Тақырыбы: Мендель заңдары. Мамандық: Мейіргер ісі Курс



жүктеу 199.26 Kb.
Дата21.01.2018
өлшемі199.26 Kb.
«Ақтөбе медициналық колледжі» МКҚК
Бекітемін

Директордың оқу ісі

жөніндегі орынбасары

_____ А.А.Куздыбаева

«___» ______2017 ж

Теориялық сабақтың әдістемелік нұсқамасы

Пән: Медициналық биология генетикамен
Тақырыбы: Мендель заңдары.

Мамандық: Мейіргер ісі

Курс: І

№2Ғылыми жаратылыстану

пәндері бірлестігінің

ЦӘК отырысында қаралды

Хаттама № ___

«__» _________ 20__ж

ЦӘК төрайымы: Ф.М.Сүйін

Әдістемелік нұсқаманы жұмыс бағдарламасына сәйкес құрастырған:

Калжанов Н.К.

Теориялық сабақтың әдістемелік нұсқамасы

Тақырыбы: Мендель заңдары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Студенттерге дигибридті шағылысту туралы сауаттылықтарын

анықтау, генетикалық есептер шығара білуге үйрету, өзара

бірлесіп жұмыс жасауға, бірін- бірі және өзін бағалауға үйрету. 

Тәрбиелік: Студенттерді жауапкершілікке, ұқыптылыққа,адамгершілікке

тәрбиелеу.

Дамытушылық: Студенттердің танымдық қабілетін дамыту.

Сабақтың түрі: теориялық

Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап,жаңа сабақ түсіндіру,тест.

Сабақтың уақыты: 90мин

Сабақты өткізу орны: оқу кабинеті

Пәнішілік байланыс: Тұқым қуалаудың жалпы заңдылықтары

Пәнаралық байланыс: Биология

Сабақтың жабдықталуы: проектор, ноутбук, презентация, кеспе қағаздар

Пайдаланылған әдебиеттер:

Негізгі: Қуандықов Е.Ө «Медициналық биология және генетика»

Қосымша: С.А. Әбілаев «Молекулалық биология және генетика»

В.Н.Ярыгин «Биология»



Стуңдент меңгеруі тиіс: - биологияның басқа салалармен байланысын

сипаттау;



Студент білуі тиіс: - белгілердің тұқым қуалау типтерін;

- полимерия, эпистаз, комплементарлық және т.б.;

- тіркес тұқым қуалауды;

Сабақтың хронокартасы және құрылымдық - логикалық сызбасы:

І Ұйымдастыру кезеңі – 3 мин

ІІ Үй тапсырмасын тексеру - 10 мин

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру - 40 мин

ІV Жаңа сабақты бекіту- 25 мин

V Қорытындылау - 10 мин

VІ Үйге тапсырма беру – 2 мин

Сабақтың барысы:

І Ұйымдастыру кезеңі:

1.Оқу кабинетінің тазалығына көңіл бөлу.

2.Студенттердің сыртқы киімдеріне (калпак,халат) көңіл аудару.

3.Сабақта жоқ студенттерді белгілеу, сабаққа даярлығын тексеру.

4.Сабақтың мақсаты мен жоспарымен таныстыру.

5.Тақырыптың маңыздылығының мәнін атап өту



ІІ Үй тапсырмасын тексеру:

1- негізгі сұрақтар:

  1. Хромосомалық аурулар дегеніміз не?

  2. Көптеген хромосомалық аурулардың пайда болуының басты себебі неде?

  3. “Эдвардс синдромын“ Эдвардс нешінші жылы айқындап тапқан?

  4. “Эдвардс синдромының“ жиілігі қанша?

  5. “Патау синдромын“ нешінші жылы Патау және оның әріптестері сипаттап жазған?

  6. “Патау синдромының“ клиникалық сипаттары?

  7. “Патау синдромының“ жиілігі?



2- Тапсырма:

Биологиялық диктант

Адам патологияларын жіктеу медициналық генетиканың ең қиын мәселелерінің ...... болып келеді, сондықтан да барлық мамандардың көңілінен шығатын, түпкілікті құрастырылған ......... қуалайтын аурулардың жіктелу жүйесі әлі күнге дейін жоқ. Бұл тұқым қуалайтын патологиялардың топтарын және формаларын ажырату үшін қолданылатын критерияларды таңдау кезінде ............ көптеген қиындықтарға байланысты болса керек. Қазіргі кезде, адамның тұқым қуалайтын аурулары ....... топқа бөлінеді: 1)Хромосомалық синдромдар – ........ құрамының және санының ......... салдарынан дамитын адам аурулары; 2) Моногендік аурулар ..... генде пайда болған мутациялар салдарынан дамитын және .........заңдарына сәйкес тұқым қуалайтын адам аурулары; 3) Мендель заңдылықтарына өзгеше ....... қуалайтын аурулар;4) Мультифакторлы аурулар – орта ........... және тұқым ......... бірлескен әрекеттері нәтижесінде дамитын аурулар.Осы 4 топ шеңберінде әртүрлі принциптерге негізделген көптеген ұсақ топшаларды ажыратады;


3- Тапсырма:

Тест жұмысы

  1. Хромосомалық аурулар дегеніміз не?

  1. Хромосома санының еселеніп өсуі;

  2. Ә.Клиникалық сипаттары жаіынан түрліше болып келетін адамдар паталогиясының үлкен бір тобы;

  3. Б. Диплоидты хромосома жиынтығында бір хромосоманың 3 дана күйінде болуы;

  4. В. Аутосомды не жыныс хромосомалар сандарының ауытқуы;

  5. Г. Оргоноидты хромосома жиынтығында бір жұп хромосоманың болуы;

  1. Көптеген хромосомалық аурулардың пайда болуының басты себебі неде?

  1. А. Аутосомды не жыныс хромосомалар сандарының ауытқуы салдарынан;

  2. Ә. Ақыл есінің туа біте кем болуы;

  3. Б. Диплоидты хромосома жиынтығында бір жұп хромосомалардың болмауы;

  4. В. Хромосома сандарының не хромосома құрылымдарының бұзылуы;

  5. Г. Диплоидты хромосома жиынтығында 1 хромосомалық сыңар күйінде болуы;

  1. “Эдвардс синдромын“ Эдвардс нешінші жылы айқындап тапқан?

  1. А. 1958

  2. Ә. 1959

  3. Б. 1957

  4. В. 1961

  5. Г. 1960

  1. “Эдвардс синдромының“ жиілігі қанша?

  1. А. 1/4500 – ден 1/650 – ге дейін;

  2. Ә. 1/300 – ден 1/400 – дейін;

  3. Б. 1/4500 – ден 1/550 – ге дейін;

  4. В. 1/350 – ден 1/330 – ға дейін;

  5. Г. 1/220 –ден 1/200-ге дейін;

  1. “Патау синдромын“ нешінші жылы Патау және оның әріптестері сипаттап жазған?

  1. А. 1960

  2. Ә. 1961

  3. Б. 1962

  4. В. 1963

  5. Г. 1964

  1. “Патау синдромының“ клиникалық сипаттары?

  1. А. Тұмсықтары шығынқы;

  2. Ә. Таңдайлары жырық және көздері өте кішкентай;

  3. Б. Бұлшық еттерінің нашар дамуы;

  4. В.Иықтары кең;

  5. Г. Ақыл естері кем;

  1. “Патау синдромының“ жиілігі?

  1. А. 1/2500 – 3000 жуық;

  2. Ә. 1/3000 – 4000 жуық;

  3. Б. 1/4000 – 5000 жуық;

  4. В. 1/4500 – 55900 жуық;

  5. Г. 1/3500 – 4000 жуық;

  1. “Клайнфельтер синдромының” жиілігі?

  1. А. 2/500;

  2. Ә. 1/500;

  3. Б. 3/500;

  4. В. 4/500;

  5. Г. 5/500;

  1. “Шерешевский – Тернер синдромын” нешінші жылы Шерешевский сипаттады?

  1. А. 1925

  2. Ә. 1929

  3. Б. 1926

  4. В. 1927

  5. Г. 1928

10. “Шерешевский – Тернер синдромын” нешінші жылы Тернер ашты?

  1. А. 1933

  2. Ә. 1934

  3. Б. 1935

  4. В. 1938

  5. Г. 1939

11. “Шерешевский – Тернер синдромының” орташа жиілігі:

  1. А. 1/1000;

  2. Ә. 1/2000;

  3. Б. 1/3000;

  4. В. 1/4000;

  5. Г. 1/5000;

12. “Мысық айқайы синдромы” 1965 жылы кім дәлелдеді?

  1. А. Шерешевский;

  2. Ә. Тернер;

  3. Б. Патау;

  4. В. Герман;

  5. Г. Эдвардс;

13. Синдром дегеніміз не?

  1. А. Аутосомды не жыныс хромосомалар сандарының;

  2. Ә. Белгілі бір ауруға жатпайтын бірнеше ауру белгілерінің бірадамға қатар келуі;

  3. Б. Диплоидты хромосома жиынтығында бір жұп хромосоманың болмауы;

  4. В. Диплоидты хромосома жиынтығында бір хромосомалық сыңар күйінде болуы;

  5. Г.Клиникалық сипаттар жағынан түрлеше болып келетін адамдар паталогиясының үлкен бір тобы.

14. “Дауын синдромын” Дауын алғаш рет нешінші жылы сипаттап жазған?

  1. А. 1855;

  2. Ә. 1866;

  3. Б. 1867;

  4. В. 1864;

  5. Г. 1869;

15. “Дауын синдромының” негізгі себептері неше жылдан кейін анықталған?

  1. А. 10;

  2. Ә. 20;

  3. Б. 30;

  4. В. 70;

  5. Г. 100;

16. “Дауын синдромының” негізгі клиникалық сипаты:

  1. А. Оларды оқып үйретуге болады, бірақ жазуға, санауға уйрету мүмкін емес;

  2. Ә. Тұмсықтары шығыңқы;

  3. Б. Иықтары кең;

  4. В. Бұлшық еттері нашар дамиды;

  5. Г. Ақыл естері кем;

17. “Эдвардс синдромының” негізгі клиникалық сипаттамасы:

  1. А. Ақыл – естері кем;

  2. Ә. Мысықша мияулайды;

  3. Б. Иықтары кең;

  4. В. Өте жеңіл, бойы кішкентай, жақтары нашар дамыған;

  5. Г. Құлақтары кішкентай;

18. Қай синдромының негізгі клиникалық сипаттамаларына мыналар жатады: Қол саусақтары өте ұзын немесе өте қысқа болып, 2 – 5 саусақтары ерекше орналасады......

19. Қай синдром ер адамдарда көбірек кездеседі?



  1. А. Патау синдромы;

  2. Ә. Эдвардс синдромы;

  3. Б. Клайнфельтер синдромы;

  4. В. Шерешевский – Тернер синдромы;

  5. Г. Мысық айқайы синдромы;

20. Бойлары өте ұзын, иықтары тар, бөкселері кең, бұлшық еттері нашар дамыған – бұл қай синдромға тән сипаттама?

  1. А. Патау синдромы;

  2. Ә. Даун синдромы;

  3. Б. Клайнфельтер синдромы;

  4. В. Эдвардс синдромы;

  5. Г. Мысық айқайы синдромы;

21. Қандай синдроммен ауырған адам бедеу болады?

  1. А. Даун синдромы;

  2. Ә. Клайнфельтер синдромы;

  3. Б. Эдвардс синдромы;

  4. В. Патау синдромы;

  5. Г. Шерешевский – Тернер синдромы;

22. “Мысық айқайы” синдромының клиникалық сипаттамасы:

  1. А. Мысықша миялап, жалынышты күйде болу;

  2. Ә. Ақыл естері кем болу;

  3. Б. Құлақтарының кішкентай болуы;

  4. В. Тұмсықтары шығыңқы;

  5. Г. Бұлшық еттері нашар дамиды;

23. “Мысық айқайы синдромының” негізгі фенотиптік белгілері:

  1. А. Бойлары қысқа, күндері жетпей туылады;

  2. Ә. Бас сүйегі кішкентай;

  3. Б.Беті дөңгелек, эпикант дамыған, микроцефалия және жүрегінің ақаулары айқын білінеді;

  4. В. Құстұмсық болып келеді;

  5. Г. Иектері тегіс;

24.Қандай синдроммен ауырған бала ерте өліп қалады, көп дегенде 2 – 3 жыл өмір сүреді?

  1. А.Шерешевский – Тернер синдромы;

  2. Ә.Клайнфельтер синдромы ;

  3. Б.Эдвардс синдромы;

  4. В.Патау синдромы;

  5. Г. Мысық айқайы синдромы;

25. Тұқым қуалайтын аурулар деп -....

  1. А.Туа біткен ауруды айтады;

  2. Ә.Өсе келе қалыптасатын ауруды айтады ;

  3. Б.Жұқпалы ауруды айтады;

  4. В.Зиянды заттар әсерінен пайда болатын ауруды айтады;

  5. Г.Балаға ата – ана мен олардың арғы ата – тегімен берілетін ауруларды атайды;

26. Тұқым қуалаушылықтың заңдылығын зерттейтін ғылым:

  1. А.Ботаника;

  2. Ә.Генетика;

  3. Б.Зоология;

  4. В.Анатомия;

  5. Г.Эволюция;

27. Түс айыра алмайтын ауру?

  1. А.Кретинизм;

  2. Ә.Дальтонизм;

  3. Б.Ревматизм;

  4. В.Мешель;

  5. Г. Цирроз;

28.Тұқым қуалайтын аурулар:

  1. А.Грипп;

  2. Ә.Туберкулез;

  3. Б. Аллергия;

  4. В.Гастрит;

  5. Г. Дальтонизм;

29.”Шерешевский – Тернер” ауруының хромосомаларының жиынтығы:

  1. А. 45;

  2. Ә. 47;

  3. Б. 43;

  4. В. 42;

  5. Г. 41;

30. Ер адамда қалыпты жағдайда қандай жыныс хромосомалар болады?

  1. А. XX;

  2. Ә. XO;

  3. Б. XY;

  4. В. XXY;

  5. Г. XXX;


ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру:

Мендель Заңдары – тұқым қуалау белгілерінің ұрпақтан ұрпаққа берілу заңдылықтары. Ата-аналарынан ұрпақтарға жыныс клеткалары арқылы тұқым қуалау факторларының берілуімен түсіндіретін бұл теорияны Г.И. Мендель тұжырымдады.
мендель заңдары

Бірінші ұрпақ будандарының біркелкілік заңы немесе Мендельдің бірінші заңы, бірінші ұрпақтың барлық дараларында белгілердің бірдей болып көрінуін айқындайды. Ата-аналық организмдердегі балама жұп белгілердің тұқым қуалауын оларды будандастыру арқылы зерттейді. Мендель тәжірибе үшін баламалы жеті белгілері бойынша ажыратылатын бұршақтың әр түрлі сорттарын таңдап алды; тұқымы сары немесе жасыл, тұқымы тегіс немесе бұдыр, тұқым қабығы сұр немесе ақ, бойы биік немесе аласа, т.б. Аналық өсімдік ретінде қандай сорттың пайдаланғанына қарамастан, будандасудан кейін алынған 1-ұрпақ (F1) будандарында баламалы жұп белгінің тек біреуі ғана көрініс береді. Мұндай белгініМендель доминантты деп атады. Ол жұп белгілердің ішінен: тұқымның сары түсі жасыл түске, тегістігі тұқым бұдырлығына, тұқым қабығының сұр түсі ақ түске, бойының биіктігі аласалығына қарағанда доминанттылық көрсететінін байқады. 1-будан ұрпақта көрінбеген белгілерді Мендель рецессивті белгілер деп атады. Тұқым қуалауға талдау жасағанда 1-будан ұрпағы бірдей пішінді, бір типтес болғандықтан бұл құбылыс Мендельдің бірінші заңы деп аталады. Бұл заңды доминанттылық ережесі деп те атайды. Бұл адамға, барлық өсімдіктер мен жануарларға да тән жалпы құбылыс. Мендель зерттеген толық доминанттылықтан басқа, F1 будан белгілері аталық және аналық формалардың ешқайсысына толық ұқсамай, аралық сипатта болатын толық емес (толымсыз) доминанттылық және F1 ұрпақта аталық пен аналық белгілердің гетерозиготаларда бірдей мөлшерде көрінуі кодоминанттылық құбылыстары анықталған. Егер бұршақ өсімдіктердің 1-будан ұрпағы F1 өздігінен тозаңданса, онда олардың 2- F2 ұрпағында атасының да, анасының да белгілері байқалады.



Мысалы, бұршақтың сары және жасыл түсті тұқым жарнақтары бар түрлерін будандастырудан алынған 1-ұрпақтың түсі сары болады. Ал осы F1 будандарын өздігінен тозаңданудан алынған F2 ұрпағында сары және жасыл түсті тұқымдары бар өсімдіктер пайда болады. Яғни 1-будан ұрпақта көрінбеген белгілер (жасыл түс) 2-ұрпақта көрінеді.Доминантты және рецессивті белгілері бар тұқымдардың F2-де сандық арақатынасы 3:1 болады. Бір жұп белгілердің осындай арақатынаста ажырауы Мендельдің екінші заңы немесе ажырау заңы деп аталады. Ажырау заңының негізінде доминантты жәнерецессивті гендердің гетерозиготалық организмде бірімен бірі араласып кетпей, гаметалар түзген кезде таза күйінде ажырайтындығында жатыр. Бұл құбылыс генетика ғылымына гаметалардың тазалық ережесі ретінде енді.

Тәуелсіз тұқым қуалау (тәуелсіз комбинациялану) заңы немесе Мендельдің үшінші заңыбаламалы белгілердің әр жұбы ұрпақтарға бір-біріне тәуелсіз тарайды, сондықтан 2-ұрпақта белгілі бір сандық қатынастықта белгілердің жаңа комбинациялары бар дарабастар пайда болады деген тұжырымдама жасайды. Бұл заң тек қана, әр түрлі хромосомалар-да орналасқан гендерге байланысты. Әр гомологты хромосомада орналасқан түрлі гендер бір-бірінен тәуелсіз тұқым қуалайды. Белгілердің тәуелсіз комбинациялануы туралы қорытынды жасау үшін Мендель тұқымының сырты тегіс және түсі сары өсімдікті, сырты бұдыр тұқымды жасыл түсті өсімдікпен будандастырды. Доминанттылық ережеге және 1-ұрпақ будандарының біркелкілігі туралы заңға сәйкес, тәжірибеден алынған F1 1-ұрпақтың барлығының тұқымдарының сырты тегіс және түсі сары болып шықты. Бұл будан тұқымдардан өсірілген өсімдіктердің өздігінен тозаңдануының нәтижесінде 2-F2 будан ұрпақ алынды. Нәтижесінде F2-де тұқымдардың төрт фенотиптік класы алынды: олардың ішінде тегіс сары, бұдыр сары, тегіс жасыл және бұдыр жасыл тұқымдар бар. Бұл жағдайда зерттеуге алынған белгілердің әр түрлі комбинациялары байқалады. Сонымен, екі жұп белгі бір-бірінен тәуелсіз ажырайды, яғни ол тәуелсіз тұқым қуалайды. Мендельдің тұқым қуалаушылық заңдары тұқым қуалаушылықтың мәнін айқындайды және генетиканың негізі болып табылады

ІV Жаңа сабақты бекіту.

1- негізгі сұрақтар:

1.Генетика ғылымы зерттейді?

2.Мендельдің үшінші заңы қалай аталады?

3.Басым гендер қалай аталады?

4.Гендердің жиынтығы қалай аталады ?

5. Дигибридті будандастыруды тап?

6. Дигибридті будандастыруды ашқан ғалым?

7. Мендельдің бірінші заңы қалай аталады?

8. Бірдей гендер қалай аталады?

9. Мендель қандай өсімдікке тәжірибе жүргізді?

10. Организдердің ішкі-сыртқы белгілерінің жиынтығы қалай аталады?

2- Тапсырма:

Биологиялық диктант

Есепттер:

1 Есеп: Гетерозиготалы қара үй қоянының ұрғашысын осындай қоянның еркегімен шағылыстырды.Мынандай сұрақтарға жауап бер:

Бірінші ұрпақтың генотипі қандай?

Осы генотиптердің ішінде гетерозиготалары қанша? Гомозиготалары қанша?

Осы ұрпақтың фенотипі қандай? 

Шығару жолдары: Қояндарда жүннің қара түсі доминантты белгі.

А-қара түсті қоян

а-ақ түсті қоян

Гетерозиготалы қояндардың генотипі – А а.

Р♀                     Аа        х           Аа         ♂

Гаметалар               А,а                      А,а    

Ғ1  генотипі

♂ А а



А АА Аа

а Аа аа


Белгілердің ажырауы мына сандық қатынаста жүреді: 1 AA: 2Аа:1аа

Жауабы: 1 ұрпақтың генотиптері     АА,Аа,аа.

Гетерозиготалы генотиптің мөлшері     50% (2 Аа ).

Гомозиготалы генотиптің мөлшері     50% (АА,аа).

Қояндардың ¾ бөлігінің түстері қара, ¼ түстері ақ.

2 Есеп: Үй қояндарының терісінің түстері ала және тұтас бір түсті болады. Осындай қояндарды шағылыстырғанда Ғ1 ала түсті көжектер, ал Ғ2-23 ала, 8тұтас түсті көжектер пайда болды. Қай белгі доминанты? 23 ала түсті көжектердің қаншасы гомозиготалы?



Шығару жолдары:Ала түсті қояндар    -   А

                           Тұтас түсті қояндар  -   а

1.        Р              ♂            АА        х           аа    ♀

Гаметалар                        А                         а    

Ғ1  генотипі                                  Аа

2.Р       ♀                     Аа    х         Аа        ♂

Гаметалар        А,а                              А,а

Ғ2генотипі      АА          2Аа          аа

                                                     23                      8

фенотипі                              3          :                 1

ЖАУАБЫ: Ала түсті тері доминанты белгі. 23 ала түсті қояндардың 1/23 гомозиготалы, 2/23 гетерозиготалы

 

3 Есеп: Сұр және ақ тышқандарды бір-бірімен шағылыстырды.Бірінші ұрпақта тек қана сұр тышқандар пайда болды.Ал екінші ұрпақта 198 сұр және 72 ақ тышқан туды.Осы аты аталған белгілер қалай тұқым қуалайды?



Шығару жолдары:Сұр түсті тышқан

Ақ түсті тышқан     -   а

Р      ♂   АА         х       аа       ♀

Гаметалар      А                    а

Ғ1    генотипі            Аа

Р     ♂    Аа       х         Аа    ♀

Гаметалар      А, а            А,  а

Ғ2  генотипі     АА  :    2Аа    :   аа

198                  72

Фенотипі              3       :            1

Жауабы: Бұл белгілер моногибридті шағылыстыру бойынша тұқым қуалайды.Сұр түс доминантты да,ақ түс рецессивті белгі.

4 Есеп: Қарбыздың сырты жасыл және ала болады.Ал пішіні жағынан  сопақ және домалақ.Сопақ,жасыл гомозиготалы қарбызды  домалақ ,ала  гомозиготалы қарбызбен будандастырғанда   Ғ1 ұрпақта  домалақ ,жасыл қарбыздар пайда болған.Ғ2 ұрпағы қандай?



Шығару жолдары:Есептің мазмұнынан жасыл түс пен домалақ пішіннің доминантты екенін байқадық.

  Гаметалар 

       Ғ2

♂ АВ Ав аВ ав



АВ ААВВ ААВв АаВВ АаВв

Ав ААВв ААвв АаВв Аавв

аВ АаВВ АаВв ааВВ ааВв

ав АаВв Аавв ааВв аавв

Жауабы.Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы 9:3:3:1 қатынасында жүреді.Демек,

9  жасыл түсті, домалақ пішінді,3  жасыл түсті, сопақ пішінді,3 ала түсті домалақ пішінді, 1  ала түсті, сопақ пішінді.

5 Есеп: Түсі қара,жүні бұйра теңіз шошқаларын өзара шағылыстырғанда бірінші ұрпақта түсі ақ,бұйра  жүнді және түсі қара, тегіс жүнді жануар пайда болды.Кейінгі ұрпақта қандай теңіз шошқалары пайда болады? Ата-аналарының генотиптері қандай?

Шығару жолдары:Теңіз шошқаларының  қара түсі және бұйра болуы доминантты болып келеді.

   1.Қара түс     -   А

     Ақ  түс         -    а

  2.Бұйра жүн   -  В

     Тегіс жүн     -   в

Фенотиптерін біле отырып,осы ағзалардың  генотипін фенотиптік радикал арқылы жазамыз.Түсі қара болғандықтан  міндетті түрде А  аллелі,бұйра жүн болғандықтан  В аллель бар болады.Бірінші ұрпақта түсі ақ,бұйра  және түсі қара,тегіс жануар пайда болғандықтан  ата –анасы гетерозиготалы деген дұрыс.

 

                      Р      ♂ Аа Вв                     х                      Аа Вв    ♀



          Гаметалар       АВ,Ав,аВ,ав                       АВ,Ав,аВ,ав

♀ АВ Ав аВ ав



АВ ААВВ ААВв АаВВ АаВв

Ав ААВв ААвв АаВв Аавв

аВ АаВВ АаВв ааВВ ааВв

ав АаВв Аавв ааВв аавв

Бірінші ұрпақтаааВВ,ааВв  - бұл генотиптер ақ түсті, бұйра жүнді фенотиптерді береді.   ААвв, Аавв –генотиптері түсі қара,тегіс жүнді фенотиптерді береді.Кейінгі ұрпақта мынандай шағылыстыру болуы мүмкін.

   Р           ♂        ААвв           х             ааВВ    ♀

Гаметалар       Ав                                 аВ

    Ғ2   гентипі               АаВв

фенотипі   түсі қара, бұйра жүнді

 Р          ♂         Аавв          х        ааВВ    ♀

Гаметалар      Ав     ав               аВ

     Ғ2  генотипі    АаВв         ааВв

фенотипі  түсі қара,бұйра жүнді және түсі ақ,бұйра жүнді.

Р        ♂             ААвв               х            ааВв   ♀

Гаметалар       Ав                             аВ,  ав

Ғ2 генотипі   АаВв,  Аавв

фенотипі  -түсі қара,бұйра жүнді және түсі қара,тегіс жүнді.

   Р         ♂          Аавв        х        ааВв     ♀

Гаметалар  Ав   ав                аВ    ав

Ғ2 генотипі    

♂ Ав ав


аВ АаВв ааВв

ав Аавв аавв

Түсі қара,бұйра жүнді      -         АаВв

Түсі қара,тегіс жүнді         -         Аавв

Түсі,ақ, бұйра жүнді         -          ааВв

Түсі ақ, тегіс жүнді           -           аавв   теңіз шошқалары пайда болады.

Жауабы:  Есептің шығарылу барысында түсіндірілді.
3- Тапсырма:

Тест жұмысы

1.Генетика ғылымы зерттейді?

А) сұрыптауды; Б) эволюцияны;

с) тұқымқалаушылық пен өзгергішлтікті.

2.Мендельдің үшінші заңы қалай аталады?

А) Тәуелсіз ажырау заңы;

Б) Біркелкілік заңы; С) Ажырау заңы.

3.Басым гендер қалай аталады?

А) рецессивті; Б) доминантты;

С) аллельді.

4.Гендердің жиынтығы қалай аталады ?

А) генотип; Б) фенотип;

С) кроссинговер.

5. Дигибридті будандастыруды тап?

А) Аа ; Б) AaBbCc; С) AaBb.

6. Дигибридті будандастыруды ашқан

ғалым?

А) Морган; Б) Мендель;


С) Вавилов.

7. Мендельдің бірінші заңы қалай аталады?

А) Тәуелсіз ажырау заңы;

Б) Біркелкілік заңы; С) Ажырау заңы.

8. Бірдей гендер қалай аталады?

А) гетерогизоталы ; Б) эпистаз;

С) гомозигота.

9. Мендель қандай өсімдікке тәжірибе жүргізді?

А) бұршақ; Б) қызан;

С) намазшамгүл

10. Организдердің ішкі-сыртқы белгілерінің жиынтығы қалай аталады?

А) генотип; Б) фенотип;

С) кроссинговер. 
V Қорытындылау:

Сабаққа белсене қатысқан студенттерді бағалау.



VІ Үйге тапсырма беру:

Е.У.Қуандықов ,С.А.Әбілаев «Медициналық биология және генетика»



Алматы 2006 ж «Мендель заңдары» 32-39 бет» және тақырып бойынша өзіндік жұмыстар дайындау
: uploads -> doc -> 1252
doc -> Сабақтың тақырыбы Ішкі, сыртқы және аралас бездер Жалпы мақсаттары
doc -> Сабақ жоспары Мұғалім: Сабыргалиева Гулсім Сәлімқызы Сынып: 8 " а "
doc -> 1. Хлоропластары көп ұлпа a фотосинтездеуші ұлпа
doc -> ДСҰ- ның Саудадағы техникалық кедергілер жөніндегі комитеті 2015 жылдың 1-30 қараша аралығында жарияланған хабарламалар тізімі
1252 -> Биополимеры: нуклеиновые кислоты
1252 -> Сабақтың тақырыбы. Ішекқуыстылар типінің жалпы сипаттамасы. Тұщы су гидрасы. Сыртқы құрлысы және мінез-құлқы
1252 -> Проблема арқылы тақырыпты түсіндіру жолынан оқушылардың тіл құзыреттілігін дамыту. Проблемалық оқыту




©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет