өтілген тақырып бойынша білімін тексеру: 14 мин (15%)

Берілген етістіктердің жіктеуін анықтап, бұйрық райдың жекеше және көпше түрін жасаңыз:

  • audio, ire 4;

  • medico, are 1;

  • misceo, ēre 2;

  • steriliso, are 1;

  • solvo, ĕre 3;


Латын тіліне аударыңыз:

1.Араластыр, ұнтақ түзілсін. 2.Араластыр. Бер. Белгіле. 3.Осындай мөлшерде 10 санымен берілсін. 4.Араластыр, жағылма түзілсін. 5.Араластырылсын. Берілсін. Белгіленсін. 6.Залалсыздандыр. 7.Бөл. 8.Қайтала. 9.Тыңда, тыңдаңдар. 10.Екі рет қайталаңдар. 11.Араластыр, линимент түзілсін.
9. Жаңа сабақты түсіндіру: 27 мин (30%)

Рецепт - receptum - «алынған» деген сөзінен шыққан. Дәрігердің фармацевтке жазбаша түрде нақты бір формада құрастырған, дәріні дайындау, науқасқа босату және қолдану тәсілдері туралы тіл хаты.

Рецептің жазылу ережелері Қ.Р.Денсаулық сақтау министрлігінің 1995.30 қазанында шыққан № 455 бұйрығында көрсетілген. Рецепт өте маңызды медициналық және юристік құжат.

1.Рецепті белгілі формада бір үлгіде 105х108 размерде анық қатесіз берілген құрылысы бойынша жазады.

2. Рецепте қате түзеу рұқсат етілмейді.

3. Рецепте наркотиктік дәрілер берілсе 1, басқа жағдайда 2 дәріден артық жазуға болмайды.

4. Рецепті тек арнайы берілген қысқартулармен ғана қысқартып жазу керек.

5. Рецептер анық, айқын қаламмен жазылады.
Рецепт бланкісінің мынандай түрлері бар:

а) толық ақысына ересектер мен балаларға рецепт жазуға арналған бланк;

б) ақысыз дәрі алуға арналған бланк;

в) наркотиктік дәрілерді жазуға арналған бланк;
Рецепт 9 бөлімнен тұрады:

1.Inscriptio – емдеу мекемесінің аты (штамп) коды

2.Datum – рецептің берілген күні

3.Nomen aegroti – науқастың аты-жөні

4.Aetas aegroti – науқастың жасы

5. Nomen meduci – дәрігердің аты-жөні

6. Praescriptio – рецептің латын тіліндегі бөлігі; ол екіге бөлінеді:

1.Invocatio – Rp:-Recipe: -ал деген сөзінен басталады.

2. Designatio materiarium – дәрілік заттардың белгіленуі, олардың мөлшері.

7. Subscriptio – фармацевтке берілетін нұсқаулар (дәріілк форма, дозаларының мөлшері және науқасқа дәріні босату жөнінде)

8. Signatura – дәріін қолдану жөніндегі бөлім. Sign: немесе signetur: -белгіле немесе белгіленсін: етістігінен басталады. Дәріні қалай, қашан, қаншадан қолдану керектігі ұлттық тілде жазылады.

9.Nomen et sigillum personall medici – Дәрігердің қолы және жеке мөрі. Одан әрі мемлекеттік немесе орыс тілінде мөлшері, сонымен қатар қанша уақыт қабылдау керектігі көрсетіледі.



Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7




©stom.tilimen.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет