ОҚУ – Әдістемелік дисциплина комплексі



жүктеу 1.81 Mb.
бет1/10
Дата15.10.2018
өлшемі1.81 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ШӘКӘРІМ атындағы

МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ





3 деңгейлі СМЖ құжаты

ПОӘК

ПОӘК 042-18-9.1.47/03-2013



ПОӘК

«Ашыту өндірісінің биотехнологиясы 2» пән бойынша оқу – әдістемелік бағдарлама


№ 1 басылым

18.09. 2013г


ОҚУ – ӘДІСТЕМЕЛІК

ДИСЦИПЛИНА КОМПЛЕКСІ

«Ашыту өндірісінің биотехнологиясы 2»

« 5В070100» – «Биотехнология» мамандығы үшін

ОҚУ – ӘДІСТЕМЕЛІК БАҒДАРЛАМА

Семей

2013

Мазмұны


1 Глоссарий ………………………………………………………..3

2 Дәрісте……………………………………………………………5

3 Практикалық және зертханалық сабақтар………………….. 114

4 Курстық жұмыс (проект)…………......,.……………………………

5 Студенттердің өздік жұмысы................……………………………

1.ГЛОССАРИЙ

ОӘМ-да келесідей терминдер анықтамаларымен бірге берілген:

Тағамдық өнімдер – азық-түлік шикізатынан дайындалған және тағамда табиғи немесе өңделген күйінде қолданылатын өнім

Азық – түлік шикізаты – өсімдік, жануар, микробиологиялық және минерал негізіндегі объектілер, тағамдық өнімдерді өндіруде қолданылатын су.

Айдау - әртүрлі температурада қайнаған сұйықтықтардан қоспаларды бөліп алу процесі.

Спирт күштілігі – сусыз спирттегі проценттік құрамы.

Спирт-ректификат – бұл шамалы ған қоспадан тазартыған спирт.

Затирание - құлмақ сүтімен қайнаған массаны араластыру процесі.

Қанттарндырғыш - салқындатқыш-кептелу чаны.

Сапалы қанттанған масса құрғақ заттың 100 бөлігіндегі ашытылған заттардың суммасы (мальтоза + декстрины)

Бақылау снаряды – сусыз спиртке спирт қосқандағы спиртті өлшейтін құрал (100%-дық) .

Сыра – құрамында алкогольдің біраз ғана мөлшері бар және құлмаққа сәйкес иісі бар көне халықтық сусын.

Заторды дайындау – ферменттер көмегімен құлмақтың бөлімдерін ыдырату.

Құлмақ экстракті – ұсақталған құлмақты 95-96%-дық этил спиртінде экстрагирлеу арқылы алынған экстракт.

Сыра карбонизациясы - сыраны көмірқышқылымен қосымша қанықыру.

Арақ – тазартылған этил спирті мен суды араластырып, кейін су-спиртті қоспаны өңдеумен дайындалған күшті алкогольді сусынды айтады.

Ликерлі-құйылмалы өнімдер – құрамына спиртен басқа қант, лимон қышқылы, ароматтық,дәмдік және бояғыш заттар кіретін күшті алкогольді сусын.

Квас - сүт қышқылды және спирт қышқылды ашытудың аяқталмаған өнім, әлсіз алкогольді сусын.

Ашытылған жемісті және көкөністі сусындар – жемістер мен көкөністер шырынының және экстрактілерінің ашыту процесі аяқталмаған кезінде пайда болған өнім.

Синтетикалы эссенцияларда дайындалған газдалған сусындар - синтетикалы эссенция, тағамдық қышқылдар, бояғыштар және қант сиробы қоспасынан тұратын сулы ерітінді.

Газдалған десертті сусындар - құрамында жүзім шырыны, коньяк, жеміс-жидек шырыны, цитрусты тұнба қоспаларынан тұратын сулы ерітінді.

Құрғақ сусындар - құрамында қант, экстракт, эссенция, тағамдық қышқылдар және тағамдық бояғыштардан тұратын қоспа, сонымен қатар ол таблетка және ұнтақ түрінде дайындалады.

Тағамдық өнімдердің қауіпсіздігі - тағам өнімдерінде адам организміне қауіп төндіретін токсикалық канцерогендік, мутагендік т.б. заттардың болмауын қадағалау.


МОДУЛЬ 1 ЭТИЛ СПИРТІНІҢ ӨНДІРІСІ

1 Дәріс. Этил спиртінің өндірісі


Жоспар:
1. Этил спиртінің негізгі қасиеті.

2. Мелассадан спирт өндіру

3. Мелассаны антисептирлеу және сироптау


  1. Этил спиртінің негізгі қасиеті.

Этил спирті - ерекше иісі дәмі бар,түссіз мөлдір сұйықтық. Этил спирті суға қарағанда тез ұшады. Кез келген мөлшерде су мен араласа береді. Химиялық таза спирт бейтарап реакция береді; аздаған органикалық қышқылдар бар, сондықтан әсері әлсіз қышқыл. Спирт және оның ерітінділері тез жанады және әлсіз көк түсті ,жану кезінде газ және су түзеді.

Спирттің жану жылулығы 6364 ккал/ кг. Спирт парлары адам организіміне зиян. Ауадағы рұқсат етілген концентрация шамамен 1 мг/л, токсикалығы 16 мг/л.

Спирт заводттары спирт-ректификат және спирт-ректификаттың жоғары таза түрін шығарады.

Спирт-ректификат - бұл спирт негізгі қоспалардан тазартылған :қоспа мың пайызын құрайды. ГОСТ бойынша беріктігі 95,5%кем емес.

Спирт-ректификат жоғары таза - бұл тазартылған спирт қоспасы (он пайыз шамасында, ГОСТ бойынша беріктігі 96,2% кем емес.

Спирт беріктігі деп оның пайыздық мөлшердегі сусыздығын айтамыз. Салмақтық пайызы деп 100 г ерітіндідегі мөлшерін айтамыз. Көлемдік проценті деп 100 мл ерітіндінің миллилитрдегі пайыздық мөлшерін айтамыз.

Гост 3639-61 сәйкес сулы –спирт ерітіндісіндегі спирт мөлшерін қалыпты температурасы 20 С.Литр мен өлшегендеде температура шамасы 20 С. Спирт беріктігі 88 пайыз болса онда сусыз сприт мөлшері 88 литр деген сөз.


2. Мелассадан спирт өндіру.
Мелассаның өзіне тән ерекшеліктері:

Меласса құрамында 80 % құрғақ заттар, оның ішінде 45-50% сахароза.

Мұндай концентрацияда микроорганизімдер дамымайды да ұзақ сақталады. Өңдеу кезінде су мен араластыру керек,араласқан меласса сиропталған болып саналады .Меласса микрофлорасы көп түзілістерден тұрады. Ашыту кезінде зиян болмас үшін және микрофлораның әлсіз әсері болмас үшін мелассаны өңдеу алдында антисептейді. Антисептеудің негізі болып мелассаны сера және тұз қышқылынан және басқа антисептерден өңдеу.

Мелассаның негізгі құрамы сахароза, сондықтан солод және зең саңырауқұлағы меласса өңделуін қажет етпейді.

Мелассада фосфор мөлшері аз, ол дрожжының қоректенуіне қажет, сондықтан мелассаға қосымша фосфор қосады.

Азот мелассада жеткілікті сондада кейде азот қорегін қосады (1%)



Мелассада ашымайтын заттар көп, ол дрожжы дамуына қиындық тудырады,сондықтан ауа мен желдетеді.

Мелассаның спиртке ауысуы схема арқылы жүзеге асады: Үздіксіз өңдеуде екі схема бар:екі жәрне бір топтық. Екі топтық схема суслоның екі концентрацияда дайындалуын қамтамасыз етеді (сурет 1). Дрожжының дайындалуы үшін мелассаны 11 -13% концентрация шамасында ашыту чанында құйылуы - 33-35%. Мелассаны комплексті өңдейді. Одан спирт және сұйық қышқыл алады. Кәрі ашымақтан дрожжыны бөліп алып одан нан ашытатын дрожжы алады. Меласса бардасынан глютамин қышқылын алады, бетаин, глицерин және барда золасын, бардада азықтық дрожжыны өсіреді.


Сурет . 1. екі топтық схемада мелассадан спирт спирт өндіру: 1 – меласса үшін бак; 2 - ұстауыш; 3 - насос; 4 - напорлы бак; 5 - меласса өлшеу үшін таразы; 6 - жинақ өлшенген мелассаға; 7 –су бүркегіш суық және ыстық суға; 8 - чанок сера немесе тұз қышқылына; 9 - чанок формалинге; 10 - меласса сироптеуіш; 11 – сироптеуішке бөлгіш; 12 - антисептеу қышқылына бак; 13 - сироптеуіш (11-13% құрғақ зат); 14 - шығын-домер; 15 – бірінші-каскадты ашыту чаны; 16 - екінші каскадты ашыту; 17 –көпіршік ұстауыш; 18 – спирт ұстағыш.
3. Мелассаны антисептирлеу және сироптау

Бір топтық схема мен жұмыс істегенде антисептирлеуге бүкіл ерімеген мелассаны және концентрациясы 60% сиропты пайдаланады.Спирт өндірісінде қышқылдылықты градус пен көрсетеді,яғни мл 1 н мөлшерінде сілті ерітіндісі, 20 мл ерітіндіні бейтараптауға ,1 мл 1 н сілті ерітіндісі 1` қышқылға тен.

Мелассаны 1,5-2,0 қышқылдылыққа дейін сера қышқылымен қышқылдандырады,тұз қышқылымен 1,1-1,3°, содан кейін қышқылданғаннан кейін 2-3 сағат солод сусласында және диаммонийфосфат немесе ортофосфор қышқылында ұстайды.Әр бір себінді жасаған сайын орта мөлшерін көбейтіп отырады.

Бір топтық схемалы ашытуда әр бір себінді жасаған сайын орта мөлшерін көбейтіп отырады,екі топтық схемада концентрация бір қалыпты болып қала береді. Барлық себіндіге ортаны сапалы мелассадан және солод суслосынан дайындайды,оны 10% меласса сиропына мөлшерлеп алады. Солод суслосын мальтоза мен алмастыруға болады, мелассалы сироптеуге не бәрі 1 % мөлшері қажет. Сахарометр бойынша құрғақ заттар концентрациясы солод суслосында 10-12% болуы керек.

1 кестеде көрсетілген:

Себу

1

2 және 3

4

5

6

Сахарометр бойынша құрғақ заттарконцентрациясы, %

13-14

14-15

15-16

16-17

17-18


Меласса сироптеудегі құрғақ заттар концентрациясы
Меласса сиробына екі топтық схемалы ашытуда құрғақ заттар концентрациясы сахарометр бойынша - 13-14% барлық себінділерге қосылады. Қоректік ортаға 1, 2, 3 себіндіге фосфор қорегі қажет емес, ал 4- бастап ортофосфор қышқылын немесе диаммоний фосфатты меласса сироптеуге арналған 0,12 % мөлшерінде қосады. Бастапқы 4 ортаға себінді қышқылдылығы 0,5° Т, және 6-0,7-0,8 Т.

Барлық стадияларда дрожжы мен араластыруда ашыту температурасы 20-30°С. Меласса сироптеу үшін алғашқы 4 себіндіге және солод суслосына автоклавта 0,5 аты да 30 сағат стерилдейді, ал 5-6 ға автоклав көлемі үлкен болғандықтан 1 сағат қайнатады. Таза дрожжы культураларын лабороторияда таза НИИСП культураларынан алады.

Пробиркаға 10см3 стерилді суслоны құяды, термостатқа 28-29 °С қояды. Дрожжы клеткалары көбейе бастайды, 4-6 сағаттан соң оларды 200-250 см3 сыйымдылықтағы стерилді қоректік ортаға үлкен көлемде 500см3 колбаға ауыстыруға болады. Ашыту ұзақтығы 20-24сағат. Колбадан көлемі 500см3 дрожжыны 3 литрлік, ішінде 2 литр стерилді қоректік орта бар колбаға ауыстырады. Екі сағаттық ашытудан кейін дрожжыларды 3 литрлік 4 колбаға құяды, олардын 3- уін тоңазытқышқа 4°С температуға қояды. Олар өміршендігін жоғалтпай және ашымай бұл температурада 1 ай сақталуы мүмкін. Төртінші колбаны 16-18 сағат ашытудан кейін ішінде 20 литр қоректік ортасы бар 25 литрлік маточникке ауыстырады. Маточниктен дрожжыны кішкенеге одан үлкен апаратқа таза культураға ауыстырады. Біріншінің көлемі 900л (750литр қоректік орта), ал екіншінікі 10,0м3 (5,0 м3 қоректік орта).

Таза культуралы кіші аппарат 3 порциялы қоректік ортамен толтырылады.

Жалпы толық ашу 30-36 сағат, сау дрожжы клеткалары пайда болады.

Таза культуралы дрожжыны үлкен аппараттан дрожжы регенераторға ауыстырады таңдауда 10-11% сахарометр бойынша бір топтық және екі топтық схемалы 6,5-7,5 ауыстырады.

Ашыту ұзақтығы 18-20 сағат. Дрожжылар қарқынды түрде ауа жетіспеген де дамиды яғни аэрациялауда.

Сурет 2. Бір топтық схема



Бірініші дрожжы регенераторға 90 %толғаннан кейін одан 50 % дрожжыны екінші дрожжы генераторға жібереді және екі дрожжы генераторға сусло жібереді.

1 сағат ішінде дрожжы регенераторға ағатын сусло мөлшері тәжірибе жүзінде коэффициент құйылымы жалпы мөлшері 16-18%. Сахарометр бойынша дрожжегенаротордағы концентрациясы 14-15%, спирт концентрациясы 2,5-2,6 жетеді.

Бүкіл процесс кезінде дрожжы генерлеу массасын үздіксіз 1 м3 та 3,5-4,0м3 ауа шығымында аэрирлейді.

Дрожжгенератор көлемі ашыту чанының 20-25 пайызы,нан пісіретін дрожжыдағы 25-30 пайызға үлкейеді. Дрожжегенерлеудің ұзақтығы 6-7 сағат. Дрожжерегенаратор стадиясында мелассадағы қанттың 30 пайызы ашиды. Дрожжы клеткалары 1см3 та 90-110 млн ға жеткенде ашыту батареясының 1-чанына құйылады. Ашыту чанын дезинфекция үшін босату екі схемалы ашытудада жүргізіледі

Негізгі ұғым: этил спирті, меласса, спирт-сырец, ректификат, ассептирлеу мелассаны, мелассаны сироптеу.


Бақылау сұрақтары:

1. Этил спиртінің химиялық құрамы және оның негізгі құрамы.

2. Мелассаның химиялық құрамы.

3. Меласса микрофлорасы

4. Этил спиртін өндірудегі мелассаның негізгі қасиеті.

5. Спирт-сыра немесе ректификат өндірудегі негізгі технологиялыық схема.

6. Мелассадан 1 топтық схема арқылы спирт өндірісі.

7. Мелассадан 2 топтық схема арқылы спирт өндірісі.

8. Мелассаны ассептирлеу.

9. Сироптеу мелассаны.


Әдебиеттер тізімі:

1. Иванов А.И. Оборудование спиртового производства. М.: Пищевая промышленность, 1972. - 216 с.

2. Климовский Д.Н., Смирнов В.А., Стабников В.Н. Технология спирта. - М.: Пищевая промышлнность, 1967. - С. 278-300.

3. Слонимер Б.М. Монтаж предприятий пищевой промышленности. Краткое справочное пособие. - М.: Машгиз, 1960. - С. 275-278.

4. Фертман Г.И., Шойхет М.И., Чепелева А.С. Технология бродильных производств. - М.: Высшая школа, 1966. - С. 93 -112.

5. Фертман Г.И., Шойхет М.И. Технология спиртового и ликероводочного производства. - М.: Пищевая промышленность, 1973. - С. 6 -218.


2 Дәріс. Этил спиртінің өндірісі.




Дәріс жоспары:

1. Дрожжы дайындаудың технологиялық схемасы

2. Қантты-сырецті ашыту және қайта өңдеу.

3. Ашыту. Үздікті және үздіксіз ашыту жолдары

4. Ашымақты жылдамдату және спирт ректификаты.
1. Дрожжы дайындаудың технологиялық схемасы

Мелассаны насос пен автоматты сынама алғыштың 1- содан 2- жібереді, одан ол өлшеуге түседі, ол таразыда орнатылған. Таразыда өлшеніп жатқанда, екінші жинақтауышта меласа құйылып жатады 4. Бұнда меласса өлшеуіштен түсетін қышқылмен және антисептикпен араласады 5,6.

Тәуліктік қорға есептелген орынға жинақтауыштан түседі 8. Сера қышқылын аралстыруға арналған құрылғы қышқылдандыруға пайдаланылады. 8 сағат ұстаудан кейін меласса қоспасы және қышқылы, антисептик 16-18 сағат ішінде насоспен сорылып напорлы чанға түседі. Насос электро двигательмен 11 редуктор арқылы 10 келеді. Автоматталған жұмысы үшін напорлы чанда чанның қақпағынан изолирленген байланыстырғыш датчик 18 орнатылған. Осы датчиктердің реле арқылы мелассаны напорлы чанға жіберетін автоматты қосатын насостың электродвигателдері бар.

Завод жұмысында 1-1,5 сағат аралығы болуы үшін пластина меласса қалыңдығына сәйкес есептелінеді. Чаннан пневматикалық клапанға және регулятор шығымы сумен араласатын сироптеуішке меласса үздіксіз түсіп отырады.

24 Меласс шығымы екіншілік прибордан бақыланатын пневматикалық клапанмен байланыстырылған .

Сусло концентрациясы плотномермен өлшенеді 25. Концентрациясы үнемі суық су трубасына орнатылған пневматикалық клапанға әсер ететін екіншілік құрылғымен жабдықталған. Қажетті температура терморегулятормен тұрақталады, ол ыстық су трубасымен бекіген пневматикалық клапанмен байланысқан.


3-сурет. Мелассаны өңдеудегі апараттық- технологиялық дрожжы әзірлеу схемасы

Құрғақ заттар заттар концентрациясы сахарометр бойынша 20-22 пайыз суслодрожжерегенераторға одан ашыту батареясына түседі. Датчиктер дрожжы регенераторда бекітілген. Схема алдын ала автоматты құрылғы арқылы ойластырылған 17.
2. Қантты-сырецті ашыту және қайта өңдеу.

Өңдеу кезінде ашыту уақыты 45-50 сағат, бұл дегеніміз қант мелассасының ашуынан екі есе аз. Сусло концентрациясы 14-15 пайыз, дрожжырегенараторда 28-29С, ашыту чанында 30-31С. Химикат шығымы кг/т: карбамид 7, 5, ортофосфор қышқылы және диаммонийфосфат 2,5. Жүгері экстрактісін қосады 20кг-ға 1т қант өлшемінде шамамен.


3. Ашыту. Үздікті және үздіксіз ашыту жолдары

Қанттанған ашыту чанын біртіндеп толтырып отырады да дрожжыны бірінші ашыған массамен бірге қосады одан кейін дрожжысыз төгеді. Дрожжыларды сусломен қатынасы 50% болатын жылдамдықта ағызады. Дрожжылар көп болса жоғары қышқылдылықтан (0,7-0,9°) амилаза инактивациясы жүреді.

Ашыту ұзақтығы 72 сағат Спирт шығуы 1-кезеңде 0,8 дал 1т крахмал шамасында. 3 тәулік ашытуда температурасы 19-20С. Ашыту чанын болған соң жуады, дезинфицирлейді сосын қайтадан жұмысқа қосады.

Үздіксіз ашыту

4-сурет.Суслоны үздікс із ашыту схемасы:

1 - дрожжанка; 2 - возбраживатель; 3 - Басты ашыту чаны; 4 - бродильные чаны; 5, 6 - насос; 7 – спирт ұстағыш; а, б – трубопроводтар босату және стерилдеу кезінде чан босту үшін
4. Ашымақты жылдамдату және спирт ректификаты.

Жылдамдату деп сұйықтықты әр түрлі қайнаған температурада бөлу. Бұның негізі ұшып кететіндігінде, әр түрлі пар қысымына ие бір температурада. Спирті бар материал болып ашымақ саналады. Оның құрамында 7-10 пайыз спирт бар. Бұдан басқа ашымақта қышқыл, тұз, белоктық заттар бар.


Ашымақты жылдамдату

Ашымақтан спиртті брагоперегонды аппаратпен шығарады,сонымен қатар спиртпен қоса ұшқыш қоспалар шығады. Жылдамдатып шығару кезіндегі дистилятты спирт-сырец деп атайды, онда өлшенген затты –барда.

Брагоперегонды аппарат колонадан тұрады, дефлегматор және тоңазытқыштан тарелка ортасында пар өтуге арналған саңлау бар. сурет 5. Саңлауда қақпақ бар. Тарелка перифериясында ашымақ төгуге арналған стакан бар. Бұл қарапайым бірқалпақты тарелка бір реттік қайнатуға

5-сурет.


Тарелка схемалары

А - бәр реттік қайнатуға, б - екі реттік қайнатуға.

Ашымақ калоналары екі –төменгі және жоғарғы бөліктен тұрады. Төменгіден спирт ұшады, ал жоғарғыдан көп қабатты қайнаудан бекиді. сурет 6


6-сурет
Бір калоналық брагоперегонды аппарат схемасы: А – спирттік бөлік; Б - ашыту бөлігі; 1 - колонна; 2 бардалы - регулятор; 3 - дефлегматор; 4 - спиртке арналған тоңазытқыш; 5 – сынама үшін тоңазытқыыш; 6 - сборник жидкости из пробного холодильника жинақтауыш сұйықтық қа арналған сынама тоңпазытқышы; 7 – гидравликалық сақтандырғыш; 8 - фильтр; 9 - спиртке бақылау шамы; 10 - ашымақ үшін смотрры шам.
Спирт ректификациясы

Ректификация мақсаты- ректификатталған спирттен барынша аз қоспа алу және оның жоғары дегустациялық сапасы.


Кесте 2 Ректификацияланған спирт көрсеткіші
Көрсеткіш Спирт сорты

Көрсеткіштер



СПИРТ СОРТТАРЫ



1-го

Высшего

Экстра

Этил спиртінің құрамы (күштілігі)% об., кем емес

96

96,2

96,5

Күкірт қышқылының тазалығына сынама

ұстайды

ұстайды

ұстайды

200С, мин қышқылдылығына сынама

10

15

20

Альдегидтер құрамы, мг/л кем емес

10

4

2

Май мөлшері кем болмауы керек

15

4

3

Эфир мөлшері кем болмауы керк, мг/л

50

30

25

Фуксинді күкірт қышқылының метил спиртіне сынама

ұстайды

ұстайды

ұстайды

Бос қышқылдар мөлшері ( С02 -сіз) 1 лсусыз спиртте, мг, кем емес

20

15

12

Фурфурол мөлшері

жіберілмейді

жіберілмейді

жіберілмейді

Ректификатталған спирттің жоғары тазалықта алу

Спирт-сырец үшін келесі системалы аппараттарды қолданады-бір каллонналы, үздіксіз қозғалысты - 2, 3, 4 каллоналы, үздіксіз әдісті брагоперегонды және ректификационды аппарат

Аппарат (сурет. 7 (5.32)) 1 трубкалы каубты қайнауыш элеменнтен тұрады 2, ректификационды колонна 3, дефлегматора 4, холодильника 5, спиртті шам 6. кубка құйылған спирт сырец пар мен қызиды. Жылытатын элементтен басқа барботер –ашық парға.

Негізгі түсінік: дрожжи, ашыту қантты-сырецті, қантты өңдеу, үздіксіз ашыту, ашымақты жылдамдату, ректификатталған спирт

Бақылау сұрақтары:

1. Дрожжының дайындалу схемеасы.

2. Қант-сырецтің өңделуі және ашуы.

3. Периодты ашыту жолы

4. Үздіксіз ашыту.

5. Ашымақты жылдамдату.

6. Ректификация спирт.



Сүзіндінің фильтрленуі фильтрациялық чанда.
Е- бастапқы суслодағы құрғақ заттарды қалыпты сақтап тұрады ,%; е
Лекция № 11 ликерлі құйылмалы өнім өндірісі.
Спирттік тұнбалардың және морстың дайындалуы.
Практикалық және лабораториялық сабақтар

: ebook -> umkd
umkd -> «Орта ғасырдағы Азия және Африка тарихы»
umkd -> ПӘннің ОҚУ – Әдістемелік кешені «Орта ғасырдағы Азия және Африка тарихы»
umkd -> Азақстан республикасының білім және ғЫЛ
umkd -> ПӘндердің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> 123 -беттің сі казақстан республикасы білім және ғылым министрлігі
umkd -> ПӘндердің ОҚУ-Әдістемелік кешені
umkd -> Экотоксикология» пәнінің оқу-әдістемелік кешені №1 басылым 050608-«Экология» мамандығына арналған
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет