Продолжение таблицы 3



жүктеу 99.04 Kb.
PDF просмотр
Дата13.10.2018
өлшемі99.04 Kb.

498 

Продолжение таблицы 3 

 2  3  4 

NdBa



2

CoMnO


6

 

298,15 



243±14 278±8  - 

278±8 


300 

251±15 280±26 500±30 

278±25 

350 


208±13 319±29 13070±800 

281±26 


400 

149±9 342±31 

21680±1330 

287±26 


450 

164±10 359±33 28980±1770 

294±27 

500 


203±12 381±35 39600±2420 

302±28 


550 

128±8 394±36 

46540±2850 

310±28 


600 

162±10 407±37 53720±3290 

317±29 

650 


209±13 422±38 62960±3850 

325±30 


675 

236±14 430±39 68510±4200 

329±30 

 

Таким  образом,  впервые  в  интервале  температур 298,15–673К  исследованы  изобарные 



теплоемкости  хромито-манганитов NdM

2

II



CoMnO

6

 (M



II

- Sr, Ba).Выведены уравнения,  описывающие 

их  зависимости  от  температуры.  У  исследуемых  соединений  обнаружены  λ – образные  эффекты: 

при423 K и 548 К    -  NdSr

2

CoMnO


6

,  при 323 К  и 498  К  - NdBa

2

CoMnO


6, 

относящиеся  к  фазовым 

переходам II- рода.  Рассчитаны  значения  термодинамических  функций  H

°

(T) - H

°

(298,15), S

°

(T), 

Ф**(Т). 

 

Литература: 



1.

 

Park K., Jang K. U. Improvement in high-temperature thermoelectric properties of NaCo



2

O

4



through partial 

substitution of Ni for Co // Material Letters. – V. 60. – 2006. – P. 615. 

2.

 

Luo X. G., Jing Y. C., Chen H., Chen X. H. Intergrowth and thermoelectric properties in the Bi – Ca – Co – O 



system // Journal of CrystallGrouth. – V. 308. – 2007. – P. 309. 

3.

 



Fukutomi H., Iguchi E. Texture development in Bi

1.5


Pb

0.5


Sr

1.7


Y

0.5


Co

2

O



9-δ

layered cobaltite by high-temperature 

compression deformation and its effect on thermoelectric properties // ActaMaterialia. – V. 55. – 2007. – P. 4213. 

4.

 



Платунов Е.С., Буравой С.Е., Курепин В.В., Петров Г.С. Теплофизические измерения и приборы. – Л.: 

Машиностроение, 1986. – 256 с. 

5.

 

ТехническоеописаниеиинструкциипоэксплуатацииИТ-С-400. 



Актюбинск, 

Актюбинский 

завод 

«Эталон», 1986. – 48 с. 



6.

 

Robie R.A., Hewingway B.S., Fisher J.K. Thermodinamic Properties of Minerals and Rеlated Substances at 



298,15 and (10

5

Paskals) Pressure and at Higher Temperatures. Washington: United States Government Printing Office, 



1978. -  456 p. 

7.

 



Спиридонов  В.П.,  Лопаткин  Л.В.  Математическая  обработка  экспериментальных  данных.  М.:  Изд-во 

МГУ, 1970. – 221 с. 

8.

 

Кумок  В.Н.  В  сб.:  Прямые  и  обратные  задачи  химической  термодинамики. – Новосибирск,  Наука, 



1987. – 108 c. 

 

 



БАЛҚАШ ҚАЛАСЫНЫҢ ЖЫЛУ ЭЛЕКТР ОРТАЛЫҒЫНЫҢ ҚОРШАҒАН 

ОРТАҒА ƏСЕРІ 

 

Тыкежанова Г.М., б.ғ.к.; Нугуманова Ш.М., м.ғ.к., доцент; Мукашева М.А., б.ғ.д., профессор, 



Конкабаева А.Е., м.ғ.д., профессор, Казимова А.Е., оқытушы; Расол М., магистрант; 

Утжанова М.Н., студент 

Академик Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті 

Қарағанды қ., Қазақстан Республикасы  



 

Мақалада  Балқаш  қаласының  жылу  электр  орталығының  əрекеті  нəтижесінде  қоршаған  ортаға  əсері 

қарастырылды. Балқаш ЖЭО өндірістік алаңының территориясы металлургиялық кешен мен «Балқаштүстімет» 

ӨБ  өндірістік  алаңдарына  жақын  болуын  ескере  отырып,  Балқаш  ЖЭО  атмосфераны  ластау  денгейін  орташа 

жəне  қауіптілігі  төмен  деп  есептеуге  болады.  Ластағыш  заттардың 3 классқа  жататын  уытты  қалдықтардың 

негізгі  массасы    топырақ  жамылғысының  қосымша  техногендік  екіншілік  ластауына  əкеп  соғады.Балқаш 

қаласының  топырағының  қорғасын  жəне  мырышпен  ластануы  көрсетілген.  Топырақтың  мырыш,  ванадий 

металдарымен 1500 м қашықтықта, марганецпен -3000 м қашықтықта ластануы тіркелді. 



Кілт сөздер: қоршаған орта, ластану, өндіріс өнеркəсібі, атмосфералық ауа, топырақ, шаң, металл, су. 

Ре

по



зи

то

ри



й

 

Ка



рГ

У


499 

Қоршаған  ортаның  ластануы – қазіргі  кезде  адамзатты  толғандырып  отырған  аса  маңызды 

мəселелердің бірі болып табылады. Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа жолына түскенде 

экологиялық  білім  беру  мен  тəрбиенің  маңызы  зор.  Бұл  президент  Н.Ə.Назарбаев  ұсынған «2030 

стратегиясы» бағдарламасында басты орында [1]. 

Көптеген  əдебиет  көздерінде  қала  агломерацияларының  топырақтың  морфологиялық 

қасиеттеріне əсері байқалады. Қалалардағы экология жағдайларын зерттей келе, бұл құбылыстардың 

көптеп  таралып  жатқанын  ескерген  жөн,  нəтижесінде  топырақтың  биологиялық  өнімділігі  азайып, 

азып – тозуына ұшырайды жəне атмосфералық ауаның құрамының бұзылуына алып келеді [2]. 

Балқаш қаласы - Орталық Қазақстанның ірі өнеркəсіп аймағы. Бұл ауа атмосферасының жоғары 

деңгейде ластануына жəне ауданның селитебтік аймағының топырақ, су нысандарының нашарлауына 

əкелуде. Химиялық ластанулар ауа атмосферасынан жер бетіне түсіп топырақ жамылғысының беткі 

жазықтығында анықталды, өз кезегінде ластанған топырақ бөлшектері жел арқылы адамның тыныс 

алу мүшелерінің аймағына толықтай түседі.  

Өндірістік орталықтағы топырақтың беткі қабаттарындағы металдар көп жылдық аймақтық ауа 

ластануының  нəтижесі  болып  табылады.  Балқаш  қаласының  территориясының  ауа  бассейінінің 

əрдайым  шаң – тозаңмен  жəне  газбен  ластануы  қазіргі  таңда жалпы  мемлекеттік  мəселеге айналып 

отыр.  


Балқаш  қаласының  өнеркəсіп  орындарының  көпжылдық  қызметі  қаланың  топырақ 

жамылғысына,  атмосфералық  ауа  су  нысандарының  экологиялық  жағдайларына  кері  əсерін  тигізіп, 

қолайсыз жағдайлар тудыруда [3]. 

Металдардың  техногенді  таралуының  əртүрлілігі  табиғи  ландшафттарда  геохимиялық 

жағдайларының əркелкілігіне байланысты. Осыған орай, техногенез өнімдерімен ластануды болжау 

жəне  күтпеген  нəтижелердің  алдын  алу  үшін  геохимия  заңдарын,  əртүрлі  табиғи  ландшафттардағы 

жəне  геохимиялық  жағдайлардағы  химиялық  элементтердің  миграция  заңдылықтарын  меңгерген 

жөн. 


Зерттеу мақсаты:

 Балқаш жылу электр орталығының қоршаған орта компоненттеріне тигізетін 

əсерін бағалау. 

 

Зерттеу əдістері жəне материалдары 

Қала  жағдайында  ауыр  металдардың  техногендік  эмиссиясы,  біріншіден,  жанған  минералдық 

отындардың  өнімдерінен,  металл    өңдеу  өнеркəсібінің  қалдықтарынан,  əр  түрлі  өнеркəсіп 

салаларының қалдықтары жəне пайдаланылған көлік газдарының қалдықтарына байланысты жүзеге 

асырылады. 

Ұзақ  мерзімдік  ауа  сынақтарын  алу  жұмысының ауыртпашылығы  жəне ауа  құрамындағы  ауыр 

металдардың  сараптамаларының  қиындығына  байланысты,  ірі  қалалардың  ауыр  өнеркəсіптік – 

селитебті  құрылыстардың  қала  территориясы  кеңістігінде  таралуы  жөнінде  сенімді  мағлұмат  алуға 

мүмкіндік бермейді. 

Қоршаған орта нысандарының қорғасынмен ластануының ластаушы көзі ретінде, қала өнеркəсіп 

орындарының  мінездемесін  беру  үшін  өнеркəсіп  қалдықтарының  мінездемесі  беріліп,  өндіріс 

технологиялары  зерттелді.  Сонымен  қатар,  қоршаған  орта  ластануының  деңгейі 7 нысандық 

бекеттерде жүргізілді (1 – БТКМК - нан 500 м, 2 – БТКМК - нан 1500 м, 3 – БТКМК - нан 3000 м, 4 – 

ЖЭС, 5 - автобекет, 6 – темір жол вокзалы, 7 - орталық саябақ). 

Топырақ жамылғысының ластану деңгейін анықтау үшін 18.11.12 жылы дайындалып бекітілген 

ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің топырақтың, өсімдіктердің жəне қар жамылғысының ластануын 

бақылау бойынша əдістемелік нұсқауларына сəйкес қорғасын құрамы анықталды. 

Таңдап алынған алаңнан «конверт» тəсілімен  5 сынақтан  тұратын топырақтың аралас үлгілері 

алынды. Топырақтың 35 сынағы алынды (7 нүктеден 5 сынақтан). 

Балқаш қаласының топырағының ауыр металдармен ластануын зерттеу үшін Балқаш қаласының 

топырақ  жамылғысы  құрамындағы  химиялық  элементтерді  анықтауда  атомдық  эмиссия  əдісімен 

сандық  жəне  сапалық  спектрлі  талдау  жүргізілді.  Аталынған  əдіспен 20 − 30-ға  жуық  химиялық 

элементтер анықталды [4].  

 

Зерттеулер нəтижелері жəне оларды талдау 

 

Қазіргі уақытта ЖЭО борлы көмірін жаққан кезде NO



x

 концентрациясы орта есеппен 600 мг/м

3

 

құрайды  жəне  жекелеген  қазандықтарда 670 - 690 мг/



м3 

  максималды  көрсеткіштерге  жетеді.  Бұл 

көрсеткіштер мұндай типті қазандықтардың азот оксидтерін шығару талаптарынан аспайды. Күкірт 

Ре

по



зи

то

ри



й

 

Ка



рГ

У


500 

оксидтерінің  шығарылуы  да  ор

бойынша  ластау  көздерінен  бар

салдары бар заттектердің 3 тобы 

тозаңдар)  шығарылады.  Балқаш 

заттектердің басым бөлігі 70 - 20

44,12 % құрайды (1 сурет). 

 

1  сурет. 2012-2013 ж.ж. «Бал



мөлшерінің салыстырмалы диагра

 

 Ал  газ  тəрізді  ластаушы  зат



сурет). 

 

2 сурет. 2012-2013 ж.ж. «Бал



ангидрид мөлшерінің салыстырма

 

0



0,1

0,2


0,3

0,4


0,5

ШРК


мг/м

3

0

0,1



0,2

0,3


0,4

0,5


ШРК

мг/м

3

рнатылған  талаптардан  аспайды.  Балқаш  Ж

рлығы 18 атаулы  ластаушы  заттек  жəне  зия

(азот диоксиды + күкірт диоксиды, күкірт ди

ЖЭО  ластау  көздерінен  атмосфераға  шығар

0% SiO


2

 бейорганикалық тозаңы, оның барлы

лқаштүстімет»  ӨБ  СҚЗ  шекарасында  атмосф

аммасы 


ттектердің  ішінде  күкірт  диоксиды  басым,  он

қаштүстімет» ӨБ СҚЗ шекарасында атмосфер

алы диаграммасы 

1 тоқсан


2 тоқсан

3 тоқсан


4 тоқс

1 тоқсан


2 тоқсан

3 тоқсан


4 тоқсан

ЖЭО  өндірістік  алаңы 

янды  əсерінің  қосылу 

иоксиды + фтор сутек, 

рылатын  зиянды  қатты 

ық шығарылудағы үлесі 

 

фералық  ауадағы  тозаң 



ның  үлесі - 41,02 % (2 

 

ралық ауадағы күкіртті 



сан

2012 ж


2013 ж

2012 ж


2013 ж

Ре

по



зи

то

ри



й

 

Ка



рГ

У


501 

Қазіргі  кезде  Балқаш  ЖЭО  атмосфераны  негізгі  ластаушы  көздері  күл  ұстап  қалғыш 

қондырғылармен жабдықталған. Əр қазандықта Вентури құбырлары бар МВ ОРГРЭС типті ылғалды 

күлді ұстап қалғыш қондырғылар орнатылған. 

Балқаш  ЖЭО  мен  «Балқаштүстімет»  ӨБ  СҚЗ  шекарасы  мен  аймағында  атмосфералық  ауада 

күкіртті ангидрид концентрациясының мөлшері біршама  жоғары болды (ШРК 0,5 мг/м

3

 болған кезде, 



ең жоғары концентрация 0,1 - 1,4 мг/м

3

). Күкіртті ангидридтің ШРК-ның жоғары болуы шілде жəне 



қыркүйек айларында байқалған.  

Тозаңның мөлшері, орташа есеппен, қалыпты күйінде болды (шекті ұйғарынды концентрациясы 

0,5 мг/м

3

 болса, ең жоғары концентрация 0,30 - 0,38 мг/м



көрсеткішке ие болды).  

Зерттеулер нəтижесі бойынша СҚЗ шекарасында Метталургтер, Əлімжанов көшелері мен қалдық 

сақтайтын  қойманың  оңтүстік  жəне  шығыс  бөліктерінде  мыс,  қорғасын  жəне  азот  диоксидының 

орташа концентрациялары 2012 жылғы денгейі бойынша ШРК мөлшерінен аспады . 

Өндірістік алаң үшін жекелеген ШРК өлшемінің жоғарылауы сəуір айында өлшенген заттектер 

бойынша – 1,47 есе, шілде айында азот диоксиды бойынша – 1,5 есе жоғары мөлшері байқалды. Басқа 

айларда зиянды заттектердің концентрациясы жоғары болған жоқ. Анықталған заттектердің орташа 

тоқсандық концентрациясы ШРК шегінде болды. 

Балқаш  ЖЭО  өндірістік  алаңының  металлургиялық  кешенінің  «Балқаштүстімет»  ӨБ  өндірістік 

алаңдарына жақын болуын ескере отырып, Балқаш ЖЭО атмосфераны ластау денгейін орташа жəне 

қауіптілігі төмен деп есептеуге болады. 

Жүргізілген зерттеу жұмыстарының сараптамасы бойынша арақашықтыққа қарамастан, барлық 

дерлік  сынақ  нүктелерінде  топырақ  құрамында  металдардың  шоғырланғаны  анықталды.  Ең  көп 

мөлшерде  металдардың  шоғырлануы 500 м  арақашықтықта  тіркелді,  мұнда Cu, Pb, Ni, Co, Cd 

элементтері  көптеп  шөккен.  Шоғырлану  деңгейі  ШРК 60-тан 5-ке  дейін  артық (p<0,01) болған.  Ал 

1500  м  арақашықтықта  ұқсас  өзгерістер  байқалады,  мұнда Cu, Pb, Zn, As РШК 12-ден 2 есеге 

арттырылған (p<0,01). Өнеркəсіп  орындарынан  металл  санын  азайту  барысында,  ШРК  деңгейі 

төмендеді.  Олар  мына  металдар Cu, Pb, Zn болды,  олардың 3000 м  ара  қашықтықта 

концентрациясының шектеулі деңгейі 6-дан 1,48 есеге дейін арттырылған (p<0,01). 

Топырақтың экологиялық – геохимиялық жағдайы концентрация коэффициенті жəне қауіптілік 

концентрациясы  коэффициентімен  сипатталады.  Топырақ  жамылғысының  ластану  деңгейіне  баға 

беру үшін əр элементтің концентрация коэфициенттері есептеледі. Фондық түрінде берілген аймақта 

бірнеше рет қайталанатын минималды белгілер алынды (1 кесте). 

1 кесте 

Топырақтағы ауыр металдардың концентрация коэффициенттері (Кк) 

 

ЖЭО – дан 



қашықтығы 

Pb Cu  Zn Cd Cr V Ni 

Co 

Mn 


Z

500 метр 



37,4 164,1 7,4 1,6 2,1 2,3 1,7 

0,7 0,8 206,7 

1500 метр  12,6 50,1 3,2 0  0,9 3,1 0,9 

0,7 0,9 60,6 

3000 метр  7,4  6,4  2,1 0  0,7 3,2 0,8 

0,5 2,5 12,3 

 

Топырақтағы  концентрация  коэфициентінен  қорғасын,  мыс,  мырыш  элементтерінің 500 м 



арақашықтығы  аса  қауіпті  деңгейде  екенін  байқаймыз.  Сонымен  қатар  қауіпті  ластану  деңгейі 

қорғасын  мен  мыс  элементтерінде 1500-3000 м  арақашықтықта  байқалды.  Қала  аймағында  бұл 

металлдардың  топырақта  кездесуі  фондық  мағынасының  жоғары  болғандығын  көрсетеді. 

Топырақтың ең қауіпті ластануы мырыш жəне ванадий металдары 1500 м қашықтықта, марганецпен -

3000 м қашықтықта байқалды. 

Осыған орай 500 м жəне 1500 м қашықтықта зерттеліп отырған топырақ жамылғысы металдары 

жоғары жұтымдылық  аймақ болып есептеледі. 

Қорғасын бойынша қауіптілік коэфициенті 1500 м 29 есе, 3000 м -16 есе артық көрсеткішке ие. 

Ал, мыс бойынша қауіптілік коэфициенті 500 м 108 есе артық , 3000 м -15,8 есе артық, яғни жою 

барысында көрсеткіштер төмендегені байқалады. 

Мырыштың ШРК артық мөлшері (К

о 

= 3,9 – 8,0 əртүрлі қашықтықтарда) жəне никель бойынша 



о 

= 1,2 500 м қашықтықта) көп емес. Ал, қалған химиялық элементтер бойынша топырақтың ШРК 



мөлшерінен тыс көрсеткіштері барлық аймақта байқалады (2 кесте). 

 

 



Ре

по

зи



то

ри

й



 

Ка

рГ



У

502 

2 кесте 


Топырақтағы ауыр металдардың қауіптілік коэффициенттері (К

о



ЖЭО – дан 

қашықтығы 

Pb Cu Zn Cd Cr  Ni 

Co Mn Z


500 метр  6,2 11,1 9  0,4 0,6 1,5 

0,7 0,3 0,5 

1500 метр  31  46  7,5 0,5 0,8 0,8 

0,8 0,6 0,6 

3000 метр  18  16,9 4,1  0,09 0,03 0,7 0,6  0,4  0,09 

 

Алынған  нəтижелерді  талдай  келе,  келесі  қорытындыға  келеміз:  барлық  ауыр  металдардың 



фондық  көрсеткіштері  сынақ  нүктелерінде  мөлшерден  тыс,  əрі  қорғасын,  мырыш,  мыс  жəне 

кадмийдің  максималды  концентрация  көлемдері  мөлшерден  тыс  көрсеткішке  ие.  Топырақтарды 

сынақтан  өткізу  барысында  алынған  көрсеткіштерді  үлестіру  сараптамасы,  халық  денсаулығына 

қатер  төндіретін  аймақтарды  анықтауға  мүмкіндік  берді.  БТКМК-нан 500 м  арақашықтықта 

орналасқан    қауіпті  аймағы 1- аймақ  болып  саналады.  Сонымен  бірге  БТКМК-нан- 1500 м 

қашықтықта орналасқан 2- аймақта қауіптіге саналады. Аймақтағы топырақтың металдар мен ластану 

градиентінің  суммарлы  құрамын  картаға  енгізу  барысында,  факторлардың  генотоксинділік  əрекеті 

болжамының  айқындалуын  жəне  мутагендік  əрекеттердің  артуын,  суммарлық  көрсеткіштердің 

жоғарылауын анықтап алған жөн. 

Балқаш  топырақ  жамылғысының  ластануын  өнеркəсіп  орындарынан  шығарылатын 

қалдықтармен  жəне  өнеркəсіп  аудандарында  уытты  заттардың  сақталуымен  түсіндіріледі.  Қала 

ортасының  ауыр  металдармен  ластануы,  саябақтар  мен  саяжайлар  топырағының  ластануына 

интегралды əсер етеді. 

«Қазақмыс Корпорациясы» ЖШС Балқаш ЖЭО өндірістік алаңы Балқаш көлінің кемеріне жақын 

орналасқан. Өндірістік алаңы мен жаға арасы арқылы тас жол өтеді. Өндірістік алаң бетон дуалмен 

қоршалған жəне учаскеде шығару арнасы бар (апатты тоған). 

ЖЭО  өндірістік  алаңының  басым  бөлігі  жобаланған  су  қорғау  зонасына,  келесі  цехтер  мен 

бөлімдер:  қазандық,  турбина,  электр,  химиялық,  жылу  автоматикасы  мен  өлшеу,  мазут 

шаруашылығы, автошаруашылық, сонымен қатар «Қазақмыс Корпорациясы» ЖШС Металлургиялық 

кешенінің майшаруашылығы кіреді. 

Ағынды  сулардың  апатты  шығару  мүмкіндігі  Балқаш  ЖЭО  жылу  алмасу  ағынды  суларына 

қосылып, турбина майсалқындатқыштарынан майдың ағып шығуымен байланысты. Мұнай өнімдерін 

апатты  шығарылуының  соңғы  тіркелген  жағдайы 2010 жылы  сəуір  айында  байқалды.  Оның  себебі 

турбина  цехінде  №7  турбина  агрегатының,  №3  май  салқындатқыш  түтігі  герметикалығының 

бұзылуына  байланысты  болды.  Мұнай  өнімдерінің  эмиссия  нормативтерінен  асуы 1,2 есе  болды. 

Апат  кезінде  мұнай  өнімдерімен  ластанған  Балқаш  ЖЭО  ағынды  суларының  көлемі 288000 м

3

 

құрады.  



Судың минералдану көлемінің жыл мезгіліне байланысты орташа мəні 1674,3 мг/дм

, ол 1453 - 



1863 мг/дм

шамасында өзгеріп отырады.



 

Катиондық құрамында 33,83 – 240,2мг/дм

3  

калий мөлшері 182,4 - 274,17 мг/дм



3

 натрий жəне 92,0 

- 117,8 мг/дм

3

  магний  концентрациясы  басым.  Аниондардан    мөлшері 514 - 797 мг/дм



3

  болатын 

сульфаттар басым. Гидрокарбонатты жəне хлоридты иондар құрамы бойынша ұқсас жəне 316 мг/дм

3

 



шамасында  болады.  Сонымен  қатар  иондардың  қатынасы  көпжылдық  аспектіде  мардымсыз 

ауытқиды.  

Судың оттегімен қанықтығы əсіресе көктем-жаз мезгілінде 51 - 81% жəне күз-қыс мезгілінде 80 - 

100%  құрайды.  Абсолютті  шамада  оттегі  жазда 5,1 - 8,4 мгО

2

/дм


3

,  мұз  астындағы  кезеңде 10 - 11 

мгО

2

/дм



3

 мəндерімен сипатталады.  

Қорытынды 

1. Зерттеулер нəтижесі бойынша Балқаш ЖЭО өндірістік алаңы аумағында жер беті атмосфера 

қабатындағы  азот  диоксидының  концентрациясы 2012 жылғы  деңгейінде  болды  жəне  ШPК 

көрсеткіші  анағұрлым  төмен.  Өндірістік  алаң  үшін  жекелеген  ШРК  өлшемінің  жоғарылауы  сəуір 

айында  өлшенген  заттектер  бойынша – 1,47 есе,  шілде  айында  азот  диоксиды  бойынша – 1,5 есе 

байқалды. Балқаш ЖЭО өндірістік алаңының аймағы металлургиялық кешені мен «Балқаштүстімет» 

ӨБ  өндірістік  алаңдарына  жақын  болуын  ескере  отырып,  Балқаш  ЖЭО  атмосфераның  ластану 

денгейін орташа жəне қауіптілігі төмен деп есептеуге болады. 

2.Ластағыш  заттардың 3-ші  класқа  жататын  уытты  қалдықтардың  негізгі  массасы    топырақ 

жамылғысының  қосымша  техногендік  екіншілік  ластануына  əкеп  соғады.  Балқаш  қаласы 

Ре

по

зи



то

ри

й



 

Ка

рГ



У

503 

топырағының қорғасын, мырыш, ванадиймен 1500 м қашықтықта, марганецпен -3000 м қашықтықта 

ластануы тіркелді. 

3.Су  түбінде  мыс,  мырыш,  қорғасын  бойынша  микроэлементтердің жинақталу  деңгейі жоғары. 

Бірақ,  аналитикалық  мəліметтерге  қарағанда,  жыларалық  аспектіде  барлық  компоненттер  бойынша 

концентрацияның  төмендеуі  байқалады. Cалыстырмалы  талдауға  сəйкес,  Балқаш  көлінің  суы  мен 

Балқаш ЖЭО ағынды су сапасының көрсеткіштері бірдей жəне ШРК сəйкес. 

 

Əдебиеттер 

1 Назарбаев Н.Ə. Послание Президента Республики Казахстан «Стратегия вхождения Казахстана в число 50 

наиболее конкурентноспособных стран мира». – Астана, 2006. – С. 8 – 13. 

2  Намазбаева  З.И.,  Дюсембаева  Н.К.,  Мукашева  М.А.  Климато – метеорологические  особенности  и 

экологические аспекты г. Балхаша // Actual problems of ecology. – 2006. –Б. 72 – 74. 

3 Мукашева М.А., Айткулов А.М., Тыкежанова Г.М., Нугманова Ш.М., Нурлыбаева К.А. Биогеохимические 

особенности и экологические аспекты центрального Казахстана // ҚарМУ хабаршысы. –2008. - №5. – Б. 49 – 52. 

4 Авалиалы С.Л., Андрионова М.М., Печенникова Е.В., Пономарева О.В. Окружающая среда, оценка риска 

для здоровья человека (мировой опыт). – М., 1996. – 158 с. 

 

 

CALCULATION OF THERMODYNAMIC FUNCTIONS FRACTION OF COAL TAR 



 

*Feng-yung Ma, PhD; **Baikenov M.I., d.ch.sc., professor;  

***Akhmetkarimova Zh.S., d.ch.sc., professor; ***Meiramov M.G., c.ch.sc; 

***Ordabaeva A.T., c.ch.sc; ***Bakirova R.K., ingineer; ***Khrupov V.A., c.ch.sc 

*Сhina, Urumqu, Xinjiang University, Lead of Laboratory

**Academician Y.A.Buketov Karaganda State University;  

***Institute of Organic Synthesis and Coal Chemistry Kazakhstan  

Karaganda, Republic of Kazakhstan 

 

By the article were calculated entropy, enthalpy and Gibbs energy fraction of coal tar, depending nanocatalysts of 



hydrogenation process. 

Key words:

 

Gibbs energy, capacity, enthalpy, entropy, primary coal tar 



 

Chemical reactions are associated with a variety of physical processes: heat transfer, absorption or 

release of heat absorption or emission of light, electrical phenomena, changes in volume, and others. In 

chemical reactions are closely related to physical and chemical phenomena, the study of this relationship - 

the main task of physical chemistry. 

Doubtless that the focus in this area of science is given, the identification and study of the laws of 

chemical processes, the identification of chemical equilibrium, the study of the structure and properties of 

molecules [1]. This obviously makes it possible to solve the main problem - Prediction of the chemical 

process and the end result and allows you to control a chemical process. I.e. provide the most rapid and 

complete his conduct at the highest selectivity. 

The search for answers to the question of methods of calculation of kinetic and thermodynamic 

parameters allowed us to make sure that the main task in the study of chemical processes is to determine the 

values of the thermodynamic and kinetic parameters: the equilibrium constant, the rate constants, the 

activation energy of the reaction Gibbs energy, and others. 

Currently, to achieve more accurate and rapid determination to solve chemical processes, work is 

underway to create a relatively simple physical and chemical methods based on theoretical and semi-

empirical calculations [2]. 

In the hydrogenation process of heavy hydrocarbon primary goal - this increase in yield of liquid 

products by transferring hydrogen compounds which are partially cast their hydrogen atoms to the reaction 

mixture [3]. Such compounds are called hydrogen donor. As a hydrogen donor solvents can be different 

fractions of coal tar, oil, heavy oil and its fractions. Thermodynamic calculations allow us to establish the 

optimal degree of saturation with hydrogen donor molecules [4]. 

The authors in [5] it is shown that the hydrogen content in the composition of the donor strongly 

influences the values of its thermodynamic functions and they concluded that the effectiveness of H-donor is 

not determined by the amount of hydrogen in its composition, and the values of thermodynamic functions. 

Ре

по



зи

то

ри



й

 

Ка



рГ

У


©stom.tilimen.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет