Биология кафедрасы



жүктеу 1.3 Mb.
бет1/5
Дата07.07.2017
өлшемі1.3 Mb.
  1   2   3   4   5

Ф-ОБ-007/017

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

«СЫРДАРИЯ» УНИВЕРСИТЕТІ




ХИМИЯ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
БИОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ
__Биогеоценология__ пәнінен
____050113 - биология___ мамандығының студенттері үшін

ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕН
(силлабус)

Оқу түрі: сыртқы


Курс: 5


Кредит саны:3

Лекция: 30 сағат

Лабораториялық: 24 сағат

СӨЖ: 126 сағат

Барлық сағат саны: 180 сағат

Аралық бақылау (АБ): саны 2

Қорытынды бақылау: емтихан 5 курс


Жетісай, 2010
Силлабусты дайындағандар: 1__доцент Келдібеков С.Е.

(аты, жөні, ғылыми атағы)


Силлабус оқу бағдарламаға сәйкес құрастырылған. Кафедра мәжілісінде бекітілген. 26.08.2010ж


Силлабус кафедраныњ мєжілісінде қаралды

Хаттама № __ « ____» _________ 20 _ж.
Кафедра меңгерушісі ______________ _______________

қолы аты-жөні, ғылымти атығы


Факультеттің оқу-әдістемелік бюросында бекітілді

Хаттама № __ « ____» _________ 20 _ж.

Әдістемелік бюро төрағасы/төрайымы/ ______________ ___________________

қолы аты-жөні, ғылыми атағы


Университеттің Ғылыми Кеңесінде мақұлданған

Хаттама № __ « ____» _________ 20 _ж.


Ғылыми Кеңес хатшысы ______________ ___________________

қолы аты-жөні, ғылыми атағы



Мазмұны.


  1. Алғы сөз ….…………………………………………............................

  2. Жалпы мәліметтер………………………….………...........................

  3. Курстың мақсаты мен міндеті …………………………………….....

  4. Курстың пререквизиттері, постреквизиттері.………….....................

  5. Жұмыс оқу жоспарынан көшірме.……...............................................

  6. Оқу сабақтарының құрылымы………………………..........................

  7. Студентке арналған ережелер…………………......................................................................

  8. Оқу сағаттарының кредитке сәйкес тақырып бойынша бөліну кестесі ...................................

  9. Лекция сабақтары.................................................................

  10. Семинар сабақтарының жоспары.........................................................

  11. СӨЖ жоспары және орындау кестесі...................................................

  12. Пайдаланатын әдебиеттер мен web сайттар тізімі...................................

  13. Студенттердің білімін бақылау түрлері (тест, бақылау сұрақтары т.б)...........................................

  14. Студенттердің академиялық білімін рейтингтік бақылау жүйесі..........



  1. Алғы сөз.

Биогеоценоз туралы ілім – биогеценология өз алдына ғылым саласы болып 1940 жылдары қалыптаса бастады.Биогеоценология ботаниканың, дәлірек айтқанда геоботаника және ормантану ғылымдарының шеңберінде пайда болып, биология жән физикалық- географиялық қиысқан жерінде ары қарай дамыды. Сондықтан биогеценологияға тірі табиғатты жан-жақты яғни комплексті зерттеу тән. Биогеоценологияның негізгі мақсаты—табиғаттың тірі және өлі компоненттерінің бір-біріне әсерін, байланыстарының мағынасын ашып, бағасын беру және сол байланыстардың әр түрлі жолдарын анықтау.

«Биогеоценология» пәні өсімдіктер жануарлар мен микроорганизмдердің өлі табиғатпен байланысын үйрететін пән. Биогеоценология ғылыми көз қарасы дейміз. Өсімдіктер, жануарлар мен микроорганизмдер биотоптарын олардың құрылысын, байланысын зерттейді.

Биогеоценология экожүйелердегі биоценоздардың дамуы, өзара байланысын, динамикасын, таралуын, экологиясын, инергетикалық байланыстылығын, пайда болу заңдылықтарын, жоғарғы оқу орны биология мамандықтары студентеріне ғылыми мәліметтер беру. Студенттерге биоценоз, биогеоценоздардың құрамы, құрылысы, ерекшеліктері туралы білімдерді қалыптастыру.

Биогеоценология пәнінен білім беру лекция, семинар, лабораториялық сабақ және студенттердің өзіндік жұмысы түрінде өтеді.

2. ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТТЕР.





Оқытушының аты-жөні

Сабақты өткізу, орны

Байланыстырушы мәлімет

Аудиториялық сабақтар

СӨЖ




1

Келдібеков С.Е.

Уақыты __________

Ауд ______________




Уақыты _______

Ауд _________



Тел:___________

Каб:___________

Корпус:________



3. ПӘННІҢ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТІ, ОНЫҢ ОҚУ

ПРОЦЕСІНДЕГІ РОЛІ
Пәннің мақсаты: «Биогеоценология» пәні өсімдіктер жануарлар мен микроорганизмдердің өлі табиғатпен байланысын үйрететін пән. Биогеоценология ғылыми көз қарасы дейміз. Өсімдіктер, жануарлар мен микроорганизмдер биотоптарын олардың құрылысын, байланысын зерттейді.

Биогеоценология экожүйелердегі биоценоздардың дамуы, өзара байланысын, динамикасын, таралуын, экологиясын, инергетикалық байланыстылығын, пайда болу заңдылықтарын, жоғарғы оқу орны биология мамандықтары студентеріне ғылыми мәліметтер беру. Студенттерге биоценоз, биогеоценоздардың құрамы, құрылысы, ерекшеліктері туралы білімдерді қалыптастыру.


Міндеттері:

  1. Биоценоздар және биогеоценоздар түсінігін білу

  2. Биоценоздар арасындағы байланыстар туралы білімді игеру

  3. Биоценоздардың элементтері, түрлері, доминанттық дәрежелері.

  4. Биоценоздардың құрылысын түсіне білу.

  5. Биоценоздағы түрлердің таралу және жойылу себептерін игере білу.

Студенттер нені меңгеруі қажет

  • биоценоз туралы білімді

  • биогеоценоз туралы білімді

  • биоценоз, биогеоценоздардың элементтерін

  • биоценоз, биогеоценоздардың құрылысын

  • биоценоздағы түрлердің таралу және жойылу себептерін игере білу.


4. КУРСТЫҢ ПОСТРЕКВИЗИТТЕРІ МЕН ПРЕРЕКВИЗИТТЕРІ



Пререквизиттер (пәннің алдында міндетті түрде игерілуге қажетті пәндер)

Постреквизиттер (пәннен кейін өтілетін, осы пәнге сүйенетін пәндер)

Кафедра

Кафедраның қабылдаған шешімдері, хаттаманың реті мен күні

1

Ботаника

Геоботаника

Биология




2

Зоология

Өсімдіктер физиологиясы

3

Цитология

Гидробиология


5. ЖҰМЫС ОҚУ ЖОСПАРЫНАН КӨШІРМЕ


Кредит саны


Курс


Жалпы сағат саны

Аудиториялық сабақтар

Аудиториядан тыс сабақтар

Қорытынды бақылау

лекция

Прак/

сем


лабор

ОБСӨЖ

СӨЖ

1

4

5 курс

180

30

-

24




126

емтихан







барлығы

135

30

-

24




126

емтихан


6. ОҚУ САБАҚТАРЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ:

Жұмыс бағдарламасында (силлабус) сағаттар оқу жұмыстары түрлеріне қарай бөлінген: лекция, семинар, ОБСӨЖ (оқытушының бақылауындағы студенттің өзіндік жұмысы), СӨЖ (студенттің өзіндік жұмысы), ЛБС-лабораториялық сабақтар.

Лекция – студентке тақырыпты игеруде неге назар аударуына бағыт береді.

Пәнді толық меңгеру үшін студент ұсынылған әдебиеттердің барлығымен жұмыс істеуі қажет

Семинар сабақтарында – студент талдау, салыстыру, тұжырымдау, проблемаларды анықтай білу және шешу жолдарын белсенді ой әрекет талап ететін әдіс-тәсілдерді меңгеруі керек

ОБСӨЖ – оқытушының бақылауындағы студенттің өзіндік жұмысы.

Материалды сабақ үстінде оқытушының көмегімен оқып меңгеру.

Оқытушы тақырыпқа сәйкес студенттің білім деңгейін тексереді, бақылайды.

СӨЖ-студенттің өзіндік жұмысы. Студент СӨЖ тапсырмаларын кестеге сәйкес белгіленген мерзімде оқытушыға тапсыруға міндетті.

Лабораториялық сабақтарда студент теориялық қорытындыларын, яғни, теория мен тәжірибе бірлігін анықтап, құрал-жабдықтарды құрастыруға, пайдалануға дағдыланады, тәжірибе кезінде алынған нәтижелерді талдауды, теориямен сәйкестеліп дәлелдеуді үйренеді.



7. СТУДЕНТКЕ АРНАЛҒАН ЕРЕЖЕЛЕР :

Сабаққа кешікпеу керек.

Сабақ кезінде әңгімелеспеу, газет оқымау, сағыз шайнамау, ұялы телефонды өшіріп қою керек.

Сабаққа іскер киіммен келу керек.

Сабақтан қалмау, науқастыққа байланысты сабақтан қалған жағдайда деканатқа анықтама әкелу керек.

Жіберілген сабақтар күнделікті оқытушының кестесіне сәйкес өтелінеді.



Тапсырмаларды орындамаған жағдайда қорытынды баға төмендетіледі.
8. ОҚУ САҒАТТАРЫНЫҢ ТАҚЫРЫП БОЙЫНША БӨЛІНУ КЕСТЕСІ




Тақырып атауы

Лекция

Лаб

СӨЖ

1

Кіріспе. Биогеоценология ғылымы, міндеті, мақсаттары

1




4

2

Биоценоздар экологиясы

1

1

4

3

Биоценоздардың пайда болу заңдылықтары

1

1

4

4

Биоценоздар түсінігі, негізі белгілері

1

1

4

5

Биоценоз арасындағы қатынастар

1

1

4

6

Биоценоздағы экологиялық ниша түсінігі

1

1

4

7

Биоценоз элементтерінің классификациясы.

1

1

4

8

Биоценоз ішіндегі түрлердің доминанттығы

1

1

4

9

Биологиялық бірліктер ішіндегі түрлердің әртүрлігі

1

1

5

10

Биоценозда түрлердің әртүрлігінің маңызы

1

1

4

11

Биоценоздардың түзілісі

1

1

5

12

Биоценоздың түрлер құрамы бойынша түзілісі

1

1

4

13

Биоценоздарда түрлердің құрамы бойынша түзілісі

1

1

4

14

Биоценоздарда түрлердің әртүрлігінің экологиялық себептері

1

1

5

15

Биоценоздардың дамуы

1

1

4

16

Биоценозда түрлердің жойылу себептері

1

1

4

17

Биологиялық бірліктердің палеэкологиясы

1

1

4

18

Биоценоз тіршіліктің биогеоценотикалық бөліктің элементар бөліктері

1

1

4

19

Биоценоздардың эволюциясы

1

1

4

20

Экожүйелердің концепциясы

1

1

4

21

Экожүйенің гомеостазы

1

1

4

22

Экожүйенің энергетикасы

1




5

23

Экожүйенің трофикалық құрылымы

1

1

4

24

Алмасу және сақтау қорлары

1




5

25

Айналымның блоктық моделі

1




4

26

Биотикалық қауымдастықтың түрлік құрылымы

1

1

4

27

Биотикалық қауымдастықтың ішкі құрылымы

1

1

5

28

Экологиялық сүкцесия

1

1

4

29

Бастапқы және қайталанған сүнцессиялар

1




4

30

Экожүйенің эволюциясы

1




4




Барлығы

30

24

126



  1. ЛЕКЦИЯ САБАҚТАРЫ


Лекция №1.

Тақырып : Биогеоценология пәні, ғылымы.
Жоспары:

1. Биогеоценология пәнінің міндеттері, мақсаты

2. Даму кезеңдері
Лекция мақсаты: Тірі материяны құрайтын қосылыстардың сапалық құрамы және тіршілік процесіндегі сандық мөлшері мен өзгерістер мен таныстыру
Лекция мєтіні (қысқаща): 1. Биогеоценология ғылымының өсімдіктер, жануарлар, микроорганизмдердің өлі табиғатпен байланысын үйренетін ғылым. В.Н. Сукачев 1944 жылдан бастап ғылымға биогеоценоз терминін енгізген Биогеоценоз ғылымымен біоценоз ғылымы бір-бірімен тығыз байланысты біогеоценоз биоценоздың синонимы деп. жазған А.Н. Толмачев (1953) Бірақта біогеоценоз терминінің ролі ғылымда кеңірек түсініледі.

Негізгі себептері:

1”Биоценоздың” негізгі авторы Мебуисаны түсінігінде биоценоздың сыртқы орта мен байланысы анық жазылмаған. Көпшілік авторлар түрліше түсіген және түрліше атаған. Мысалы Аболин Эпиморфа терминін қолданған. Тэнсли –Экосистема, Ларин –микроландшафт т.б. Бұл термин –түсініктерде биогеоценоздық негізгі түсініктері жазылған. В.Н. Вернадский 20-жылдары биогеохимия терминін ғылымға енгізді. Соң ол термин кеңінен таралды. Биогеохимияда тірі заттардың өлі заттар мен заталмасуы және олармен өзара байланысы түсінілген. Бихимия терминінде биогеоценоздық негізі мағаналары кездеседі.

2. Биогеоценоз термині ғылымға енгенге дейін көпшілік зертеушілер заттардың және энергияның айналымның түрлі қауымдастықтарда зертеген . Мұндай бағыттағы ізденулерді биогеоценологиялық зертеулер деп. аталса болады. Бірақта биогеоценологиялық зертеулер зоологтар топырақтану ғылымдарында басталған. Соң В.Н. Сукачев, С.В. Вонн, Е.М. Лавренколар геоботаникада ғылымның бұл саласымен шұғылданды .

Биогеоценоз түсінігінің ғылымда анықтамасын В.Н. Сукачев “совет үлкен энциклопедиясының ” 52-басылымда жазған. Оның пікірі бойынша біоценоз-жануарлар микроорганизмдердің белгілі бір территорияда топырақ және суменен біргелесіп қауымдастықта тіршілік етуі. Бұл компонентер жеке –дара өзара байланысты комплексті құрайды.

В.Н. Сукачев (1957) түсіндіруі бойынша Биогеоценоздардың табиғатта ажыратуда Биогеоценоздар шекарасыны белгілеуде фитоценоздардың шекараларын пайдалану негіз етіп алынуы керек.

Нәтижеде Биогеоценоздар көбірек фитценозға басымдылық берілуі керек.

Біогеоценоз жай ландшафт түсінігіне жақын. Ландшафт ғылымының негізін салушы. Б.Б. Полғнов (1413) Биогеоценозды географиялық Л.С. Брег- ландшафт. В.Н.Сукачев геобиоценоз, И.В. Ларин- микроландшафт деп. бөледі.

Орта Азия тақырларының Биогеоценоздарын зерттеу нәтижелерінде Л.Е. Родин, М.М.Гомербах (1954)биценологиялық қауымдастықтарда топырақ балдырлары, жоғарғы сатыдағы өсімдіктер, қарапайым жануарлардың қаумдастықтары олардың топырақ пен байланысын, таралуын жалпы тақырлар Биогеоценоздарын құрайтындықтарын анықтаған.

Қорыта айтқанда Біогеоценоз-өсімдіктерді жануарлар микроорганиздердің топырақпен,сыртқы ортамен қаумдастық түзіп тіршілік етуі.


Бақылау сұрақтары

    1. Биогеоценология ғылымының үйренетін обьекті

    2. Биогеоценология ғылымының негзгі авторы.

    3. Биогеоценология ғылымының дамуында В.Н. Сукачевтың қызметтері.


Лекция № 2.

Тақырып : Биоценоздар экологиясы

жоспары:
1. Фитоценоздар экологиясы

2. Зооценоздар экологиясы


1. Жер жүзінің құрылық және су жағдайында түрлі микроорганизмдер, өсімдік, және жануарлардан құралған біріліктер (қауымдастықтар)кездеседі және әрекет жасайды. Табиғат бірліктеріне енген организмдер бір-бірімен және сыртқы ортамен әрдайым байланыста болады яғни тірі оргнанизм денесіндегі клеткалар, ұлпалар, қан тамырлар және дене түзілісі сияқты биологиялық бірліктердің арасындағы түрлер және климаттық факторлар бір-бірімен байланысты болады.

Табиғи биологиялық бірліктердің негізі – бұл атаулар арқылы тірі табиғаттық бір бөлігінің жайдағы тірі организмдер әр түрлі түрлер түзетін бірліктер түсініледі. Бірлік (қауым ) ішіндегі кейбір организмдер тірішілігін бөлек қаралмайды. Биологиялық бірліктерді көп және әр түрлі түрлер олардың өлі және тірі компонентерімен байланыстары құрайды.

2. Бір түр өкілдерінің саны ,тығыздығы, туылуы, өлуі, өзгнріп тұруы тарқалуы жағдайлары олардың бір-бірлеріне қарым-қатынастарына түзетін биологиялықбірліктер деп жоғары жәрежеде құралған популяциялардың құрамы түсініледі.

Биологиялық бірліктер оны түзетін түрлердің жиындысы және олар ортасындағы қармы қатынастардың жиынтығын болып қалмастан ерекшеліктері бар Эмержент –экосистема ерекшеліктеріне ие болып, бұл ерекшеліктер бірліктерді жеке дара үйренгенде ашылады.

Себебі бірліктер күрделі бөлектерден құралған (топырақ, өсімдік,ылғалдылық) Мысалы теңіз жағалауы пляждардың Эмереженти-ерекшеліктері оны түзуші құм, тас бөлектерінің үлкен кішілігіне байланысты .

Немесе адам қолымен жаратылған пироетық ерекшелігі оның иісі оны пайда ететін қосындыларға (ұн, май, тұқымға) байланысты.

Биологиялық түрлердің ерекшеліктеріне түрлердіғ әр түрлілігі олар ортасындағы бәсекелестік, құрлысы азықтық байланыстары өкімділік түрлердің мекне жайлар ғаналар бойына таралуы жатады. Бұл ерекшеліктер әрбір белгілі жайда организмде сезілерлі және шегаралық оранор дәрежесінде көріледі.

Табиғйи бірліктерде кездесетін организмдер толығымен үйреніледі. Бірақ кейбір жағдайларда биологиялық бірліктер ішінде бір систематикалық топ (өсімдік жануарлар) үйреніледі.

Қорыта айтқанда Биоценоздар (өсімдік жануарлар, микроорганизмдер) белгілібір экологиялық жағдайларға бейімделіп тіршілік етеді. Олардың қауымдастары, бір экологиялық жағдайларда тіршілік етеді.



Бақылау сұрақтары:
Лекция №12 тақырыбы:



  1   2   3   4   5


©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет