Сабақ жоспары Сабақтың тақырыбы: Жылқы тұқымдары Сабақтың мақсаты



Дата18.12.2017
өлшемі161.22 Kb.
түріСабақ
Торғай аграрлық – техникалық колледжі
Сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы:Жылқы тұқымдары

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:Жылқы тұқымдарымен танысып, ерекшеліктерін, өсірілу бағыттарын меңгерe

Дамытушылық:Жергілікті және зауыттық жылқы тұқымдарынна жеке- жеке тоқталып, шыққан жағын, қай бағытта өсірілетінін талдау..

Тәрбиелілік:Студеттерді бәсекеге қабілетті, жан- жақты маман болуға, ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Көрнекі құралдар:интерактивті тақта, буклет, оқулықтар, альбом

Сабақтың түрі:Теориялық

Өткізу формасы: Түсіндіру, топпен жұмыс, Ғылыми негізде ізденіс жұмысы.

Сабақтың әдістері:Сұрақ – жауап, постер құру, қорғау, кестемен жұмыс, ізденіс жұмысы.

Пән аралық байланыс:Биология, Тарих, География

Әдістемелік және оқыту әдебиеті: Е.Шекенов «Зоотехния негіздері»

Сабақтың барысы:

  1. Ұйымдастыру кезеңі:

  • Студенттермен амандасу

  • Журнал бойынша түгендеу

  • Студенттерді топқа бөліп шаттық шеңберіңн құру

Қайырлы күн, достым,

Қайырлы күн болсын.

Сәрсенбінің сәті

Сәттілікке толы болсын.

Біздің алған бағамыз

Кілең бестік болсын.



  1. Үй тапсырмасын сұрау

Әр топқа тапсырмалар беру( постер құру) арқылы өткен тақырыпты еске түсіру.

1 топ Сандар сойлейді. Студенттер берілген сандар мен суреттерді алып, сәйкестендіріп, постер құрады және қортындысын талдап қорғайды.



- 527-1393575257heart1

Жылқы жүрегінің салмағы 3,5-4,5кг және минутына 28-44рет дем алады



tromboemboliya-legochnoi-arterii

Жылқының бүйрегі 4,5-6,5кг болады

Жылқыда бұлшық еттердің 250 түрі баркартинки по запросу мускулы лошадей

картинки по запросу лошадь и часы

25-30жыл өмір сүреді

похожее изображение

Жылқылар 2 кг шөпті 40 минутта қорыта алады



картинки по запросу лошадь и температура

Жылқының дене температурасы 37,5-38,5градус.



картинки по запросу как измерять темпратуру у жеребенка

0-6айға дейінгі жылқы төлігн құлын деп атайды

картинки по запросу глаза у лош

Жылқының көзі 360градуска дейін көреді



еще одна большая лошадь

Әлемдегі ең ұзын жылқының бойы 270 см



картинки по запросу тай жылқы

1 жасар жылқы төлін тай деп атайды

2 топ Теңін тап, яғни бұл топ Жылқы төлінің жастарын жас-жасқа бөліп постер құрады.f:\ашық сабақ 22\возраст-лошадей.jpgf:\ашық сабақ 22\возраст-лошадей-2.jpg





Ауыр жүк тартатын
3 топ Жылқыға қатысты жалпы қызықты мәліметтер

Мақал- мәтелдер мәнін ашу, сөзжұмбақтар шешу жәнеде қазақ халөындағы жылқының рөлін ашу.



  • Жүйрикатқамшысалдырмайды.

  • Атсүрінбей, жертанымас.

  • Жақсы ат алдынан сүрінбей, артынан сүрінеді

  • Жақсыат – жанғасерік

  • Жақындықты ат айырады, оқымағанды хат айырады.

  • Ат мінбеген атқа мінсе, шаба-шаба өлтірер, Тон кимеген тон кисе, сілке-сілке тоздырар.

  • Қара арғымақтан жал кетсе, қарға адым жер мұң болар.
    Қаракөзденнұркетсе, жарықкүніңтүнболар.

  • Ат тұяғын тай басар

  • Ат жетпейтін ел жоқ, ат тұяғы баспайтын жер жоқ




  1. Жаңа сабақтың жоспары:

Үй тапсымасын жақсы түсініп, жақсы қорғағандарыңа рахмет! Бүгінгі жаңа тақырып Жылқы тұқымдары.


Жылқы тұқымдары.


Зауыттық

Жергілікті



Ауыр жүк тартатын

Мініс- жегіу

Таулық

Тебіндік- далалық

Ормандық


1.Жергілікті жылқылар. Тебіндік-далалық жылқылар

(МОҢҒОЛ,ҚАЗАҚ, БАШҚҰРТ, БУРЯТ, ХАКАС, МҰҒАЛЖАР, ЗАБАЙКАЛ)

2.Тау жылқысы

(АЛТАЙ,ҚЫРҒЫЗ,ҚАРАБАХ, ЛОҚАЙ, КАРАБАХ, ОЙРАТ, ТУВА, ТУШИН, МЕГРЕЛ, Т.Б.)

3.Орман жылқысы

(ЯКУТ,НАРЫН,ЭСТОН,ПОЛЕС, ВЯТ, ПРИОБ, КАРЕЛЬ)

4.Салт мінілетін жылқылар

(АХАЛТЕКЕ,АРАБ,ТЕРЕК,ИОМУД – ТАЗА ҚАНДЫ ЖЫЛҚЫЛАР)

5.Мініс және жегу жылқылары

(ДОН, БУДЕННЫЙ, ҚОСТАНАЙ, ҚАРАБАЙЫР, ЖАҢАҚЫРҒЫЗ, КАБАРДИН, КӨШІМ ЖЫЛҚЫЛАРЫ.)

6.Желісті жылқылар

(ОРЛОВ, ФРАНЦУЗ, АМЕРИКАН ЖЫЛҚЫЛАРЫ.)

7.Ауыр жүк тартатын жылқылар

(СОВЕТТІК, ВЛАДИМИРЛІК, ЛИТВАЛЫҚ,ОРЫС, ПЕРШЕРОН.)

Қазірде әлемде екі жүз елуге жуық жылқы тұқымы бар. Соның ішінде тоқталып өтуге тұрарлық тұқымдар.



http://massaget.kz/userdata/uploads/u21/ahalteke_3.jpg

Ахалтеке тұқымы. Әр дәуірдің әр кезеңінде, кез келген ұлттың  өз алдына сүйікті жылқы тұқымдары болған. Бірақ олардың бәрі бірдей уақытсының көтере алмады. Көбісі жер бетінен мүлде жоғалып кетті. Алайда, Ахалтеке тұқымына өзгеше тағдыр бұйырыпты. Бұл жылқы тұқымы түркмен халқының қазынасына жатады. Тіпті, ең ежелгі жылқы тұқымдастараның санатында. Шамамен алатын болсақ, б.ғ.д. III-IY ғасырларда пайда болған.

Ахалтеке жылқылары шапшаңдық жағынан дес бермейді.  1935 жыдары түрікмен  салт аттылары Ашхабат пен Мәскеу арасындағы 4 мың 300 км-ді еңсеріп өткен. Бар-жоғы 84 күнде желіп отырып, ең қиын өткел болып саналған Қарақұмды 3 күнде басып өткен.


Жәуміт тұқымы. Түркіменстанның оңтүстік бөлігінде пайда болған, ең ежелгі тұқым. Ахалтеке тұқымына қарағанда жәуміт тұқымы қайырымды. Бастары дәу, мойындары төмен, аяқ қолы мығым келеді. Жүрісі аса жайлы. Қиындықты талғамай-ақ,  кез келген ауа райына төтеп береді.  Олар Ашхабад-Мәскеу аралығындағы жарыста 800 шақырым жерді 7 күнде тәмәмдап отырған.
Қарабайыр тұқымы. Орталық Азиядағы  ежелгі тұқым. Отаны - Өзбекстан. Әдебиет зертеушілерінің айтуынша, Өзбекстан бір кездері «даван арғымақтарымен» алыс шалғайларға танымал болған. «Қарабайыр» сөзінің мағынасы «қолда туып өскен» дегенді білдіреді.  Екіншілердің пікірінше - "жүк артылатын көлік", үшіншілер - "қарабайыр" -  "араб жылқыларының буданы" дейді. 

Қарабайыр жылқыларының болмыс бітімі бөлекше. Бас бөлігі төмен, қысқа мойынды, өнегелі жылқылар қатарынан.  Арбаға жегуде таптырмас көлік ретінде саналады.



http://massaget.kz/userdata/uploads/u21/araskii%20kon_1.jpg
Араб тұқымы. Бұл тұқым үлкен атақтарға ие. Жаратылу табиғатының өзі мифтермен араласып жатады. Кезінде еуропалықтар бір араб жылқысының құнының өзін өте жоғары бағалаған. Жер шарының кез келген елі жылқы шаруашылығында араб жылқысын қажет қылған. Ол таза қанды ағылшын, американ, венгер жылқыларының пайда болуында біршама үлес атқарған. 

Араб жылқыларын біздің елде де жоғары бағалайды. Париж көрмелерінде  араб жылқылары ең таңдаулылар қатарында есептелген.



http://massaget.kz/userdata/uploads/u21/agilshin%20tukimi_1.jpg
"Таза қанды" салтатты тұқымы. Бұл тұқымның жылқылары жүйріктік тұрғысында ешкімге дес бермейді. Сол үшін де бұл тұқымның жылқылары алтыннан да қымбат келеді.

Аталған тұқым XYII ғасырда Англияда  пайда болған.  Басқа да тұқымдардың пайда болуына үлкен ықпал жасады: Германияда - тракенен, мекленбург, ганновер, Венгрияда - фуриозо, нордстрад, нониус, АҚШ-та - салтатты, Польшада - поляк, КСРО да – қостанайт ұқымдары.

Салтатты тұқымның бойлары ұзын болады.  Қозғауыш күштері аса жоғары. Өте қуатты, сезімтал саналады. Кей кезде еркеліктері шектен шығады екен. КСРО-ның, Қазақстанның, Грузияның, Өзбекстанның ат зауыттарына табылады.

http://massaget.kz/userdata/uploads/u21/don%20tukimi_1.jpg

Дон тұқымы. Дон өзенініңжанындағыауданорталығындапайдаболған. Бастау тарихы осы маңға XV-XVI ғасырларда казактардың қоныс аударуынан басталады.  Казак шаруалары  Россияның оңтүстік бөлігін қорғайтын болғандықтан, салтатты тұқымға зәру болатын. Соғыс алаңындағы шешуші жеңіске аттың да қатысы барын казактар жақсы білетін. Солсебепті де олар бар жігерлері мен жақсы тұқымдар шығаруға талпынды.

Дон тұқымы өте қатаң ережелерге де құлақ асады. Олар жаздың аптабында да, қыстың суығында да  төзімділік көрсете алады. Тамақтану  жағынан қолайсыздық алып келмейді.



http://massaget.kz/userdata/uploads/u21/budenovkaya%20poroda.jpg
Буденный тұқымы. Кеңестік мамандардың арқасында 1921-1948 жылы Ростов облысындағы дүниеге келді. Сол кездерде жетекшілік еткен КСРО-ның  маршалы С. М. Буденный болатын. Дон жылқысы мен салт жүрісті жылқыларымен будандасуының арқасында, бұл тұқым бірден көзге түсті. Осы еңбегіүшін Буденный бастаған ең бірінші  Атты әскерлерлер құрме ордендерімен марапатталды.

Аталған тұқым кез келген қашықтықта жақсы көрсеткіштерге жеткен. Олар - ұзынденелі, омыраулы, сүйекті, шапшаң болып келеді. Және төзімділіктерінде шек жоқ. 1946 жылы Сальск-Ростовтан Донға дейінгі қашықтықты 18 сағат 25 минутта басып өткен. 



http://massaget.kz/userdata/uploads/u21/ukraiskaya%20poroda.jpg

Украинаның ұлттық тұқымы. Соғысқа дейінг жылдар орыстың салтатты тұқымдары жақсы тасымалданған. Біраз бөлігі фашистер құртып жіберген. Сол үшін де салтатты тұқымның жаңа үлгісі жасалуға тиісті еді. Және ол ұзақ күттірмеді. Украина,  Александрвск зауыттары  осы тұқымды ойлап тапты.

Бұл жылқылардың бойлары, мығым денелері, әдемі де еркін жүрістері, түр-түстері адам қызығушылығын тудырары сөзсіз.


http://massaget.kz/userdata/uploads/u21/kustanaiskaya%20poroda.jpg
Қостанай тұқымы. Жергілікті қазақ жылқыларының  дон, орлов, т.б. тұқымдарымен будандасу арқылы, Челябин мен Қостанай облыстарында дүниеге келген.

Қостанай жылқылары қандай жағдай болмасын алғыр, еңбекте төзімді болып келеді. Қазақтың ұлттық спорт ойындарында жарысқа жиі түседі: теңге алу, көкпар, бәйге, т.б.с.с. 


Алтай тұқымы. Осы өлкенің ең атақты тумасы болып саналады. Олар аласа болғанмен, ат үсті жүрісінде, таулы өлкелерді саяхаттауда  ерекше көзге түседі.  Тұрқылары мығым, салмақты, ширақ болып келеді. Сол үшін де үйірге жиі қосылып тұрады.

Әр топ ізденіс жұмысы ретінде алдын –ала берілген жылқы тұқымдарын таныстырады.



Кесте толтыру

    1. топ



Жылқы тұқымы

Өсірілетін аймағы

Негізгі түр- түсі

Дене өлшемдері, см

Тірілей салмағы

Аталық іздері

Өсіру мақсаты

Таралу аймағы

Шоқтығының биіктігі

Тұлғ. Қиғаш ұзын-ы

Кеуде орамы

Жіліншік орамы













1

Қазақ































2

Манғол































3

Бурят































4

Алтай































5

Қырғыз































6

Лоқай































7

Якут































8

Эстон































9

Полес

































    1. топ



Жылқы тұқымы

Шығарылған жерлері

Қандай тұқым арқылы шыққан

Дене өлшемдері, см

Тірілей салмағы

Аталық іздері

Өсіру мақсаты

Таралу аймағы

Шоқтығының биіктігі

Тұлғ. Қиғаш ұзын-ы

Кеуде орамы

Жіліншік орамы

1

Ахалтеке































2

Араб































3

Таза қанды мініс































4

Дон































5

Буденный































6

Қостанай































7

Орлов































8

Тори


































    1. топ



Жылқы тұқымы

Шығарылған жерлері

Қандай тұқым арқылы шыққан

Дене өлшемдері, см

Тірілей салмағы

Аталық іздері

Өсіру мақсаты

Таралу аймағы

Шоқтығының биіктігі

Тұлғ. Қиғаш ұзын-ы

Кеуде орамы

Жіліншік орамы

1

Совет































2

Орыс































3

Першерон































4

Беларус































5

Латвия































6


































7


































8





































  1. Сабақты бекіту: Шатасқан әріптер( яғни әр топқа жылқы тұқым атауларының әріптері шатастырылып беріледі, сол шатасқан әріптерді құрастыру арқылы жылқы тұқымдарының атауларын құру.

1 топ

С О Н Б А Н Б Р А - Брабансон
Р С О Ы- Орыс
В А Т И Л- Литва
В Е Т О С - Совет
Ш Е Р О Н П Е Р - Гемпшир
Д А Л Ь Д Е С К Л ЕЙ - Клейдасдаль
Д Е Н А Р - Арден
Д И М Р А Л В И - Владимир
И О Р Т- Тори
Д А Й А- Адай

2- топ

Ш І К М Ө - Көшім
В Р Л О О - Орлов
О Н Д – Дон
Б А Р А - Араб
Р Е Т К С- Треск
Е К Е Х А Л Т А - Ахалтеке
Й Д Ы У Н Б Н Е – Буденный
Н Т Р Е К А - Тракен
Ж В Е О Р О Н- Воронеж
Б С Е У Р Л А – Беларус
Б Р Қ Ы А Й А Б А Р - Қарабайыр
Қ О С Й А Н А Т - Қостанай
В И Я Л А Т- Литвия
Н А И Р К У- Украин
Ц Е Н К У З - Кузнец

    1. Топ

К А С Х А - Хакас
Л О Ғ Н О М - Монғол
Ш А Б Т Р Ұ Қ - Башқұрт
Л А Т А Й- Алтай
З Ы Ғ Қ Ы Р - Қырғыз
Й О К Л А- Лоқай
Р А Й О Т- Ойрат
Ш И Н Т У - Тушин
Н Ы Р А Н - нарын
Т О Н С Э - Эстон
В А У Т- Тува
Я Т У К- Якут
Қ З А А Қ - Қазақ
Р Ж А Ғ М А Ұ Л - Мұғалжар
Я Б Р У Т - Бурят

Сөзжұмбақ














А













Қ



















А



















Л










Т



















Е













К

























Е




Көлденеңнен:

1. Қостанай және Майкөл жылқы зауыттарында шығарлыған жылқы тұқымы?

2.Бағалы сусын

3. Жылқы қай мүшесі арқылы дем алады?

4. Өті жоқ жануар

5. 1 жасар жылқы төлі

6. Бір камералы және же салимағы 3,5-4,5 кг болатын жылқының дене мүшесі

7.Жылқыға тән түс

8. Әлемдегі ең ұзын жылқы тұқымы

Тігінен: Түркіменстаннан шығарылған жылқы тұқымы




  1. Қортындылау.

Жылқының шыққан тегі?

Жылқы неше жыл бұрын қолға үйретілген?

Қостанай жылқысы қай жылы қолтұқым ретінде бекітілді?

Африкада кездесетің жылқының тұқымдасына жататын түрлерің атандар?

Қазақстан Батыс өңіріндегі жылқының шығарылған қолтұқым?

Тау жылқыларының тұқымдары

Қостанай жылқы тұқымын шығаруға пайдаланылған жылқылар

Ахалтеке жылқысын пайдалану арқылы шығарылған жылқылар

Ахалтеке жылқысы кайда шығарылған

Таза қанды мініс жылқысы қайда шығарылған




  1. Бағалау: Сабаққа белсене атсалысқан студенттерді бағалау.

  2. Үйге тапсырма: Жылқы тұқымдары. Кесте толтыру












Достарыңызбен бөлісу:


©stom.tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет