9 жерлерді экономикалық бағалау



жүктеу 53.52 Kb.
Дата21.12.2017
өлшемі53.52 Kb.
9 ЖЕРЛЕРДІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ БАҒАЛАУ
Жерді экономикалық бағалау – экономикалық көрсеткіштер бойынша экономикалық құнарлығын салыстырып бағалау.

Жерді экономикалық бағалау-жер кадастры жүйесінде экономикалық, өндірісе қолданылатын жердің құндылығын, табиғи және экономикалық жағдайларын есептеудегі экономикалық көрсеткіш көмегімен топырақтың әр-түрлілігімен өндірістік қабілеттілігін анықтаумен мінезделеді. Экономикалық бағалау мәліметтері келесі есептерді шешуге қажет:



  • Жерді пайдаланушылардың, жеке меншік иесінің, жалға алушының меншігіндегі жерлердің шаруашылық іс-әрекетін бағалауға;

  • Жер учаскесін бөлуге және беруге;

  • Жердің нормалық бағасын, жер салығын, жердің жалға беру бағасын бекітуге;

  • Мемлекеттік меншіктегі жер қорларын жеке және мемлекеттік меншікке беруге қажет.

Экономикалық бағалаудың ең басты мақсаты-көп жақтылы есептеу негізінде ауыл шаруашылығындағы әр-бір шаруашылық жерлерінің өнімділігін және оларды пайдаланудағы экономикалық тиімділігін және жер учаскенің әр-түрлілігін пайдаланудағы қоғамдық еңбекті анықтау болып табылады. Республикада ауыл шаруашылық жерлерін бағалау келесі мақсаттарға сәйкес жүргізіледі:

  • Нысаналы мақсатты ескере отырып, жер учаскелерін пайдалану тиімділігін анықтау;

  • Жер учсаскесін кепілдікке беру арқылы несие алу;

  • Салық салу, жерді жалға алу төлемдерін анықтау;

  • Мемлекеттік мүдделер үшін жер учаскелерін алып қою кезінде;

  • Жер учаскелерінің жемесе жерді пайдалану құқығын сату кезінде оның бағасын білу.

Жерді бағалау үшін жер бағалық аудандау өткізіледі. Содан кейін, сол жерлердің шекараларынада топырақ бонитировкасы және жердің экономикалық бағалау жүргізіледі. Жерді экономикалық бағалау 2-ге бөлінеді

  1. Жалпы бағалау-жалпы ауылшаруашылық дақылдары бойынша бағаланады;

  2. Жеке бағалау-жеке ауыспалы егістіктер бойынша бағаланады.

Бағалау көрсеткіштері: өнім құндылығы (ӨҚ), шығын қайтарымы (ШҚ), дифференциалдық табыс (ДТ)

Жерді бағалау бойынша жүргізілетін жұмыстар:



  1. дайындық жұмыстары, бастапқы ақпаратты жинау, өңдеу;

  2. топырақтарды бонитеттеу;

  3. жерлерді жалпы және жеке экономикалық бағалау;

  4. жерді бағалау мағлұматтарын қарау;

  5. жерді бағалау материалдарын жасап шығару, беру.

Дайындық жұмыстары 2 бөлінеді:



  1. камеральдық, дайындық жұмыс;

  2. далалық жұмыстар.

Камеральдық дайындық жұмыстары келесі мәліметтерді қамтиды

  1. жердің сапалық және сандық есепке алу мәліметтері;

  2. агро климаттық көрсеткіштері.

Жерді бағалау кезеңдері:

1кезең-Бастапқы құжаттарды жүйелі түрде жұмысқа дайындау.

2 кезең-Жер бағалаудағы аудандау.

3 кезең- Топырақты агроөндірістік топтастыру.

4 кезең- Өнімділік бойынша бағалау шкаласын құру.

5 кезең-Жер бағалау жұмыстарын жүргізу.

6 кезең-Жер бағалаудағы құжаттарды дайындау және беру.

Жер бағалау жұмыстарын жүргізудегі құжаттар:

Есептік нормативтік құжаттама (коэффиценттік кестелер). Ішкі шаруашылық жерді бағалау жеке шаруашылықтар бойынша жүргізіледі. Жерді бағалау үшін жер жер бағалық аудандау өткізіледі. Содан кейін, сол жерлердің шекараларынада топырақ бонитировкасы және жердің экономикалық бағалау жүргізіледі. Жерді экономикалық бағалау 2-ге бөлінеді


  1. Жалпы бағалау-жалпы ауылшаруашылық дақылдары бойынша бағаланады;

  2. Жеке бағалау-жеке ауыспалы егістіктер бойынша бағаланады.

Бағалау көрсеткіштері: өнім құндылығы (ӨҚ), шығын қайтарымы (ШҚ), дифференциалдық табыс (ДТ).

Жерді бағалау бойынша жүргізілетін жұмыстар:



  1. дайындық жұмыстары, бастапқы ақпаратты жинау, өңдеу;

  2. топырақтарды бонитеттеу;

  3. жерлерді жалпы және жеке экономикалық бағалау;

  4. жерді бағалау мағлұматтарын қарау;

  5. жерді бағалау материалдарын жасап шығару, беру;

Бағалаудың есептік - конструктивтік әдісі. Шаруашылықтардың егістік жерлеріне бағалау шкаласын жасау төмендегі ретпен жүргізіледі:

Шаруашылықтың егістік жерлерінінің балл бонитеті әрбір топырақ түрлерінің балл бонитеттерінің орташа өлшемдері бойынша мына формуламен анықталады:

Бш =∑ К1-п∙Б1-п , бұндағы,

∑ К1-+п

Бш-шаруашылық егістігінің балл бонитеті,

К1-п-топырақ түрлері тармақтарының көлемі;

Б1-п-топырақ түрлері тармақтарының балл бонитеті.

Құрама (комплексті) топырақты жер участкелерінің балл бонитеті әр құрамның (комплекстің) компонентінің орташа өлшем мөлшеріне сәйкес біркелкі контурға негізделіп қайтадан есептеледі: әрбір топырақ түрлерінің сапалық баллдары ауыл шаруашылық дақылдардың көпжылдық орташа шығымдылығымен салыстырылады.



Суармалы егістік жерлерінің топырақ сапасын айыру.

Суармалы егістік жерлердің топырақ сапасын айырғанда жоғарыда айтылған алты көрсеткіштерге қосымша төмендегі көрсеткіштер ескеріледі:



  1. топырақ құрамындағы тұздың орта мөлшері топырақтың 0-50 см. қабатына қоса 50-100 см қабатында алынады (топырақтың екінші қайтара тұздануын білу үшін;

  2. топырақтың 0-50 см қабатындағы кішкене бөлшектердің орташа өлшем мөлшері;

  3. топырақтың ұсақ бөлшекті қабатының қуаты.

Эталон ретінде топырақтың 0-50 см қабатындағы қарашіріннің 2,5%-ке тең мөлшері алынады. Шығымдылық пен топырақтың балл бонитетінің арасындағы байланыстың тығыздық өлшемі ретінде бірнешеден корреляциялық коэффицииентті қолданған жөн. Егер олардың арасында тікелей байланыс (тәуелдік) болса, онда регрессия теңдеуі есептелінеді. Сол арқылы шығымдылықтың өзгеруіне сәйкес топырақ сапасының балл көрсеткішінің өзгерісі аңықталады. Регрессия теңдігі бойынша топырақ сапасы балының және шығымдылықтың шамасын теориялық тұрғыдан есептелінеді. Осыдан кейін оларды практикалық көрсеткіштермен салыстырып, олардың айырмасының екі есе дәрежесінің орташа мәні үйлесімдік шама ретінде пайдаланылынады.

Табиғи жайылым алаптарының топырағының сапасын айыру.

Бұл жұмысты геоботаникалық зерттеу мәліметтерінің негізінде өсімдіктердің белгілі бір топырақ түрлерінің бағалау топтарына ұштастырылған түрлері бойынша жүргізіледі. Табиғи жайылымдық алаптардың топырақ сапасы екі түрлі көрсеткішпен анықталады: мал азықтық бірлік (кормовая единица) және сіңірілгіш протеин (переваримый протеин) арқылы. Бірінші (малазықтық бірлік) негізгі көрсеткішті болып саналады, ал екінші көрсеткішті анықтаудың мақсаты сіңірілгіш протеиннің қаншалықты жетіспеушілігін және оның орнына пайдаланатын қажеттілікті көрсету болып саналады. Эталон ретінде (100 балл) бір гектар алаптың 10 ц. Малазықтық бірлікке және 100 кг протеинге тең өнімділігі алынады. Осы жолмен анықталған баллдардың нәтижесі бойынша бонитировкалық шкала жасалады. Жер учаскесінің кадастрлық номері мемлекеттік кадастр кітабына енгізіледі және есептік кварталдың кадастр картасына қойылады.

Жер иеленушіліер және пайдаланушылар бойынша бағалау шкаласын құру .

Жоғарыда қарастырылған әдістемелер бойынша жер иеленушілер мен жер пайдаланушылардың жерлерінінің балл бонитеті әрбір топырақ түрлерінің балл бонитеттерінің орташа өлшемдері бойынша мына формуламен анықталады:

Бш =∑ К1-п∙Б1-п , Бұндағы,

∑ К1-+п

Бш-шаруашылық егістігінің балл бонитеті,

К1-п-топырақ түрлері тармақтарының көлемі;

Б1-п-топырақ түрлері тармақтарының балл бонитеті.

Құрама (комплексті) топырақты жер участкелерінің балл бонитеті әр құрамның (комплекстің) компонентінің орташа өлшем мөлшеріне сәйкес біркелкі контурға негізделіп қайтадан есептеледі. Әрбір топырақ түрлерінің сапалық баллдары ауыл шаруашылық дақылдардың көпжылдық орташа шығымдылығымен салыстырылады.








©stom.tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет