Қр дсм єылым жəне адами ресурстарды дамыту



жүктеу 0.76 Mb.
бет1/6
Дата22.12.2016
өлшемі0.76 Mb.
  1   2   3   4   5   6
ТИПТІК ОҚУ БАЄДАРЛАМАСЫ
БАКАЛАВРИАТ

БЕКІТЕМІН

ҚР ДСМ Єылым жəне адами

ресурстарды дамыту

Департаментініѕ директоры

_____________Н. Қ. Хамзина

« ___» ____________ 2009 ж.
ЖАЛПЫ ГИГИЕНА
Мамандыєы: 051102 – «Қоєамдық денсаулық сақтау»
Саєат кґлемі – 225 (5 кредит)

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі


Астана - 2009


АЛҒЫ СӨЗ

1 ƏЗІРЛЕГЕН ЖƏНЕ ҰСЫНҒАН С.Асфендияров атындаєы қазақ ўлттық медицина университеті.
2 АЛҒАШ РЕТ енгізілген.
3 ТИПТІК ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ 051102- «Қоєамдық денсаулық сақтау» мамандыєы бойынша ҚР 2006 жылєы мемлекеттік жалпыєа міндетті білім беру стандартына сəйкес əзірленген.
4 ТИПТІК ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫН «Медицина білімі мен єылымыныѕ инновациялық технологиялар Республикалық орталыєы» ЖШС бекітіп, 2009 жылєы 20 наурыздаєы №5 хаттамаєа сəйкес баспаєа ўсынєан.

МАЗМҰНЫ
Тїсініктеме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6

Пəнніѕ мазмўны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8

Оқу жəне оқыту əдістері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16

Студенттердіѕ білімін баєалау. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16

Қўрал-жабдықтар.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16

Пəн бойынша саєаттыѕ бґлінуі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17

Сабақтардыѕ тақырыптық жоспарыныѕ їлгілері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17

Ўсынылатын əдебиеттердіѕ тізімі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .24

Бўл типтік оқу баєдарламасын Қазақстан Республикасыныѕ Денсаулық сақтау министрлігініѕ рўқсатынсыз кґбейтуге жəне таратуєа болмайды

1 ТҮСІНІКТЕМЕ
Гигиена – медицинаныѕ негізгі профилактикалық саласы, қоршаєан ортаныѕ табиєи жəне антропогендік факторларыныѕ адам организмі мен қоєамныѕ денсаулыєына əсер ету заѕдылықтарын зерттейтін, аурудыѕ алдын алуєа, адам денсаулыєын ныєайту мен сақтауєа, тіршілік қарекеті їшін оѕтайлы жаєдайларды қамтамасыз етуге баєытталєан гигиеналық нормативтерді, санитариялық тəртіп пен шараларды дайындайтын єылым.

Гигиена бўл кґпсалалы пəндердіѕ бірі, оныѕ əрбір бґлімі гигиена єылымы мен практиканыѕ жеке бір саласын қамтиды – коммуналдық гигиена, еѕбек гигиенасы, таєам гигиенасы, балалар мен жасґспірімдер гигиенасы т.б. Сонымен бірге қоєамдық денсаулық сақтаудыѕ болашақ бакалаврларын дайындауда, гигиеналық єылымныѕ негізін қалаушы бґлім ретінде – гигиена пропедевтикасы ретінде, студенттерді гигиена əлемімен таныстыруда жалпы гигиена ерекше орын алады.


Пəннің мақсаты: єылым ретіндегі гигиена туралы, оныѕ іргелі негіздері, принциптері мен əдістемелері туралы мəлімет беру, гигиеналық пəндерді оқу кезінде ескертпелі жəне аєымдық санитариялық бақылаудыѕ теориялық жəне қолданбалы аспектілерініѕ заѕнамалық базасын игеруге қажетті əдістемелік білім

мен шеберліктіѕ негізін салу.


Пəннің міндеттері:

· гигиенаныѕ теориялық жəне əдістемелік негіздерімен жəне қоршаєан орта факторларын гигиеналық нормалау қаєидаларымен таныстыру;

· адамдардыѕ ґндірістік іс əрекеті мен тіршілік ету жаєдайында жеке адам мен қоєамныѕ денсаулыєына қоршаєан орта факторларыныѕ əсер ету табиєаты мен сипаты туралы тїсініктеме беру;

· қоршаєан ортаныѕ кґп тараєан факторларын жəне олардыѕ адам денсаулыєына əсерін зерттеу əдістерін оқыту;

· сауықтыратын шаралардыѕ негізгі баєыттарын анықтауды їйрету.
Білім берудің қорытынды нəтижелері
Студент білуі керек:

· гигиенаныѕ басқа єылымдармен байланысын, онда қолданылатын зерттеу əдістерін, мақсаты мен негізгі міндеттерін;

· гигиенаныѕ пайда болу тарихы мен дамуындаєы негізгі кезеѕдерін, оныѕ дамуындаєы бас гигиенистердіѕ ролін

· қоршаєан ортаныѕ əртїрлі факторларыныѕ организмге əсерініѕ заѕдылықтарын, сипатын жəне пайда болу белгілерін

· қоршаєан ортаныѕ химиялық, физикалық, биологиялық жəне əлеуметтік факторларын гигиеналық нормалау ерекшеліктері мен принциптерін;

· қоршаєан ортаныѕ факторларын жəне олардыѕ адам организміне əсерін зерттеу мен баєалаудыѕ əдістемелік жолдарын;

· адамныѕ денсаулыєына қоршаєан ортаныѕ жаєымсыз факторларыныѕ əсер етуініѕ алдын алу шараларын ўйымдастырудыѕ негізгі баєыттарын;

· санитариялық-эпидемиологиялық қызметті ўйымдастыру негіздерін.Санитария дəрігерініѕ жўмыс істеу əдістері мен тїрлерін;

· санитариялық заѕдылықтар базасы болып табылатын негізгі нормативтік қўқықтық актілер мен əдістемелік қўжаттардыѕ маѕызын;

· санитариялық аєарту əдістері мен тїрлерін;

· соєыс уақытында медициналық қызметке жїктелетін санитария-гигиеналық шараларды ґткізу тəртібін, кґлемін, мазмўнын;
студент үйреніп алуы қажет:

· санитариялық-гигиеналық зерттеулер жїргізу їшін атмосфералық ауадан, судан, топырақтан, таєам ґнімдерінен, дайын таєамнан сынама алуды жəне қажетті жолдама қўжаттарды толтыруды;

· микроклиматтыѕ параметрлеріне, ауа ортасыныѕ сапасына, тўрєын їйлер, қоєамдық жəне ґндірістік бґлмелердегі жарық жəне жылу беру, желдету тəртібіне зерттеулер жїргізу жəне оѕтайландыру шараларын ўсынуды;

· инфрақызыл жəне УК радиациясыныѕ қарқындылыєын анықтауды, УК-сəулеленуініѕ бактерицидтік əсерін баєалауды;

· судыѕ органикалық ластану кґрсеткіштерін, органолептикалық қасиеттерін, тўзды қўрамын зерттеуді, сапасын баєалауды;

· су кґздерініѕ басымдықтарын анықтауды;

· суды хлорлау жəне коагуляциялауды;

· топырақтыѕфизикалық-химиялыққасиет терінезерттеу жїргізу жəне санитариялық химиялық, токсикологиялық, микробиологиялық, гельминтологиялық жəне энтомоло гиялық кґрсеткіштер бойынша топырақтыѕ санитариялық жаєдайын баєалауды;

· мəзір жіктемесі бойынша нақты тамақтануды баєалауды;

· негізгі таєамдық азықтардыѕ сапасын органолептикалық баєалауды жəне сїтке, етке, балыққа, нанєа физикалық-химиялық зерттеулер жїргізуді;

· асхана жўмысыныѕ ўйымдастыруылына бақылау жїргізуді

· ґндіріс зонасыныѕ шаѕдануын жəне шаѕныѕ дисперсиялылыєы мен пневмокониоз қауіптілігін анықтауды;

· жўмыс зонасы ауасындаєы кґмірқышқыл жəне иісті газдарды, азот жəне кїкірт тотықтарын, аммиакты анықтауды;

· шу мен вибрация жəне иондамайтынэлектромагниттік сəулелер деѕгейін баєалау жəне ґлшеуді;

· уыттылық жəне қауіптілік кґрсеткіштері бойынша ґндірістік улардыѕ уыттылыєы мен қауіптілік класын анықтауды;

· емдік-профилактикалық бґлімдер мен балалар мекемелерініѕ жоспарлануы мен орналасуын жоба сызулары мен топографиялық карталары бойынша сипаттап, олардыѕ гигиеналық талаптарєа сəйкестігін баєалауды;

· балалар мен жасґспірімдердіѕ дене дамуы мен денсаулық жаєдайыныѕ негізгі кґрсеткіштерін баєалау жəне анықтауды;

· əскерде: дайын тамақтан жəне судан лабораторияда зерттеу жїргізу їшін сынама алу, сондай-ақ олардыѕ РВ мен ОВ мен зарарланєанда полктыѕ медициналық қызметініѕ мїмкіндігіне қарай тексеру;

· əскери қўрылымда аурудыѕ, оныѕ ішінде жўқпалы аурудыѕ туындау жəне таралу қаупі факторын анықтау жəне олардыѕ алдын алу шараларын жасауды;

· дала жаєдайында суды зарарсыздандыру мен тўндыруды бақылауды іске асыруды.


Пререквизиттер мен постреквизиттер
Пререквизиттер: молекулалы биология мен медициналық генетика, экология, медициналық биофизика, химия, анатомия, физиология, гистология, биохимия,

патологиялық физиология, патологиялық анатомия, микробиология.



Постреквизиттер: эпидемиология, коммуналды гигиена, таєам гигиенасы, еѕбек гигиенасы, балалар мен жасґспірімдер гигиенасы, клиникалық медицинаєа кіріспе, қоєамдық денсаулық сақтау, қоршаєан орта жəне денсаулық.

2 ПƏННІҢ МАЗМҰНЫ*
1 кредит
Мамандыққа кіріспе

Гигиена медицинадаєы негізгі профилактикалық пəн ретінде. Гигиенаныѕ мақсаты мен міндеттері.Оқу пəні мен мазмўны. Медициналық зерттеулер кешеніндегі гигиенаныѕ орны, басқа єылымдармен байланысы. Гигиенаныѕ негізгі бґлімдері.Жалпы гигиенаныѕ пропедевтикалық маѕызы.Гигиенаныѕ даму тарихы Қазақстанда гигиена єылымыныѕ дамуы мен қалыптаса бастауы. Қазіргі кездегі гигиенаныѕ əртїрлі саласыныѕ дамуыныѕ маѕызы мен болашаєы.Гигиенаныѕ əрі қарай дамуына їлесін қосқан Қазақстанныѕ кґрнекті єалым-гигиенистері–К.Р.Амрин,Т.Ш.Шарманов,Б.Е.Алтынбеков.

Гигиенада қолданылатын зерттеу əдістері: гигиенаныѕ ґзіндік əдістері (санитариялық тексеру, эпидемиологиялық,гигиеналық эксперимент, санитариялық сараптама, санитариялық аєарту) жəне басқа пəндердіѕ əдістемелер

Қазақстан Республикасындаєы санитариялық-эпидемиологиялық қызметтіѕ қўрылымы, негізгі міндеттері, функциясы мен əдістері. Санитариялық- эпидемиологиялық қызметтіѕ жўмысын іске асыратын - ескертпелі жəне аєымдық санитариялық бақылаудыѕ маѕызы. Мемлекеттік санитариялық бақылауды ўйымдастыру мен жїргізу їшін қўқықтық негіз ретіндегі санитариялық заѕдылықтар.


Қоршаған орта жəне оның факторлары. Қоршаған орта факторларын

гигиеналық нормалау туралы ілім

Қоршаєан орта жəне оныѕ факторлары.

Қоршаєан ортаныѕ экологиялық жəне гигиеналық мəселелері, олардыѕ ґзара байланысы. Халықтыѕ денсаулыєыныѕ нашарлауына əртїрлі экологиялық факторлардыѕ қауіптілік əсері.Қоршаєан орта факторларыныѕ кешендік, аралас, қабаттасқан əсері. Қоршаєан орта факторларыныѕ адам организміне əсерініѕ гигиеналық (донозологиялық) диагностикасыныѕ қаєидалары. Профилактикалық шаралар жїйесіндегі негізгі звено ретінде қоршаєан орта факторларын гигиеналық нормалау. Нормалаудыѕ артықшылыєы. Гигиеналық нормалаудыѕ негізгі қаєидалары. Атмосфералық ауа қўрамындаєы, жўмыс зонасыныѕ ауасындаєы, судаєы, топырақтаєы, таєамдық азықтардаєы химиялық қосылыстарды нормалау қаєидалары. Микроэлементтерді, физикалық жəне биологиялық факторларды нормалау қаєидалары.

Ауа ортасының гигиенасы

Ауаныѕ физикалық қасиеттері. Температураныѕ, ылєалдылықтыѕ жəне ауа қозєалысы жылдамдыєыныѕ гигиеналық маѕызы. Адам организмі мен сыртқы ортаныѕ жылу алмасуындаєы рґлі. Микроклимат, оны қалыптастырушы факторлар. Микроклимат тїрлері, адам организміне əсері. Бґлмелердіѕ температуралық тəртібін зерттеу əдістері. Шынайы жəне радиациялық температураны анықтау. Ауаныѕ ылєалдыєын зерттеу əдісі. Ауаныѕ су буларымен қаныєуын анықтаушы кґрсеткіштер. Ылєалдылықты анықтауєа арналєан бўрынєы жəне қазіргі заманєы аспаптар, қўрылымы мен жўмысы.

Ауа қозєалысын зерттеу əдістері. Анемометрлердіѕ, кататермометрлердіѕ жəне метеометрлердіѕ қўрылымы мен жўмыс істеу қаєидасы. «Жел раушанын» қўру, оныѕ қолданбалы маѕызы. Микроклимат параметрлеріне жїргізілген аспаптық зерттеулердіѕ мəліметтері адамныѕ жылулық жаєдайыныѕ обьективтік кґрсеткіштері жəне жылусезуі бойынша бґлмедегі микроклиматты баєалау. Микроклиматты кешенді баєалау əдісі. Микроклиматтық жаєдайлардыѕ қолайсыз əсерлерініѕ алдын алу шаралары.Əр тїрлі бґлмелердегі микроклимат кґрсеткіштерін гигиеналық нормалау қаєидалары. Жылыту мен желдету - бґлмелердіѕ микроклиматын жақсартудаєы тиімді қўрал. Жылытатын жїйелерге қойылатын гигиеналық талаптар. Жылыту жїйелеріне қойылатын гигиеналық талаптар. Желдеткіштердіѕ гигиеналық маѕызы. Табиєи желдеткіштер жəне оныѕ тиімділігі. Табиєи желдеткіштерді кїшейту амалдары. Ауа жіберу жасанды желдеткіштер тїрлері. Ауа алмасу кґрсеткіштері, оларды анықтау əдістері. Атмосфералық қысым. Биіктік (тау) жəне кессон ауруыныѕ негізгі айқындалуы мен даму механизмі. Алдын алу. Барометрлік қысымды ґлшеу əдістері. Барометрлер мен барографтардыѕ қўрылымы мен жўмыс істеу принципі.

Ауа ортасыныѕ электрлік жаєдайы. Электрлік жаєдайды сипаттаушы компоненттер, адам организміне əсері. Ауа ортасыныѕ радиоактивтілігініѕ гигиеналық маѕызы. Ауаныѕ табиєи химиялық жəне биологиялық қўрамымен атмосфералық ластанудыѕ гигиеналық маѕызы. Атмосфералық ауаныѕ табиєи химиялық жəне биологиялық қўрамы, оныѕ адамзат тіршілігіндегі маѕызы. Атмосфералық ауаныѕ табиєи химиялық жəне биологиялық ластануыныѕ гигиеналық маѕызы. Табиєи жəне техногенді ластану кґздері, олардыѕ адам организміне жəне тўрмыс жаєдайына əсері.

Атмосфералық ауаны қорєау жґніндегі шаралар жїйесі. Жабық бґлмелердіѕ ауасыныѕ химиялық қўрамыныѕ гигиеналық маѕызы. Тўрєын, қоєамдық жəне ґндірістік бґлмелердіѕ ауа ортасыныѕ химиялық қўрамын анықтаушы факторлар. Ауа ортасыныѕ сапа кґрсеткіштері. Қазіргі кезеѕдегі тўрєын жəне қоєамдық їйлердегі ауа тазалыєыныѕ критерийі ретінде СО2 концентрациясын анықтаудыѕ маѕыздылыєы. Їйлердіѕ ауасыныѕ биологиялық ластануы. Ластауыш кґздері жəне таралу жолдары, эпидемиологиялық қауіптілігі. Ауаныѕ бактериялармен ластануыныѕ кґрсеткіштері. Жабық бґлмедегі ауа мен атмосфералық ауаны санитариялық-химиялық жəне санитариялық-бактериологиялық зерттеу əдістері.

Кїн радиациясы, оны қўрайтын корпускулярлық жəне электромагниттік толқындар. Жарық климаты туралы тїсінік. Кїн сəулесініѕ энергиясын сіѕіру кезінде тірі организмдерде жїретін фотобиологиялық процестіѕ негізі ретіндегі фотохимиялық реакциялар. Инфрақызыл сəулеленудіѕ биологиялық əсері. ИҚ сəулелердіѕ қарқындылыєын зерттеу əдістері. Актинометрлер мен пиранометрлердіѕ қўрылымы жəне жўмыс жасауы. Кґрінетін сəуленіѕ организмге əсері. Бґлмелердегі табиєи жарық пен кїн сəулесініѕ тїсуініѕ гигиеналық маѕызы. Бґлмеге кїн сəулесі тїсу режимініѕ тїрлері жəне олардыѕ сипаттамасы. Бґлмедегі табиєи жарық кґрсеткіштері. Бґлмедегі табиєи жарықтыѕ гигиеналық маѕызы, оєан қойылатын гигиеналық талаптар. Жасанды жарық кґздерініѕ, шырақ тїрлерініѕ, жарықтандыру жїйелерініѕ сипаттамасы. Жарықты анықтау əдістері.Жарықты гигиеналық нормалау қаєидалары. Бґлмелердегі жарық тїсу тəртібін ґлшеу əдістері. Ўзын, орта жəне қысқа толқынды ультракїлгін (УК) сəулеленудіѕ фотохимялық əсері жəне олардыѕ əсерінен болатын ґзіне тəн тиімділігі. УК-сəулеленудіѕ жетіспеушілігі. УК–сəуленіѕ жетіспеушілігініѕ алдын алу. Зарарсыздандыру їшін УК–радиациясыныѕ бактерицидтік əсерін қолдану. УК сəулеленудіѕ интенсивтілілігін баєалау жəне ґлшеу əдістері. Ауаныѕ сəулеленуініѕ бактериоцидтік əсерін баєалау. Бґлмені санациялау їшін қолданылатын бактерицидтік шамныѕ санын есептеу.

Ауа райы мен климат туралы тїсінік. Ауа райын қалыптастырушы жəне сипаттаушы факторлар. Кезеѕдік жəне кезеѕдік емес ауа райы жаєдайыныѕ адам организміне əсері. Метеопатиялардыѕ алдын алу. Климаттїзуші негізгі факторлар. Климат тїрлері. Климаттық факторлардыѕ адам организміне əсері. Климаттық факторларды сауықтандыру мақсатында қолдану. Акклиматизацияныѕ (жерсіндірудіѕ) гигиеналық проблемалары. Қолайсыз климаттық аудандарда акклиматизацияны қамтамасыз ету жґніндегі гигиеналық шаралар. Кешенді метеорологиялық кґрсеткіштер жəне медициналық мақсатта климат пен ауа райын баєалау əдістері

№ 2 кредит
Су жəне сумен жабдықтау гигиенасы

Судыѕ физиологиялық рґлі. Суды санитариялық–тўрмыстық жəне денсаулықты жақсарту мақсатында қолдану. Су тўтыну нормалары. Инфекциялық жəне паразитарлық аурулардыѕ таралуындаєы судыѕ рґлі. Судыѕ табиєи макро- жəне микроэлемент қўрамыныѕ ерекшеліктерімен байланысты аурулар.Судыѕ химиялық ластануыныѕ негізгі кґздері: ґте қауіпті ластауыш кґздері, халық денсаулыєына əсері. Суқойманыѕ ґздігінен тазару процесініѕ маѕызы. Сапропиттер -суқоймалардыѕ санитариялық жаєдайыныѕ кґрсеткіші ретінде. Су факторымен байланысты аурулардыѕ алдын алу. Су нысандарын қорєау. Қалалар мен ауылдық жерлерді сумен қамтамасыздандыру. Шаруашылық-ауыз сумен жабдықтау жїйелері. Жер їсті, жер асты су кґздерімен жəне атмосфералық сулармен қамтудыѕ салыстырмалы гигиеналық сипаттамасы. Орталықтандырылєан шаруашылық-ауыз сумен жабдықтау їшін су кґздерін таѕдаудыѕ қаєидаттары.Су кґздерініѕ санитариялық-эпидемиологиялық жаєынан сенімділігініѕ кґрсеткіштері. Орталықтандырылмаєан сумен жабдықтайтын судыѕ сапасына қойылатын гигиеналық талаптар. Шахталық жəне қўбырлы қўдықтар мен бўлақ каптаждардыѕ қўрылысына жəне оларды кїтіп ўстауєа қойылатын талаптар. Қўдықтарды тазалау жəне дезинфекциялау.Су кґздерін санитариялық қорєау əдістері.Ауыз судыѕ сапасын нормалау. Судыѕ сапасын арттырудыѕ негізгі əдістері: тазарту жəне зарарсыздандыру Суды хлорлау, Хлор қажеттілігін, хлор сіѕірушілігін жəне хлор қалдыєын анықтау. Судыѕ сапасын жақсартудыѕ арнайы əдістері. Суды зерттеу əдістері.Ашық су кґздері мен су ґткізгіш нїктелерден органолептикалық, санитариялық-химиялық жəне бактериологиялық зерттеулерге судан сынама алу тəсілдері.

Суды органолептикалық (исі, дəмі, тїрі, мґлдірлілігі) жəне физикалық (температура, РН, тїсі) тəсілдермен зерттеудіѕ гигиеналық маѕызы мен əдістері.Судыѕ негізгі тўздық қўрамын: қаттылыєын, хлорлидтерін, сульфаттарын, темірлігін, фторлануын зерттеу əдістері.Судыѕ аммиакпен, нитритпен, нитратпен, ОБҚ, қышқылдану органикалық кґрсеткіштермен ластануын анықтау тəсілдері.Судаєы микроб санын, жалпы жəне термотолеранттық колиформды бактерияларды анықтау қаєидасы.
Топырақ гигиенасы. Елді мекендерді тазартудың гигиеналық негіздері

Топырақ қўрамыныѕ жəне қасиетініѕ гигиеналық маѕызы.

Топырақтыѕ жўқпалы жəне паразитарлық ауруларды тарату факторы ретіндегі рґлі. Топырақтыѕ табиєи химиялық қўрамы жəне оныѕ адам денсаулыєына əсері. Табиєи биогеохимиялық провинциялар мен геохимиялық эндемиялар (микроэлементоз) туралы тїсінік. Топырақтыѕ токсикологиялық маѕызы. Топырақтыѕ санитариялық жаєдайыныѕ кґрсеткіштері. Топырақты санитариялық қорєау шаралары. Тўрєын жерлерді қатты жəне сўйық жарамсыз қалдықтардан тазартудыѕ гигиеналық негіздері. Топырақты санитариялық-гигиеналық зерттеу əдістері. Зерттеулер жїргізу їшін топырақтан сынамалар алу.Сынамаларды зертханалық тексеруге дайындау. Топыраққа физикалық-химиялық талдаулар жасау əдістемесі. Су сорєышты химиялық талдау əдісі. Топырақтаєы органикалық жəне топырақтық нəруыз азотын анықтау, санитариялық санын есептеу принциптері. Топырақтыѕ бактериямен, гельминтпен ластануын зерттеу мен баєалаудыѕ əдістемелік жолдары.
Елді мекендерді жоспарлау жəне құрылысын салудың гигиенасы

Елді мекендерді жоспарлаудыѕ жəне қўрылысын салудыѕ қаєидалары.

Елді мекендерді салуєа арналєан орынды таѕдау. Қалалық елді мекендердіѕ
функционалдық аймақтары жəне оларды тиімді орналастыру. Тўрєын аймақтарда қўрылыс салу жїйесі жəне олардыѕ гигиеналық маѕызы. Ауылдық елді мекендердіѕ қўрылысын салу жəне жоспарлау ерекшеліктері.
3 кредит
Тағам гигиенасы

Тамақтану функциясы. Тамақтыѕ биологиялық кїші мен таєам тїрлері. Тиімді тамақтану туралы тїсінік. Негізгі қаєидалары. Халықтыѕ əртїрлі топтарына арналєан тамақтанудыѕ физиологиялық нормалары. Дененіѕ активтілік (белсенділік) коэффициентініѕ маѕызы. Тамақтанудыѕ сандық, сапалық саймасайлыєы мен їйлесімділігініѕ кґрсеткіштері. Тамақтану тəртібі. Нəруыздардыѕ, майлардыѕ, кґмірсулардыѕ, дəрумендердіѕ жəне минералдық заттардыѕ тамақтанудаєы рґлі. Қажеттілік нормалары. Кейбір нутриенттердіѕ негізгі кґздері болатын таєамдық азықтар. Алиментарлық аурулар жəне олардыѕ алдын алу.

Адамдардыѕ тамақтануына қажетті азықтардыѕ негізгі тобы. Таєамдық азықтардыѕ таєамдық жəне биологиялық қўндылыєы. Эпидемиологиялық маѕызы мен химиялық зиянсыздыєы. Тамақтан уланулар, олардыѕ жіктелуі. Табиєаты микробтық жəне микробтық емес, этиологиясы анықталмаєан тамақтан уланулар: шыєу кґздері, ластану жолдары, клиникалық кґріністері. Алдын алу.Тамақтан улануларды санитариялық гигиеналық тексеру əдістері. Ўйымдастырылєан ўжымдарда тамақтанудыѕ ўйымдастырылуын гигиеналық бақылау əдісі. Толық сапалы тамақтануєа бақылау жасау. Нақты тамақтануды баєалау əдісі. Энергия жəне таєамдық заттарєа қажеттілікті анықтау əдісі. Тəуліктік энергия шыєынын анықтаудыѕ хронометраждық əдісі. Таєам статусу, оныѕ тїрлері. Таєам статусын баєалау əдістемесі. Нақты тамақтануды мəзір жіктемесі бойынша есептеу əдісі. Мəзір-жіктемесін қўрастыру жəне баєалау əдісі. Тамақтануды зертханалық зерттеу əдісі. Дайын таєамдардан зертханалық зерттеуге сынамалар алу əдістемесі.

Дайын таєамдардыѕ энергетикалық қўндылыєын жəне қўрамындаєы нəруыздарды, майларды, жəне С дəруменін анықтау əдісі.

Тамақтанудыѕ ўйымдастырылуын, оныѕ гигиеналық жəне эпидемиологиялық қауіпсіздігініѕ қамтамасыз етілуін бақылау. Азық-тїліктерді стандарттау жəне сертификаттау, санитариялық сараптама жасау жəне олардыѕ азық-тїліктердіѕ таєами қўндылыєы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі ролі.

Санитариялық сараптама əдістері. Азық-тїліктердіѕ биологиялық жəне химиялық қауіпсіздігініѕ негізгі кґрсеткіштері. Таєамдық ґнімдердіѕ сапа категориясы. Ет, балық, шўжық, жўмыртқа, ўн мен нанєа санитариялық сараптама жасау. Сїттіѕ, консервілер мен концентраттардыѕ сапасын баєалау. Таєамдық азықтарды консервілеу жəне олардыѕ сапалылыєын қамтамасыз етудегі таєамдық жəне биологиялық қўндылыєын сақтаудаєы ролі. Консервілеу əдістері. Тамақтануды ўйымдастыруды бақылау. Ауруханалар мен балалар мекемелерініѕ орналасуына, жоспарлануына, жабдықталуына жəне асхана жўмысыныѕ ўйымдастырылуына қойылатын гигиеналық талаптар. Емдік – профилактикалық тамақтану. Негізгі їлестіѕ сипаттамасы, қўрылу принциптері мен таєайындалуы.


4 кредит
Еңбек гигиенасы

Еѕбек жаєдайы - еѕбек процесі мен ґндірістік орта факторларыныѕ жиынтыєы. Ґндірістік ортаныѕ зиянды жəне қауіпті факторлары. Кəсіби аурулар мен уланулар- кəсіби зияндылықтар əсерініѕ спецификалы салдары. Кəсіби аурулардыѕ жіктелуі. Этиологисы кəсібіне байланысты емес аурулардыѕ пайда болуына, барысына жəне əрі қарай дамуына ґндірістік факторлардыѕ əсері. Еѕбек жаєдайыныѕ оптималды, рўқсат етілген, зиянды жəне қауіпті критерийлері. Ґндірістегі сауықтыру шараларыныѕ жїйесі. Еѕбек гигиенасы дəрігерініѕ жўмысыныѕ негізгі формалары мен мазмўны. Еѕбектіѕ физиологиялық аспектілері.Еѕбектіѕ ауырлыєы мен қарбаластыєы, баєалаудыѕ эргометриялық жəне физиологиялық критерийлері. Еѕбек процесі факторына негізделген ґндірістік қажу мен ауырудыѕ алдын алу. Ґндірістік жарақаттану, негізгі себептері мен сақтандыру. Ґндірістік микроклимат, сипаттамасы, жўмысшылардыѕ организміне əсері. Сақтандыру шаралары. Микроклимат параметрлерін нормалау принциптері. Зерттеу жəне баєалау əдістері. Ґндірістік шу, ультрадыбыс жəне инфрадыбыс. Физикалық сипаттамасы. Ґндірістегі негізгі кґздері. Шудыѕ организмге кері əсері жəне оныѕ алдын алу. Шудыѕ организмге əсерін зерттеу əдістері. Шудыѕ деѕгейін зерттеу жəне баєалау əдістері. Ґндірістік вибрация (діріл), жеке жəне жалпы вибрация. Шыєу кґздері мен сипаттамасы, адам организміне əсері.Жўмысшылардыѕ организміне вибрацияныѕ əсерін зерттеу əдісі. Вибрацияныѕ қолайсыз əсерініѕ алдын алу шаралары. Вибрацияны гигиеналық нормалау принциптері. Гигиеналық нормалаудыѕ принциптері. Вибрацияны ґлшеу жəне баєалау əдістері. Иондауыш емес электромагниттік сəулелер, электрлік жəне магниттік ґрістер. Ґндірістік кґздері, сипаттамасы, организмге əсері. Зиянды əсерініѕ алдын алу.

Компьютермен жўмыс істеу кезінде адам денсаулыєына əсер ететін факторлар. Видеодисплейлік терминалдардыѕ нормаланєан парпметрлері жəне ЭМҐ рўқсат етілген шамалары. Лазерлік сəулелену. Ґнеркəсіптерде жəне медицинада лазерлерді қолдану. Жўмысшыларєа əсер ететін негізгі жəне қосымша факторлар. Лазерлік сəулелердіѕ адам аєзасына қолайсыз əсерініѕ алдын алу. ЭМС жиілігін ґлшеу жəне баєалау əдістері. Лазерлік сəулелерді ґлшейтін аспаптардыѕ жўмыс жасау принциптері.

Ґндірістік шаѕныѕ гигиеналық сипаттамасы. Шаѕныѕ əсерінен туындаєан аурулардыѕ алдын алу. Шаѕды гигиеналық нормалау принциптері.Ґндірістік орындардаєы ауа ортасыныѕ шаѕдануыныѕ концентрациясын анықтау əдістемесі.

Пневмокониоз қауіптілігін баєалау.

Ґнеркəсіптік улар, жіктелуі. Ґнеркəсіптік улардыѕ улылыєы мен қауіптілігн баєалау. Əсер етуініѕ жалпы заѕдылықтары. Кəсіби интоксикациялар жəне олардыѕ алдын алу. Ґндірістік бґлмелердіѕ ауасыныѕ қўрамындаєы газтəріздес қоспаларды зерттеу əдістемесі. Универсиалды газоанализаторды қолданып экспресс зерттеулер жїргізу. Иондаушы радиация (ИР). ИР адам организміне детерминделген жəне стохастикалық əсерініѕ тиімділігі. ИР шыєу кґздерімен жўмыс істеу кезінде радиациялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудіѕ негізгі принциптері. Радиациялық қауіпсіздікке қол жеткізетін сақтаушы (қорєаушы) шаралар кешені. Техногенді сəулеленуді гигиеналық нормалау. Медициналық сəулеленуді шектеу. ИР жабық кґздерімен жўмыс жасау кезіндегі қорєаныс принциптері. ИР əртїрлі тїрлерінен экранмен қорєану. ИР ашық кґздерімен жўмыс істеу кезінде қорєанудыѕ негізгі рпринциптері. Радионуклидтердіѕ радиоуыттылыєы. ИР ашық кґздерімен жўмыс істейтін топтар. Қауіптілігі тїрлі дəрежедегі лабораторияларды жоспарлау мен орналастыру принциптері. Қўрал-жабдықтардыгерметизациялау. Канализация, сумен жабдықтау, желдетудіўйымдастыру ерекшеліктері. Қўрылыс жəне қаптау материалдарына, қўрал-жабдықтар мен тўрєын жайдыѕ сыртына қойылатын талаптар. Жеке қорєаныс қўралдары.Персоналдыѕ жеке бас гигиенасы. Қўрал-жабдықтар мен арнайы киімдерді радиоактивті ластанудан тазарту. Радиоактивті қалдықтарды зарарсыздандыру, сақтау, жинау, тасымалдау, кґму. Санитария-дозиметриялық бақылау. Емдік-профилактикалық шаралар. Ауылшаруашылыєындаєы кəсіби зияндылықтар мен жарақаттанулар. Ауылшаруашылыєыныѕ əртїрлі саласындаєы жўмыстармен байланысты аурулардыѕ алдын алу шаралары. Ґндірістік ортаныѕ биологиялық факторлары. Олардыѕ əсерінен болатын аурулардыѕ алдын алу.


5 кредит

Тұрғын жайлар мен қоғамдық ғимараттар гигиенасы

: docs -> ГОСОиТУПы -> Высшее%20медицинское%20образование -> ТУП -> Специальность%20051102%20Общественное%20здравоохранение
ТУП -> БАҒдарламасы жоғары кәсіптік білім бакалавриат оқУ Өндірістік медициналық
ТУП -> БАҒдарламасы жоғары кәсіптік білім бакалавриат бекітемш
Специальность%20051102%20Общественное%20здравоохранение -> Клиникалық медицинаєа кіріспе мамандыєы: 051102 – «Қоєамдық денсаулық сақтау»
ТУП -> БАҒдарламасы жоғары кәсіптік білім бакалавриат бекітемш қр дсм білім, ғылым және кадр ресурстары
Специальность%20051102%20Общественное%20здравоохранение -> БАҒдарламасы жоғары кәсіптік білім бакалавриат бекітемш


  1   2   3   4   5   6


©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет