ПӘндердің ОҚУ-Әдістемелік кешені



жүктеу 439.6 Kb.
бет1/3
Дата22.12.2016
өлшемі439.6 Kb.
  1   2   3


ҚАЗАҚСТАН РЕСУПБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ШӘКӘРІМ атындағы СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ



СМЖ-ның 3 бөлім денгейі

ПОӘК

ПОӘК 042-06.01.20.250

/03-2012


ПОӘК

«Глинезем мен силикатты материалдарының химиялық технологиясы»

пәніне арналған

оқу-әдістемелік материалдар


«___»____20__ № 2 басылым





ПӘНДЕРДІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
«ГЛИНЕЗЕМ МЕН СИЛИКАТТЫ МАТЕРИАЛДАРЫНЫҢ

ХИМИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯСЫ»
050720 – «Бейорганкалық заттардың химиялық технологиясы» мамандығына арналған
ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР

Семей


2015
Мазмұны
1 Глоссарий (осы бөлімнің болуы негізді емес)

2 Дәріс оқулар

3 Практикалық және зертханалық сабақтар

4 Курс жұмысы және диплом жобасы (жұмысы)

5 Студенттің өзіндік жұмысы

1 ГЛОССАРИЙРАР

Ескерту-«Глоссарий» бөлімі қажет жағдайда жасалады (міндетті емес)


2 ДӘРІС ОҚУЛАР
Дәріс 1. «Электрохимиялық процестер. Сулы ерітінділер электролизі»
Дәріс сабақтың мазмұны:

1. Электрохимиялық процестердің жалпы сипаттамасы. Классификациясы.

2. Түсті және сиерк кездесетін металдар өндірісіндегі гидроэлектрометаллур-гияның маңыздылығы.
Электрохимия- энергияның бірі-біріне айналуы жйында ғылым. Тотығу-тотықсыздану химиялық реакцияның электрлік энергияға, және электрлік энергияның тотығу-тотықсыздану реакцияларының химиялық энергиясына.

Электрохимиялық процестерінің жіктелуі:

Химиялық ток көзі.

а) Батареялар (алғашқы ток көзі)

б) Аккумуляторлар (екінші қайтара (жаңармалы) ток көзі

в) Жағармайлық элементтер

Электролизі

а) Электртұндыру

б) Өттігі мен сутегін алу

в) Ерітінділерден таза металдарды алу

г) Электрохимиялық өлшемі біркелкі өңдеу

д) Балқымыалардан таза металдарды алу

е) Электроанализі

Басқа да қолдануы

а) Коррозия және одан қорғау әдістері

б) Биоэлектрохимия

в) Қоршаған ортаны электрохимиялық әдістер арқылы қорғау

г) Электрохимиялық мәлімет көрсеткіштері (хемотроника)

Электрохимия дамуына өзідерінің көрнекті үлестерін қосқан М. Фарадей (электролиз заңдары), Г. Деви (электролиз арқылы металдық калиді алу), С. Аррениус (электролитикалық диссоциалану теориясы) және т.б.



Гидроэлектрометаллургияны қолдану аумақтары. Гидроэлектрометаллургия – полиметаллдық кендердің сілтіден айырудың (химиялық еріту) өнімі немесе пирометаллургиялық оларды тотықсыздандыру арқылы электрохимиялық (анодты) еріту нәтижесінде алатын өнім болып табылатын сулы ерітіндіден металлдарды электролитикалық бөлу немесе рафинирлеу (яғни тазарту) тәсілі (тәсілдер тобы). Гидроэлектрометаллургияның өнеркәсібті дамуы 20 ғасырда қуатты көректену көзі пайда болғаннан кейін басталды. 20 -шы ғасырдың 80 -ы жылдарынан бастап 40 жыл аралығында таза мыс, кадмий,қорғасын, қалайы, никель, кобальт, марганец, хром алу үшін ірі электролизді цехтермен өндірістер ұйымдастырылған.

Электролитикалық рафинирлеу пирометаллургиялық ластанған металлды анодты еріту және осы электролизерда оның катодты таза түрінде тұнуын қарастырады. (рис. 1). Осы кезде тауарлық өнім ретінде металлды пирометаллургиялық өңдеудің (металлдардың тазалығы төмен), сонымен қатар электролитикалық рафинирлеу (таза металл) нәтижесінде алады.



Рис. 1а. Принципиальные схемы переработки руд.

Рис. 1б. Принципиальные схемы переработки руд.
Басқа металлдарды әртүрлі еріткіштермен (сонымен қоса қалдық электролиттер) олардың қосылыстарын кендерден шығарған соң және кендердің басқа бөліктерінен бөлген соң ерімейтін аноды бар электролизерледе катодта таза күйінде бөліп алады. Осы тәсілді қысқаша электроэкстаркция деп атайды.

Сулы ерітінділерден рафинирлеу мен электроэкстракциялауды қатты және сұйық электродтар – сынап және оның балқымаларын (амальгамды металлургия) қолданым жасайды. Екі процестіңде заңдылықтары өзара жақын, бірақ іс-жүзінде біріншісі кеңінен қолданылады.



Металлургияда асыл металлдардың электролизі

Асыл металдар жер қыртысында аз мөлшерде болады және алуы қийындыққа түседі, сонымен қоса коррозия қарсы төзімділігі оте жоғары болғандықтан көптен бері құнның дүниежүзілік эквиваленті болып табылады. Соңғы кезде осы металдар техникада оте маңызды және кеңінен қолданылатын болды.

Асыл металдар таза түрінде (әсіресе алтын мен платина) және әртүрлі минералдарда кездеседі. Ең кенінен таралған күмістің минералы болып қорғасын, мырыш және мыс кендерінде болатын аргентит Ag2S табылады.

КҮМІС. Өзінің электрохимиялық қасиеттері бойынша күміс разрядтанудың ток кернеуінің күші артуы және металл ионизациялануы оте төмен металдарға жатады. Бақыланатын қоспа болып мыс табылады, мүмкін болатын құрамы 30 – 40 г/л. Осы мөлшерден жоғары болатын кезде электролиттің тең жартысын алып жаңасымен ауыстырады: қалдық ерітіндіден күмісті мыспен цементациялау арқылы алады.

АЛТЫН. Күміске қарағанда алтын бір және үшвалентті тұрақты қосылыстар түзеді. Ұшвалентті қосылыстардың тұрақтылығы күштірек. Стандартты потенциалдарының мәндері жуық болып келеді: = +1,50 В, = +1,58 В, сондықтан қарапайым еретінділерден алтынның электро-химиялық еруі мен тұнбаға түсуі кезінде екі ионның да тотығуы мен тотықсыздануы жүреді



AuCl3 сумен әрекеттекенде комлекс H2[AuCl3O] түзіледі.

[AuCl3O]- ион анодты процеске қатысады:


H2[AuCl3O] → AuCl3 + 2H+ + 0,5O2 + 2
AuCl3 анод маңайында жиналғаны оның пассивтенуіне әкеледі, оны азайту үшін HCl енгізеді:
AuCl3 + HClH[AuCl4] H2[AuCl3O] + HClH[AuCl4] + H2O
Қандай да тәсілмен алғанда рафинирленетін алтын құрамында күміс (кезде 20% -дейін), платиноидтар (50%-дейін), мыс, қорғасын және т.б. бар болады. Анод металдарының потенциалы сулы қышқыл хлорид ерітіндісінде болады:

0, В 0, В



AuCl4-/Au +0,90 /Pd +0,62

AuCl2-/Au +1,04 Ag+/Ag +0,799

/Pt +0,79 Cu2+/Cu +0,347
Осының нәтижесінде алтын үстінде анодты және қысқа уақытқа катодты поляризациялану кезектеседі.

Катодты поляризациялану мерзімінде күміс AgCl қабыршағынан металға дейін жартылай тотықсызданады. Қабыршақтың бөлімі электродтың заряд белгісі және беттік тартылысы өзгеру нәтижесінде жұлынады. Осының әсеріне анод активтенеді және оның еруі нормаға сай жүреді.

Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар:

1. Принципиальные схемы переработки руд?

2. Электрохимическим свойствам серебро?

3. Электрохимическим свойствам золота?

Ұсынылған әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

1. Прикладная электрохимия /Под ред. Томилова А.П. М: Химия 1984, с. 520

2. Прикладная электрохимия /Под ред. Ротиняна А.Л. Л: Химия 1974, с. 423

3. Вырапаев В.Н., Никольский В.А. Химические источники тока – М: ВШ 1989, с. 360

4. Баймаков Ю.В., Журин А.И. Электролиз в гидрометаллургии. – М: Металлургия, 1977, с. 361

Қосымша әдебиеттер

1. Методические указания к лабораторному практикумуму по теории

и технологии электротермических производств. Часть 2. – Ш.: 1988

2. Емлин Б.И., Гасик М.И. Справочник по электрохимическим

процессам. – М: Металлургия, 1977

3. Порада А.Н., Гасик М.И. Электротермия неорганических

материалов. – М.: Металлургия, 1990, с. 232
Дәріс 2. «Сулы ерітінділер электролизі»

Дәріс сабақтың мазмұны:

1. Анодты және катодты материалдарды таңдау. Анодты және катодты процестер.

2. Анодттар мен катодтарға қойылған талаптар.

3. Электродтардағы кернеу. Ерітінділер құрамы. Электрөткізгіштік.

Электродты материалдар. Электрод материалдарына талаптар қойылады – сутегі мен оттегі бөлінуінде ток кернеуінің күші артуы осылар үшін мүмкіндігінше аз болу керек. Электрод материалдарын таңдағанда өнімсіз электродтардың поляризациясына электроэнергияның шығымы төмен болу қажеттілікті сұрайды. 7.1 суретінде көріп тұрғанымыздай ең жақсы катодты материал ретінде платинденген платина болып табылады, бірақ бағасы оте жоғары болғандықтан және кеуекті (губчатый) қабатының тұрақсыздығына байланысты электродты материал ретінде қолдануға болмайды.


Рис.7.1 Поляризационные кривые выделения водорода на некоторых металлах из раствора NaОН (16 вес.%):  при 25С; - - - при 80С.
Темір тобының металдары сілтілік ерітінділерде тұрақты, ток кернеуінің күші артуы жоғары емес және катод материалы ретінде қолдануға келеді. Темірде және кобальтта ток кернеуінің күші артуы никельге қарағанда бірнеше он дананың милливольтына кем. Басқа металдар (Ti, Pb) сутегінің ток кернеуінің күші артуы жоғары мәндермен сипатталадыжәне іс жүзінде қолданбайды.



Рис.7.2 Поляризационные кривые выделения кислорода на некоторых металлах из раствора NaОН (16 вес.%) (Ni(S) – содержащее серу никелевое покрытие): при 25°С;- - - при 80°С
Ерітінді құрамы. Электролит құрамы мен концентрациясы, және ваннаның конструкциясы мен қанау тәртібін (режимы ее эксплуатации) таңдау электролизердың мақсатына және электролиттерде және контакті орындарында ток күшін жоғалтып өнімсіз электроэнергияның шығуын максимальды төмендетумен байланысты. Су электролизі үшін электролит ретінде KOH және NaOH ерітінділерін қолданады. Болат коррозияға ұшырауын төмендету үшін электролитке 2 – 3 г/л К2Сr2О7 енгізеді. Электролизерге жарамды болып табылатын құрамында 10 мг/л -нан көп емес хлоридтер және 3 мг/л -ге жуық темір бар, судың электрлік өткізгіштігі 10-3 См∙м-1 жоғары болмауы керек. Бірақ электролизер электр тоғын пайдалану үшін таза су қолдану керек, өткізгіштігі 10-4 См∙м-1, құрамында 1мг/л -нан жоғары емес темір, 2 мг/л хлоридтер және 3 мг/л құрғақ қолдықтар бар.

Сілтілік тұманнан газдарды тазартуды шыны мақтамен толтырылған саптамасы бар фильтрлерде жүргізеді. Сутегіні оттегі қоспасынан t0 ≈ 100 - 130 С никель-алюминии және никель-хромды катализаторлары бар түйіскен аппараттарда жүргізеді.



Сілтінің оптимальды концентрациясын таңдағанда ерітіндінің меншікті электр өткізгіштігінің әртүрлі температурада концентрацияға тәуелділігін білу керек. Осы тәуелділікті көрсететін қисық, барлық температураларды максимумнан өтеді (3 сурет).


Рис.3. Зависимость удельной электропроводности растворов NаОН (а) и КОН (б) от концентрации при различных температурах
КОН ерітіндісінің максимальды электрөткізгіштігі NаОН -ке қарағанда жоғары, бірақ NаОН арзан. Сондықтан, электролизді ванналарға екеуі де бірдей қолданылуы мүмкін. Өнеркәсіпті ванналарда максимальды электрөткізгіштіктері NаОН ерітіндісі – 21% -гі, ал КОН ерітіндісі – 32% -гі. Іс жүзінде 16 – 20% NаОН ерітіндісін және 25 – 30% КОН ерітіндісін қолданады.

Температура. Сілтілік сулы ерітіндісінің электролизін газдар бөлінуінің ток кернеуінің күші артуын және электролиттің меншікті кедергісін төмендету үшін жоғары температурада жүргізеді. 7.4 суретінде сілтілік ерітіндінің температура, меншікті кедергі және оптимальды концентрация арасындағы тәуелділік көрсетіліп тұр.


Рис. 4. Зависимость оптимальной концентрации (1, 2) и удельного сопротивления (3, 4) растворов КОН (1, 3) и NаОН (2, 4) от температуры.
Электролиз процесінің көрсеткіштері. Электролизер клеммаларының кедергісі (Uр) судың ыдырау кедергісінен Епр (Епр – оттегініңжәне сутегініңтепе-теңдік потенциалдарының айырмашылығы (1)Епр = - ), осы электродтардың сутегімен оттегінің 2)ток кернеуінің күші артуы және ток күшінің жоғалуларының қосындасынан3)ΣIRОм тұрады, мұнда ең маңыздысы – электролиттегі IRЭл + IRгаз, диафрагмада IRдиафр және электродтар мен тұіскен орындарында IRОм, В кернеуінің азаюы:

Up= Епр + + +I(Rэл.+Rгаз+Rконт.), (7.1)

где I – электролизердағы жұмысшы ток, А.

Сутегі (оттегі) жұмысшы токтың тығыздығында кернеуінің күшінің артуын Тафель теңдеуі η = а + blgi бойынша анықтауға болады, мұнда а және b электрод материалына және электролит ерітіндісіне сәйкес справочный мәндері.

Конструкции электролизеров. Все современные конструкции электролизеров относятся к фильтр-прессному типу с биполярным включением электродов. Схема фильтрпрес­сного биполярного электролизера для получения водорода и кислорода представлена на рис. 7.5


Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар:

1. Что является наилучшим катодным материалом?

2. Для выбора оптимальной концентрации щелочи что необходимо знать?

3. Каковы показатели процесса электролиза?

Ұсынылған әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

1 Прикладная электрохимия /Под ред. Томилова А.П. М: Химия 1984, с. 520

2 Прикладная электрохимия /Под ред. Ротиняна А.Л. Л: Химия 1974, с. 423

3 Вырапаев В.Н., Никольский В.А. Химические источники тока – М: Высшая школа 1989, с. 360

Қосымша әдебиеттер

1. Емлин Б.И., Гасик М.И. Справочник по электрохимическим

процессам. – М: Металлургия, 1977

2. Порада А.Н., Гасик М.И. Электротермия неорганических

материалов. – М.: Металлургия, 1990, с. 232

3. Зарецкий С.А. и другие. Электрохимическая технология неорганических веществ и ХИТ – М., ВШ 1980, 423с
Дәріс 3. «Ток бойынша шығым»
Дәріс сабақтың мазмұны:

1. Ерітінділер циркуляциясы жүйесіндегі ток шығымы.

2. Электролиз процесіндегі металдар шығымы. Шыламның түзілуі және оны қайта өңдеу.

3. Ауыр суды алу.


Ток бойынша шығымды төмендететін электролиз кезінде қосымша электрохимиялық және екінші реттік химиялық реакциялар жүреді:

ТШ = ттәж/ тт 100%,


мұнда ттәж – тәжірибе барысында бөлінген заттың саны граммен; тт – Фарадей заңы бойынша заттың саны граммен.

ТШ шамасы электролиз процесі қаншалықты дұрыс және мақсатына сәйкес ұйымдастырығанын көрсетеді.

Ток бойынша шығымды мына теңдемен де анықтауға болады

ВТ = Qт/Qтәж 100%,


мұнда Qт – Фарадей заңы бойынша қажетті электр мөлшері; Qтәж – шынында зат бірлігіне жаратылған электр мөлшері.

Жалпы жағдайда ТШ = 100%.

Ток бойынша шығымды катодты (ТШк) және анодты (ТШа) деп ажыратады, ойткені олар өзара тең емес болғандықтан.

Ток бойынша шығым электрохимиялық реакцияға жұмсалған заряд үлесі болып табылады. Өлшем бірлігі процентпен немесе берлік үлесі.

ТШ -ң мәні 100% тен жоғары да, төмен де болуы мүмкін. Егер электродта бірнеше электрохимиялық реакция жүретін болса және зерттелетін реакцияға тек зарядтың бөлігі қана жұмсалса, төмен болуы байқалады.

ТШ 100% -тен жоғары болады, егер:

1) Фарадей заңы бойынша есептелген шама жүріп жатқан реакцияға қарағанда n (өкізілген электрон саны) санының үлкен мағынасында алынса;

2) Электрод бетінде электрохимиялық реакциямен қатар, ток күшін талап етпейтін химиялық реакция жүретін болса;

3) Анодты еру кезінде материал жартылай механикалық жолмен жоғалса (дезинтеграция – металдың механикалық бұзылуы);

Электроэнергияның шығымы өнімнің бірлігіне теңдеу арқылы анықталады:


Wуд = U·105/a·ВТ кВт·ч/т,
мұнда U – электролизер клеммаларының кернеуі; a – электрохимиялық эквивалент.

Ерітінділер циркуляциясы жүйесіндегі ток шығымы. Ток шығымы, яғни жүйеде электрохимия өндірісінде жии кездесетін құбылыс, адасып жүрген ток деп аталатын пайда болады. Электролиттер жеткізуі орталықтандырылған және коллекторлары жалпы монополярлы электролизерлардың сериялық орналасуы алдын ала паралель электрлік тізбектердің пайда болуын анықтайды. Бірақ биполярлы электролизерларда ток шығымдары әсіресе жоғары.

Жалпы айтқанда ток шығымы электролдизерда қаншалықты ячейка саны көп болса, соншалықты ол жоғары болады және сутегі бойынша ток шығымына әсерін тигізеді, оны бөлек ячейкаларда 3 – 8 % азайтып.





Рис. 26.1. Схема путей утечки тока в системе катодных ячеек биполярного электроли­зера: 1—магистраль подвода питающего электролита со штуцерами; 2—магистраль отвода газожидкостной эмульсии со штуцерами; А – анодная ячейка; К—катодная ячейка

Ток шығымына әсерін тигізетін технологиялық және конструктивті факторлардың ішінде циркуляциялық каналдардың және газсұйық эмульсияны алып кететін канал-коллекторлардың ішкі қимасы және де әсіресе штуцерлер қимасы маңызды болып табылады.



Ауыр суды алу. Ауыр су нейтрондарды баяулату ретінде атомды энергетикада және сутегінің ауыр изотопы бар химиялық қосылыстарды алу үшін қолданады.

Электрохимиялық қасиеттері бойынша сутегі изотоптары біршама айырмашылығы болады.

Электрохимиялық әдіс ауыр судың концентрленгеніне негізделген. Электролиз процес барысында жеңіл (протия) және ауыр (дейтерия) сутек изотоптарының потенциалдарының әртірлі болу салдарынан жүреді.

Өнеркәсіпте энергетикалық шығым жоғары болу салдарынан электрохимиялық ауыр суды мерзімді әдіспен алу қолданбайды.

Өнеркәсіпте электролизер каскадында су электролизіне негізделген үздіксіз әдістерді қолданады.

Көп сатылы байытуды электролиз сатысымен және каталитикалық изотоппен айырбастыру оған қоса фазалық изотоппен айырбастыруды қиыстырып 1 г D2О -ға 100 кг жуық судың және 60 – 100 кВт∙ч электроэнергия шығымымен практикалық таза ауыр су (D2О 99,7% аз емес) алуға болады.

Өзін-өзі бақылауға арналған сұрақтар:

1. Величина ВТ что показывает?

2. Схема, поясняющая причины возникновения утечки тока?

3. Применение тяжелой воды?

Ұсынылған әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

1. Прикладная электрохимия /Под ред. Томилова А.П. М: Химия 1984, с. 520

2. Прикладная электрохимия /Под ред. Ротиняна А.Л. Л: Химия 1974, с. 423

3. Вырапаев В.Н., Никольский В.А. Химические источники тока – М: Высшая школа 1989, с. 360

4. Баймаков Ю.В., Журин А.И. Электролиз в гидрометаллургии. – М: Металлургия, 1977, с. 361

Қосымша әдебиеттер

1. Методические указания к лабораторному практикумуму по теории

и технологии электротермических производств. Часть 2. – Ш.: 1988

2. Емлин Б.И., Гасик М.И. Справочник по электрохимическим

процессам. – М: Металлургия, 1977

3. Порада А.Н., Гасик М.И. Электротермия неорганических

материалов. – М.: Металлургия, 1990, с. 232

4. Зарецкий С.А. и другие. Электрохимическая технология неорганических веществ и ХИТ – М., ВШ 1980, 423с

5. Н.Г. Бахчисарайцев и другие. Практикум по прикладной электрохимии. Л., Химия, 1990 – 304с

6. А.М. Ямпольский. Электролитическое осаждение редких и благородных металлов. Л., Машинолстроение, 1977, 96с

7. Багоцкий В.С., Скундин А.М. Химические источники тока. М. Энергоиздат. 1981.

8. Кудрявцев Н.Т. Электролитические покрытия металлами. М. Металлургия. 1979.

9. Полак Л.С. Теоретическая и прикладная плазмохимия. М., Наука, 1975, 305с
Дәріс 5. «Химиялық ток көзі (ХТК)»
Дәріс сабақтың мазмұны:
1. ХТК классификациясы және сипаттамасы. ХТК жалпы және ерекшкеленетін қасиеттері, олардың классификациясы.

2. ХТК негізгі сипаттамасы.



Гальваникалық элементтер. Сілтілі-мырыштық элементтер. Марганецті-мырышты элементтер. Дайындау технологиясы, қолданылатын материалдар және даму перспективасы. Сынапты-мырышты элементтер. Дайындау технологиясы, белгілеу жүйесі, қолданылуы, даму перспективасы.

Химиялық ток көзі (ХТК). ХТК –ң негігі сипаттамасы

Химиялық ток көзі деп, олардың ішінде кеңістікте бөлінген тотығу-тотықсыздану реакциялар химиялық энергиядан электрлік энергияға айналып жататын қондырғыларды айтады. Электрлік энергия, активті заттардың, ХТК жасаған кезінде электродтарда жиналған қанда да бір запасы, айналуларының арқасында ХТК электродтарын сыртқы кедергіге (жүк) тұйықтаған кезде пайда болады.

ХТК жұмыс жасау бойынша бөледі:

1) бірінші реттік ток көзі, олардаға активті заттар бір рет қолданады;

2) екінші реттік ток көзі, немесе аккумуляторлар, олардағы разряд кезінде жұмсалған активті заттар үздіксіз сыртқы ток көзі арқылы зарядталып қалпына келтіруге болады;

3) жағармайлық элементтер, немесе электрохимиялық генераторлар, олар үздіксіз жұмыс жасау үшін ХТК электродтарына қажетті заттармен қамтамасыздандыру керек.

Барлық электрохимиялық жүйе сияқты, осы ток көзінің электродтарында жүретін реакцияларының тепе-тең потенциалдарының айырмашылығымен анықталатын ХТК электр қозғаушы күшпен (ЭҚК) сипатталады.


: ebook -> umkd
umkd -> «Орта ғасырдағы Азия және Африка тарихы»
umkd -> ПӘннің ОҚУ – Әдістемелік кешені «Орта ғасырдағы Азия және Африка тарихы»
umkd -> Азақстан республикасының білім және ғЫЛ
umkd -> ПӘндердің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> 123 -беттің сі казақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> Экотоксикология» пәнінің оқу-әдістемелік кешені №1 басылым 050608-«Экология» мамандығына арналған
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі


  1   2   3


©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет