Сабақтың тақырыбы: Жасушадағы зат және энергия алмасу. Атф синтезі



жүктеу 61.17 Kb.
Дата26.06.2017
өлшемі61.17 Kb.
түріСабақ
Жасушадағы зат және энергия алмасу. АТФ синтезі.

Биология ______________



Сабақтың тақырыбы: Жасушадағы зат және энергия алмасу. АТФ синтезі.

Сабақтың мақсаты: Клеткадағы  энергия алмасу процесімен танысу.                                                                                                                    

Білімділік: Клеткадағы  энергия алмасу кезіндегі биологиялық процестерді талдай алу.                                    

Дамытушылық: Энергия алмасу кезіндегі биологиялық процестерді талдай білуге, есте сақтау және ойлау қабілеттерін жетілдіре, өз бетімен жұмыс істеуге дағдыландыру.

Тәрбиелік: Пәнге деген қызығушылықтарын арттыру, салауатты өмір салтын қолдауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Дәріс сабақ

Сабақтың типі: Дәстүрлі

Пән аралық байланыс: химия

Көрнекіліктер: Плакаттар мен суреттер

 Сабақтың әдісі:  Трек-сызба арқылы жоба құру.          .

 Сабақтың барысы:       І.    Ұйымдастыру бөлімі.

                                           ІІ.   Жаңа сабақты түсіндіру.

                                           ІІІ.  Бекіту

                                           ІV.  Үйге тапсырма беру.

                                          V.  Үй тапсырмасын тексер

І.Амандасу,дәптерлерін тексеру.сабаққа әзірлеу.

ІІ. Клетканың кез келген функциялык қызметі АТФ-тың ыдырап, энергия бөлінуімен қатар жүреді.Секреторлы клеткалардың заттар бөлуі кезінде, көмірсулар мен нәруыздардың синтезделуі кезінде  АТФ-тын құрамындағы энергия клетканың барлык кызмет әрекетіне жұмсалады.

Зат алмасу  процесі  дегеніміз − тірі организмдегі белгілі бір тәртіппен кезектесіп жүретін  әр түрлі химиялық реакциялардың жиынтығы. Тірі жасушадағы зат алмасу процесі үздіксіз жүріп жатады. Орыстың ұлы физиологы И.М.Сеченов: «Өзіне қуат беріп тұрған сыртқы орта болмаса, организм тіршілік ете алмайды» деген болатын.

 Иван Михайлович Сеченовhttp://itest.kz/upload/images/1355293130.64.jpeg.jpg

 

Анабализм - организмнің тіршілігін жойғанға дейінгі  үздіксіз жүретін процес. Анаболизм (ассимиляция) - тірі ағзадағы жасушалар мен тіндердің құрылымдық бөліктерін түзуге және жаңартуға бағытталған химиялық процестердің жиынтығы, жасушалардың қоректік заттарды сіңіруге бағытталған процессі. Соның нәтижесінде ағза денесі қалыптасады. Анаболизм организмнің қоршаған ортадан келетін заттарды сіңіріп, қоршаған орта мен организм арасындағы зат алмасуын қамтамасыз етеді, соның нәтижесінде қарапайым молекулалардан клетка құрамындағы күрделі органикалық қосылыстар құралады.



 

Қоректік заттардың асқорыту мүшелерінде ферменттердің көмегімен тотыға отырып ыдырауыкатабализм деп аталады. Катаболизм (грекше katabole – сыртқа шығару, ыдырау), биологияда – организмде тіршілік әрекеті процесінде пайдаланылған энергияны босата отырып, қажетсіз заттарды денеден сыртқа шығарып тастау.

Клеткадағы энергияның ауысуын үш кезеңге белуге болады.

І — дайындық кезеңі. Көмірсулардың, майлардың, нәр-уыздардың, нуклеин кышкылдарының ірі молекулалары майда молекулаларға ыдырайды. Крахмалдан глюкоза, майлардан глицерин және май кышкылдары, нәруыздардан аминкышкылдар, нуклеин кышкылдарынан нуклеотидтер түзіледі. Бұл кезенде бөлінтен аз энергия жылу энергиясына айналады.

ІІ  оттексіз кезеңі. Дайындық сатысында түзілген глюкоза, глицерин, жоғары молекулалы органикалық қышқылдар одан әрі ыдырайды.

Глюкозаньщ оттексіз ыдырауы барлык жануарлардың және кейбір микроорганизмдердің клеткаларында жүреді. Осы кезеңде 1 моль глюкоза (180 г) 2 моль сүт қышкылына ыдырағанда 50 000 кал бөлінеді.

ІІІ — оттектің қатысымен жүретін энергиялық алмасу. Одан әрі митохондрияларда ферменттік реакциялар жүреді. Әрбір реакцияның жүруіне арнайы фермент катысады. Олар мито-хондриялардын жарғакшаларында дұрыс қатар түзіл орналасып, оттекпен органикалык молекулаларды (коректік заттар) біртіндеп ыдыратады да, СО2 мен Н2О). Барлығы екі моль сүт қыш-ң соңына дейін ыдырауы кезінде біртіндеп 650 000 кал энергия бөлінеді. Бұл кезенде 36 молекула АТФ түзіліп, оған ыдырау кезінде бөлінетін энергияның 55%-ы жұмсалады.

Жер бетіндегі барлык организмдер автотрофтар және гетеротрофтар болып екі топқа бөлінеді.Автотрофты организмдер энергияны пайдаланып, бейорганикалык қосылыстардан органикалық косылыстар түзіп қоректенеді. Оларга кейбір бактериялар мен барлық жасыл есімдіктер жатады. Органикалық заттарды синтездеуіне пайдаланатын Э-ң түріне карай автотрофтар — фототрофтар жөне хемотрофтар болып екі топка бөлінеді. Фототрофтар үшін энергия көзі — 40Н->02+ 2Н2Офотосинтездін жарык фазасында оттек катысынсыз АДФ пен фосфаттын косылуынан  АТФ   түзілуіне   жұмсалады.   Хлоропластарда   митохонлдриялармен салыстырғанда 30 есе артық АТФ түзіледі. Автотрофты организмдер түзілген органикалык заттардын, шамамен, 20%-ымен коректенеді, тыныс алады (фототыныс алады).

Кейбір хлорофилі жоқ бактериялар бейорганикалык заттардын химиялық реакциясынан бөлінген энергияны пайдаланып, органикальщ қосылыстар тузеді. Бүл процесті хемосинтез деп атайды. Автотрофты хемосинтетиктерге нитрификациялаушы бактериялар жатады. Кейбіреулері аммиакты азотты қышкылға (HNO2) дейін тотьщтыру кезіндегі, кейбіреулері азотты кьшщылдьщ азот кышқыльша (HNO3) дейін тотьнуы кезінде бөлінген энергияны пайдаланады. Кейбір хемосинтетиктер екі валентті темірдің үш валентті темірге немесе күкіртті сутектін күкірт қьшщылына дейін тотығуы кезінде бөлінген энергияны синтезделетін заттардын химиялык энергиясьша айналдырады. Хемосинтездеуші бактериялар атмосферадағы азотты фиксагхиялап, ерімейтін минералдарды өсімдіктердін тамырына оңай сіңетін күйіне өкеліп, табиғаттағы зат айналымына қәтысады.Өздері бейорганикальщ заттардан органикальщ заттар синтез-деп коректене алмайтын организмдер дайын органикалык заттар-ды кабылдайды. Ондай организмдерді гетеротрофты қорек-тенетіндер деп атайды. Оларға бактериялардың көп түрлері, саныраукұлактар, жануарлар жатады.

ІІІ.    Автотрофтар.   Гетеротрофтар. Фототрофтар, Хемотрофтар. Хемосинтез.

ІV.  Үйге§ 11.

V. .1.Ассимиляция деген не ?.  

      2.Диссимиляция  деген не ?.  

      3.Генетикалык   код деген не ?.  

       4.Биосинтез туралы түсінік бер.

Диссимиляциянын кай сатысьшда энергия көп бөлінеді? 2, Клетканын каидая күрылымдарында АТФ синтезі жүреді? 3. Клеткадағы зат алмасуда АТФ-тьщ рөлі қандаЙ? 4. Қандай организмдерді автотрофты коректенетіндер деп атайды? 5. Автотрофты қоректенетін организмдер кандай топтарға бөлінеді? 6. Не себепті өсімдіктерде фотосинтездщ нөтижесінде атмосфераға бос оттек бөлініп шығады? 7. Хемосинтез дегеніміз не? 8. Қандай организмдер   гетеротрофтарға   жатады?  



Үй тапсырмасын тексеру,тарауды қорытындылау

  1. Су және минералды тұздар қандай қосылыстар? (Бейағзалық)

  2. Ядроны қоршап жатқан жасуша бөлігі,қоймалжын зат?(Цитоплазма)

  3. Организмдегі белоктық алмасуды реттеу арқылы тұқым қуалаушылық қасиеттерді ұрпақта ұрпаққа жеткізетін клетканың негізгі бөлігі? (Ядро)

  4. Барлық тірі ағзалардың құрылысының ең қарапайым бөлігі? (Клетка)

  5. Ядросы толық жетілмеген организмдер? (Прокориоттар)

  6. Жасушаны зерттейтін ғылым? (Цитология)

  7. Тірі организмің ағзасында тіршілік етіп,қоректкніп,көбейетін организмдер? (Вирус)

  8. Вирус,бактерияны зерттейтін ғылым? (Вирусология)

Б































И





































О










Л

























О














































Г
















И








































Я

: wp-content -> uploads -> lessons
lessons -> Тело большинства моллюсков покрыто раковиной, образованной в результате накопления извести в поверхностных слоях кутикулы
lessons -> Сабақтың тақырыбы: Лейкоциттер, олардың құрылысы мен қызметі. Сабақтың мақсаты
lessons -> 1 тақырып: Молекулалық биология пәніне кіріспе «Молекулалық биология»
lessons -> Ақуыздар. Ақуыздардың қызметтері. Ақуыздардың аминқышқылдық құрылымы
lessons -> Сабақтың тақырыбы: Қанайналым мүшелері. Жүрек
lessons -> Оқушылардың витаминдер туралы білімін толықтыру, дамыту. Оқушылардың витаминдер туралы білімін толықтыру, дамыту
lessons -> Сабақтың мақсаты Танымдық: Көз қызметі, оның бұзылуы, көз гигиенасы туралы оқушыларға түсінік беру
lessons -> Сабақтың тақырыбы: Қазақтың ұлттық тағамдары. Сабақтың мақсаты
lessons -> Тақырыбы: Мінез-адам көрсеткіші Сыныбы: 5 сынып Мақсаты
lessons -> Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Қазақстанның 40 жылдығы орта мектебі коммуналдық мемлекеттік мекемесі




©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет