География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі. Жоспар. Кіріспе



жүктеу 1.03 Mb.
бет6/6
Дата17.07.2017
өлшемі1.03 Mb.
1   2   3   4   5   6

Тіл дамыту іс-әрекетінде үлкен ерекшелік үлесіне қарай "табиғатты бейнелеу әдісінен" "сөздік-әдеби әдісін" өз бетінше бөліп қарауға болады. Сөз белгілі бір формада және деңгейде кез келген іс-әрекетті қолдайды және ол экологиялық тәрбиеде үш маңызды қызметті атқарады. Мәселен, "диалог" түрінде (әңгімеде, пікір алмасуда) үлкен мен баланың қарым-қатынасында табиғат туралы және ондағы адамдардың іс-әрекеті туралы түсініктердің көрініс табуымен нақтыланады. "Монолог" арқылы (мұғалімнің әңгімесі, кітап оқуы) балалар білімнің жаңа саласына енеді.

Тіл дамытудың үшінші формасы өте маңызды. Онда балалармен белгілі бір ой жүйесіне негізделіп құрылған әңгіме барысында баланың табиғатпен байланыс жөніндегі түсінігі қалыптасады. тіршілік объектісінің өмір сүру ортасына тәуелділігі, құбылыстардың заңдылықтарын түсіне білуі жүзеге асырылады. Осындай әңгіменің көмегімен балалар табиғат құбылыстарын түсінудің жаңа деңгейіне көтеріледі. Бұл экологиялық ойдың, экологиялық сананың қалыптасуының бастауы болып табылады.

Жоғарыдағы әдістерді саралай келіп, балалардың экологиялық тәрбиелілігінің деңгейі мен тұлға ретіндегі экологиялық білімін дамыту мақсатында жүргізілетін мынадай жұмыс түрін ұсынамыз:

балабакшаның немесе мектептің, туған қаласының орнын кар-


таға белгілеп, тәрбиеші көмегімен желімдеу;


  • теңіздер мен мұхиттар жөнінде карапайым тусініктер беру;

  • өздеріне таныс қалаларды үлкен жолаушалармен белгілету;

таныс немесе балалар өздері білетін жануарлар мен өсімдіктер
түрлерін белгілеу;

экологиялық таза емес аймақтарды белгілеп, желімдеу.


Картамен жүргізілетін мүндай жүмыс түрлері балалардың алғашқы географиялық танымдарын қалыптастырып және оқу іс-әрекетінің бастапқы дағдыларын игере білуге, өз елінің кейбір экологиялық жағдайларын таныпбілуге мүмкіндік береді. Осы бағыттағы жұмыс түрлерін балалар үлкен құлшыныспен, қызығумен ынталы атқарады және ересектердің түсіндіргенін, қүрдастарының жауаптарын тыңдап, ұжымдық әңгімеде өзінің ой-пікірін айтуға дағдыланып, белгілі бір тұжырым, қорытынды жасауға белсенді түрде қатыса алады.

Өнер туындыларынан көрмелер ұйымдастыру, ондағы табиғаттың әсем көрінісін балалардың әңгімелеп жеткізе білуі олардың сезімдік талғамын, әдемілікке ұмтылу қабілеттерін дамытады. Кішігірім көрмелерді көру, мұражайларға саяхат жасау, мәдени байлықтарды бағалай білу баланың тұлға болып қалыптасуына ықпал етеді. Үлкендердің басшылығымен қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып ұйымдастырылатын жақын жердегі экожүйелерге, орманға, жорықтарға шығу, көргендерін шамаларына қарай қағаз бетіне түсіру — экологиялық-сауықтыру мәні бар өте маңызды жұмыстар. Бұдан балалар таза ауада демалып, табиғат әсемдігінен талғамдық ләззат алады, өсімдіктер мен жануарлардың бірлестігі туралы біледі, олардың қимыл-қозғалыстарын бақьглайды. Тіпті тірі табиғатпен осылайша өзара қарым-қатынас жасау балалардың табиғат аясында тәртіп нормаларын сақтап, мәдениетті демалуға үйретеді.

Жоғарыда үсынылған әдіс түрлері тек шартты түрде ғана теориялық топтарға бөлініп бөршіп отыр, ал оларды балалардың күнделікті іс-әрекетінде орынды пайдалана білу, белгілі бір нөтижеге қол жеткізу тәрбиеші-ұстаздардан кәсібіне сәйкес білімділікті, шығармашылық ізденіспен жұмыс істеуді талап етеді.

Қазақстан Республикасының 2005-2010 жылдарға арналған білімді дамытудың мемлекеттік бағдарламасында "Адамзат жинақтаған білімді қарапайым түрде меңгеру деген білім мақсаты қазіргі ақпараттық ағымның үндеуіне шанысты пайдасыз болып қалды. Басты нәрсе білім, білік, дағдыларды механикалық түрде беру емес, ақпараттық-интеллектуалдық ресурстарды өз бетімен ала алатын, талдай білетін, идея бере алатын, ылғи даму үстінде болатын және жылдам өзгерістегі әлем жағдайында іске асыра алатын тұлға қалыптастыру болып саналады" деп атап көрсетілген.

Иә, кай мемлекеттің де негізгі тірегі - білімді де білікті іскер де белсенді адамдар. Сондықтан да коғам талабына сай қоғамды көркейтетін, дамытатын жастар тәрбиелеу - ең маңызды мәселе. Қазақстан Республикасының "Білім туралы занында мемлекеттік саясат негізінде ең алғаш рет "Әр баланың жеке қабілетіне қарай интеллектуалдық дамуы, жеке адамның дарындығын дамыту" сияқты өзекті мәселелер енгізіліп отырғаны мәлім. Біздің қазіргі мектептің маңызды мәселелерінің бірі: оқушылардың шығармашылық белсенділігін арттыру және білімді өз бетінше алуы және оны қолдана білуі. Бұл мәселерді шешу үшін ақпаратқа және саналы еңбекке бейімдеу, ғылым мен мәдениет саласында белсенді қызмет етуге тәрбиелеу кажет.

Табиғатты корғау - ең алдымен халықтың экономикасын көтеру, табиғатты көріктендіру болашақ ұрпаққа бай мұра қалдыру деген сөз. Әрбір саналы, сауатты қоғам мүшесі осы үш түрлі негізі міндетті орындауды борышым деп білсе, табиғат артық ысырап болмайды, ел қазынасы ортаймайды.

Табиғатты корғаудағы мақсаттың өзі, бір жағынан, табиғаттағы барды көбейту, жойылып азайғанның орнын толтыру болса, екіншіден, коғам мен мемлекетке керектігін пайдаға жарату. Алайда табиғаттан алу үшіп оның барын сақтау, көбейту, еселендіре түсу жағы ескерілуі тиіс.

Экология - (грекше "oikos" - үй, мекен жай және "logos" - зерттеу) барлық тірі ағзалардың бір-бірімен және олардың сыртқы ортамен байланысын зерттейтін ғылым. Бұл терминді 1866 жылы ұлты неміс австриялық ғалым Эрнст Геккель ұсынды. Экология ғылым ретінде XX ғасырдын басында ғана жаратылыстану ғылымдарынан бөлініп шықты, дегенмен де тек биология ғылымының саласы ғана болып отыр. Айналадағы барлық дүние "табиғат" деп аталады да, "экология" тек ғылыми ұғым болып табылады.



Оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру деп адамның қоршаған табиғи ортаға саналы көзкараспен қарап, оның байлықтарын үлкен парасаттылықпен пайдаланатын, табиғи ресурстарды байыта түсудің қажеттілігін түсінетін, қоршаған табиғи ортаны қорғауға белсене араласатын көзқарасты калыптастыруды айтамыз.

Қосымшалар:

Кесте 3

Физикалық география курстарындағы экологиялық білім жүйесі.




Пән

Бағдарлама бөлімдері

Экологиялық білім мен біліктіліктер










1.

Физикалық

Кіріспе

Экскурсия ауданында табиғатқа оң және теріс




география




ықпал мысалдары. Теріс зардаптарды болдыр-




(6-сынып)




маудың мүмкіндіктері. Орманды тазарту жүмыстарына қатысу.







План және

Аудандардың қолайсыз экологиялық жағдай-







карта

ларын картада кескіндеу. Шаруашылық іс-әре-кеттердің зардаптарын карта бойынша болжау. Табиғатты көркейту және қорғау картасын . жасау.







Литосфера

Адамның жер бедерін өзгертуі, эрозияның үдеуі және оны болдырмау. Өз жерінің мысалында пайдалы қазбалардың пайдаланылуы.




-




Жер қойнауын қорғау біліктіліктері. .





Пән

Бағдарлама бөлімдері

Экологиялық білім мен біліктіліктер







Гидроефера

Адамның шаруашылық іс-әрекеттеріңің- нәтижесінде су қасиетінің өзгеруі. Ластаушыларды тасымалдауда мүхиттық ағыстардың рөлі. Материктердің ішкі суларың пайдалаиуда экологиядық зардаптардың байқалуы, олар-ды ескерту. Суды қорғау шараларын жүзеге асыру.







Атмосфера

Қалаларда ауа-райының өзгеруі, ластаушылардың желмен тасымалдануы. Шаруашылық іс-әрекеттің климатқа әсері. Атмосфераны қорғау шараларын жүзеге асыру.







Бирсфера

Биосфера мен адамның өзара әсері. Сирек және жойылып кету түрлері. Биосфераны қорғау шараларын жүзеге асыру.







Табиғат

Табиғат кешендерін адамның өзгертуі.







кешендері

Өз жерінің табйғат кешенінің шаруашылық іс-әрекеттер нәтижесінде өзгеруін болжау, қолай-'"" сыз зардаптарды болдырмау. Экскурсия ауданының табиғат кешендерін қорғау шараларын дайындау.

2.

Материктер

Жер

Географиялық қабатта адам мен табиғаттың




мен

табиғатының

өзара әсер етуі. Географиялық қабаттың




мүхиттар

басты ерек-

экологиялық жағдаиын зерттеу.




географиясы

(7-сынып)

шеліктері

5-6 сыныптардың білімін жүйелеу..




Мүхиттар

Мүхиттар экологиясының ерекшеліктері.










Адамның мүхиттағы іс-әрекеті және сонымен байланысты экологиялық проблемалары, теңіз балық кәсіпшілігінің, теңіз көлігінің, теңіз аймағының рекреациясы, табиғат ресурстарының










өндірілуі. Мүхиттарды қорғауда халықаралық ынтымақтастықтың қажеттілігін дәлелдеу.







Африка

Экватррлық-тропикалық экожүйе жағдайында







Австралия

адам мен табиғаттың өзара әрекет ету ерекшелігін анықтау.







Оңтүстік

Оңтүстік материктердің экологиялық проблема-







Америка

лары. Оңтүстік материктерде тиімді және тиімсіз табиғатты паидаланудың мысалдары. Жеке территориялық табиғат кешенін ұтымды пайдалану және табиғатты қорғау шараларын дайындау..







Антарктида

Дүйиежүзілік экологиялық проблемалардың материктегі іздері. Табйғатты пайдалану мен қорғау ісінде дүнйежүзілік ынтымақтастықтың қажеттілігін дәлелдеу.







Солтүстік

Тундра, тайга, аралас ормандар табиғат аймақ-







Америка,

тарыңда эколотиялық проблемалардың байқа-







Еуразия

луы (шығуы), олардың ёрекшеліктері. Әлеу-меттік-экономикалық дамуы әр түрлі деңгейдегі елдерде экологиялық проблемалардың пайда болу еебептері және шешу жолдарын қарас-

——







тьіру.-




География-

5-7 сыныптардағы экологаялық білімді жинақ-







лық қабат

тау курсы. Өз жерінің территориялық табиғат










кешенін қорғаудың проблемаларын шешу.





Пән

Бағдарлама бөлімдері

Экологиялық білім мен біліктіліктер

1.

Қазақстан-

Кіріспе.

«Табиғат - адам - өндіріс» жүйесінде геогра-

ның физика-

Табиғатты

фия және экологияның рөлі, Қазіргі география

лық геогра-

пайдалану

мен экологияның негізгі даму бағыттары, эко-

фиясы

негізі және

логиялық зерттеудің әдісі. Географиялық орта.

(8-сынып)

табиғатты

Адам денсаулығының қоршаған ортаға тәуел-




қорғау

ділігі. Табиғат ресурстары және оларды қорғау




жүйесі

тәсілдері. Антропогендік ландшафтар. Ласта-нудың негізгі кездері және оларды жіктеу. Табиғатты пайдалану. Табиғй ортаны оптимал-дандыру және қорғау. Табиғатты қорғау қүжаттары. Қорғалатын табиғи территориялар. Жеке табиғатты қорғау тәртібінің естелігін дайындау.









Қазақстан-

Табиғаттың кездейсоқ құбылыстарьі және олар-




ның табиғат

ды адамның жеделдетуі. Эрозияның үдеуі.




жағдайлары

Жер қойнауын қорғау және қалпына келтіру.


Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақбасова А.Ж. «Экологиялық энциклопедия». Алматы 2007.302 бет.

2. Асқарова У.Б. «Экология және қоршаған ортаны қорғау». Алматы 2004. 90 бет.

3. Әлімжанова Гүлсара. «География және табиғат».№5. 2007 17 бет.

4. Баешов А.Б. «Экология және таза су проблемалары». Алматы «Дәнекер» 2003. 224 бет.

5. Байғожина Амангүл. «Атамекен» газеті. 28 мамыр 2004ж. 4 бет.

6. Бейсенова А, Самакова, Т.Есполов. «Экология және табиғатты тиімді пайдалану». Алматы 2004. 328 бет.

7. Беркінбаев К, Ниязова Г. «Қазақстан мектебі» №6. 2006ж. 17 бет.

8. Болтаев А. «Қазақстан мектебі» №3. 2006ж. 31 бет.

9. Болтаев А. «География және табиғат» №1. 2006ж. 33 бет.

10. Ережугов Е. «Қазақстан географиясы және экология» №2. 2007ж. 12 бет.

11. Есмағамбетова Р. «Биология, география және химия» №2. 2001ж. 44 бет.

12. Жамалбеков Е. «Топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы». Алматы 2006ж. 248 бет.

13. Жангельдина Д. «Оқушыларға экологиялық тәрбие беру жолдары». Алматы 2001ж. 58 бет.

14. Жатқанбаев Ж. «Экология негіздері». Алматы «Зият» 2003ж. 212 бет.

15. Иманғалиева Г. «Қазақстан географиясы және экология» №1. 2007ж. 14 бет.

16. Карпекова, Бейсенова, Қалиев. «Қазақстанның физикалық географиясы». Алматы «Рауан» 1998ж. 160 бет.

17. Кохаева Е. «Қазақстан мектебі» №11-12. 2007ж. 22 бет.

18. Көшербаев Қ. «Минералдар әлемі». Алматы 1986ж. 136 бет.

19. Қапорова А. «Биология, география және химия» №1. 2000ж. 65 бет.

20. Қосалиева Р. «География және табиғат» №4. 2007ж. 61 бет.

21. Қоянбекова С. «Қазақстан мектебі» №2. 2007ж. 17 бет.

22. Қыдырбаева К. «Қазақстан мектебі» №2. 2007ж. 19 бет.

23. Мамбеталиев К. «Биология, география және химия» №2. 2001ж. 62 бет.

24. Манкеш Ақсауле. «Қазақстан мектебі» №8. 2003ж. 33 бет.

25. Муликова А. «Қазақстан мектебі» №1. 2007ж. 30 бет.

26. Мыңбаев Р. «География және табиғат» №4. 2007ж. 41 бет.

27. Нұрымбет Мақпал. «География және табиғат» №4. 2007ж. 65 бет.

28. Оспанова Г.С, Бозшатаева Г.Т. «Экология». Алматы 2002ж.

29. Сағымбаев Ә. «Экология негіздері». Алматы 1995ж. 292 бет.

30. Сәдуақасова К. «Биология, география және химия» №1. 2000ж. 43 бет.

31. Сихаева А. «Қазақстан мектебі» №3. 2007ж. 38 бет.

32. Сихаева А. «Қазақстан мектебі» №4. 2007ж. 35 бет.

33. Төлегенова Р, Шынарбекова Р, Жазылбекова Г. «Биология, география және химия» №2. 2001ж. 30 бет.

34. Тұрғанбаева О. «Қазақстан географиясы және экология» №2. 2007ж. 11 бет.

35. Шілдебаева Ж. «Қазақстан мектебі» №7. 2004ж. 21 бет.

36. Шілдебаева Ж. «Қазақстан мектебі» №8. 2004ж. 8 бет.

37. Шілдебаева Ж. «Оқушылардың экологиялық білім мазмұнының ғылыми-педагогикалық негіздері». Алматы 2004ж. 48 бет.

38. Уалиева Тыныштық. «Қазақстан мектебі» №11-12. 2007ж. 24 бет.



39. Фомин В.П, Невзоров Г.Г. «Қазақстан географиясы және экология» №5. 2004ж. 4 бет.

40. Хисым Ұ. «Қазақстан географиясы және экология» №5. 2004ж. 2 бет.

География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.
Кесте 2 қазақстан республикасы географиясы бойынша



1   2   3   4   5   6


©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет